بالاخره بعد از چند بار تاخير، طرح كاهش موسوم به LEZ از، 3 آذرماه در تهران آغاز شد. طرحي كه بر اساس آن خودروهاي فاقد معاينه فني روزانه جريمه خواهند شد. همين مساله باعث هجوم مالكان خودرو به مراكز معاينه فني شده و در كنار صفهاي طولاني، حاشيههايي را هم در مورد عملكرد اين مراكز و سيكل صدور برگه معاينه فني به همراه داشته است. همين حاشيهها و آغاز اجراي اين طرح بهانهاي شده براي گفتوگو با «سيدنواب حسينيمنش» مديرعامل ستاد معاينه فني تهران كه در آن از زواياي مختلف به عملكرد اين مراكز و انتقادهايي كه در مورد آنها مطرح ميشود، پرداخته شده است.
از سومآذر بالاخره طرح كاهش يا همان LEZ در تهران اجرايي شد. طرحي كه مهمترين الزامات آن دريافت تاييد معاينه فني است. اما به نظر ميرسد همچنان با ازدحام شهروندان در مراكز معاينه فني مواجه هستيم و بعد از سالها نتوانستهايم مشكل ازدحام را حل كنيم. بنابراين شايد بد نباشد در ابتداي گفتوگويمان نگاهي داشته باشيم به تعداد مراكز معاينه فني تهران و اينكه در حال حاضر چند مركز فعال هستند؟
الان كه من دارم با شما صحبت ميكنم 13 مركز ثابت ما به صورت 2 شيفته فعال هستند و 4 مركز 3 شيفته يا شبانهروزي داريم كه مراكز بيهقي، آبشناسان، نيايش و دماوند هستند. البته مركز دماوند براي نوبت شبانه خود فقط از طريق سيستم نوبتدهي اينترنتي پذيرش دارد. در كنار اينها 4 مركز سيار هم در تهران داريم و قرار است به زودي 2 مركز ثابت ديگر هم راهاندازي شوند.
من هنوز فلسفه احداث مراكز سيار را نفهميدهام، چرا در جاييكه ميتوان مراكز ثابت راهاندازي كرد، بايد مراكز سياري با ظرفيت بسيار پايينتري ايجاد كرد.
اين مراكز به سبب بالا بودن قيمت زمين در تهران ايجاد شده و اينكه شهروندان بخشهاي مختلف تهران بتوانند به راحتي به مراكز محله و منطقه خود دسترسي داشته باشند. اين مراكز همه امكانات مراكز ثابت ما را دارند و تاكنون توانستهاند تا 150 ماشين در روز را هم معاينه كنند. يعني در مجموع اين مراكز سيار توانستهاند بار قابل توجهي را از روي دوش مراكز ثابت بردارند.
ولي با تمام اين توضيحات به نظر ميرسد همچنان شاهد تراكم و صفهاي طولاني در مقابل مراكز معاينه فني هستيم !
فكر نميكنم چنين باشد. البته در اين يكي، دو هفته اخير ممكن است به دليل اجراي طرح كاهش، مراجعه به مراكز ما بيشتر شده باشد و در نتيجه مالكان خودرو بخصوص در روزهاي آخر هفته مدتي را در صف منتظر مانده باشند ولي در مجموع مانند سالهاي قبل، ازدحام چنداني نداريم. بد نيست بدانيد كه در طول سال بهطور متوسط روزانه 4 هزار خودرو براي معاينه فني به مراكز ما مراجعه ميكنند كه اين رقم در يكي، دو هفته گذشته به سبب اجراي طرح كاهش به چيزي حدود 9 هزار مراجعه در روز رسيده است. با اين حال ما مشكلي براي پذيرش خودروهاي بيشتر نداريم. چون ظرفيت كل ما روزانه چيزي حدود 13 هزار خودرو است.
مشكل ديگر به نحوه نظارت بر مراكز فني برميگردد. اخباري هم ميشنويم كه حكايت از آن دارد نظارت چنداني روي اين مراكز صورت نميگيرد. اصلا نظارتهاي شما به چه صورتي است ؟
اصلا چنين نيست. بلكه برعكس، هم ما از طريق دوربينها و آمارهاي ورود و خروج و كنترل خودروها روي مراكز نظارت كامل داريم و هم وزارت كشور به شيوههاي مختلف آنها را چك ميكند و در صورت مشاهده هر گونه تخلفي مسلما با آن برخورد خواهد شد. مثلا مكانيكيهاي داخل مراكز معاينه فني از طريق مزايده انتخاب ميشوند و بايد يكسري مسائل را رعايت كنند و يكسري از شاخصهها را داشته باشند. ما روي آنها هم نظارت داريم و حتي در طول چند ماهه گذشته، با 3 مكانيك پيمانكار مراكزمان برخورد و مثلا براي 10 روز آنها را پلمب كردهايم.
تخلف آنها چه بوده است ؟
تخلفات آنها مختلف است مثلا ممكن است پول زيادي از مشتريان گرفته باشند يا قطعات اضافي و سالم را بدون دليل عوض كرده باشند و... شايد برايتان جالب باشد كه ما مكانيكيهاي خارج از مراكز و آنها كه عضو اتحاديه تعميركاران خودرو هستند را هم زيرنظر داريم و در صورت مشاهده تخلف با آنها برخورد ميكنيم.
چند وقت پيش خبري منتشر شد در مورد اينكه برخي مكانيكيها كاتاليست اجاره ميدهند. شما كه مدعي هستيد روي مكانيكيهاي خارج از مراكز معاينه فني خود هم نظارت داريد، چطور با چنين مواردي برخورد نميكنيد؟!
اتفاقا يكي از مواردي كه با آنها برخورد شده همين اجارهدهندههاي كاتاليستها بوده است. به عنوان مثال چندي قبل يك مركز تعميرگاهي كه كاتاليست اجاره ميداد، شناسايي شده و به شدت با آن برخورد و پلمب شد. اما با اين حال ما مدعي نيستيم كه با تمام تخلفات برخورد ميشود. چون خيلي از اين موارد هم عملا از چشمان ما دور ميماند. به نظرم در اين امر، مهمترين مساله اين است خود شهروندان هم بايد متقاعد شوند كه اين اقدامات درست نيست و معاينه فني راهكاري است براي بهبود وضعيت آلودگي هواي شهرمان. ضمن اينكه معاينه فني باعث كاهش هزينههاي خود شهروندان مالك خودرو در درازمدت هم ميشود.
از ابتداي سال تاكنون چه تعداد از خودروهايي كه براي معاينه به مراكز شما معرفي شدهاند، به خاطر نواقص فني رد شدهاند؟
اول اجازه دهيد به اين مساله اشاره كنم كه آمار مراجعات امسال به مراكز معاينه فني 25 درصد افزايش داشته است. ثانيا در مورد سوالتان بايد بگويم بيش از 35 درصد از خودروهايي كه مراجعه كردهاند به خاطر نقايص فني موفق به دريافت تاييديه معاينه فني نشدهاند.
بيشترين دليل مردودي خودروها چه بوده است ؟
در درجه اول آلايندگي خودروها بيشترين عامل مردودي بوده است كه 45 درصد مردوديها را تشكيل ميدهد. بعد از آنها موارد ديگري چون نقص در سيستم ترمز، انحراف فرمان و عيوب ظاهري بيشترين دليل رد صلاحيت فني خودروها بوده است. البته تعدادي از خودروها هم بيش از يك دليل براي رد شدن داشتهاند. مثلا هم آلاينده بودهاند و هم عيوب ظاهري داشتهاند.
وضعيت خودروهاي خارجي چطور بوده است ؟ آمار مردودي آنها نيز بالاست ؟
بله، البته بستگي دارد. مثلا ما خودروهاي خارجي داشتهايم كه مدل 1396 بودهاند ولي در معاينه فني مردود شدهاند. ولي در كل اگر بخواهيم آماري با مساله برخورد كنيم بايد بدانيد كه در بررسيهاي به عمل آمده در خصوص مردوديهاي مراكز فني، مگان كمترين مرجوعي را بين خودروهاي خارجي مراجعهكننده به مراكز معاينه فني و بعد از آن هم سوناتا و مزدا 3 كمترين مرجوعي را داشتهاند.
و در مورد خودروهاي داخلي چطور ؟
بيشترين آمار مردودي در بين خودروهاي داخلي در درجه اول به وانتنيسان تعلق دارد كه متاسفانه اكثرا بيش از يك نوع عيب فني دارند ! بيشترين دليل رد شدن آنها نيز آلايندگي، نقص سيستم ترمز، كمك فنرها و سيستم تعليق آنها بوده است. بعد از آن هم پيكان و RD در صدر مردوديهاي خودروهاي داخلي قرار داشتهاند.
شما از نظارت مستقيم و دقيق روي مراكز فني صحبت كرديد، ولي در سالهاي گذشته شاهد خريد و فروش برگه معاينه فني هم بوديم.
اين اتفاق زماني رخ ميداد كه صدور برگه معاينه فني هنوز سيستمي نشده بود. اما الان كه همه چيز با سيستم سيمفا چك ميشود و سيستم يكپارچه است خوشبختانه آمار تخلفات اينچنيني كه عملا كلاهبرداري محسوب ميشود خيلي خيلي كمتر شده است. البته امروز شاهد هستيم كه تعدادي از مالكاني كه سال گذشته از همين طريق و با دادن پول برگه معاينه فني گرفتهاند، به خاطر اينكه اطلاعاتشان در سامانه ثبت نشده توسط دوربينهاي ما جريمه ميشوند و وقتي به دبيرخانه طرح كاهش مراجعه ميكنند تازه متوجه ميشوند كه برگههايشان جعلي است. تازه آنجا ما هم مجبوريم آنها را همراه با مستندات به وزارت كشور بفرستيم تا در آنجا با آنها برخورد قانوني شود.
چرا با آنها برخورد ميشود؟
براساس قانون خريد و فروش و جعل مدارك دولتي تخلف است و تعقيب قانوني دارد. اين دوستان هم كه برگه جعلي گرفتهاند هم در حقيقت به نوعي در اين تخلف سهيم هستند. جالب است كه بدانيد همين چند روز قبل كه داشتم نامه معرفي اين خودروها به وزارت كشور را امضا ميكردم، ديدم كه بسياري از اين خودروها، خودروهاي مدل بالا و حتي خارجي و بهروزي بودند كه اگر به مراكز معاينه فني ما مراجعه ميكردند، به احتمال زياد به راحتي ميتوانستند معاينه فني بگيرند. در حالي كه الان به عنوان مجرم بايد پاسخگو باشند!
يكي ديگر از موضوعات، بحث معاينه فني خودروهاي دوگانهسوز است. معاينه فني خودروهاي گازسوز تماما با شما نيست، درست است ؟
بله، متاسفانه همين طور است. اين هم از آن دست مسائلي است كه ما خودمان بارها به آن انتقاد كردهايم. چون براساس قانون چك كردن سيستمهاي گازسوز برعهده سازمان استاندارد است و بخش بنزينسوز خودرو با ماست. بنابراين تست كپسولهاي گاز و باز و بسته كردن آنها با كارشناسان استاندارد است و معاينه فني بخش فني خودروهاي بنزيني يا دوگانهسوز و البته چك كردن چشمي كپسول هم به مراكز معاينه فني سبك سپرده شده است. ما اين رويه را نه ميپسنديم و نه آن را تاييد ميكنيم و به نظرمان اين رويه، رويهاي مخرب است و در واقع صلاحيت خودمان را زير سوال ميبريم. چون ما الان هيچگونه نظارتي در بخش گازسوز نداريم. گرچه آييننامه خودروهاي دوگانهسوز در دست اصلاح است كه با تدوين آن، متولي اين مساله هم به يك نهاد واحد سپرده خواهد شد.
دوربينهاي ثبت تخلف تمام 24 ساعت خودروها را چك ميكنند و خودروهاي فاقد برگه معاينه فني را جريمه ميكنند يا فقط صبحها فعال هستند؟
خير، در تمام اين 24 ساعت اين دوربينها فعال هستند. البته هر روز فقط يكبار هر ماشين ثبت تخلف ميشود. ضمن اينكه به علاوه 1250 دوربيني كه در تهران معاينه فني را رصد ميكنند، خودروهاي سياري هم به جمع ثبتكنندگان تخلف اضافه ميشوند كه در خيابان پلاكهاي خودروها را ثبت ميكنند. آن هم نه فقط پلاك جلو ماشين را بلكه هر دو پلاك جلو و عقب ماشين را رصد ميكنند. بدينترتيب ديگر ماشينها نميتوانند پلاك خودروهايشان را بپوشانند و بعد از گذر از زير دوربينها، آنها را بردارند ! در كنار اين روشها پليس هم به زودي به سيستمي مجهز خواهد شد كه براساس آن حتي اگر يكي، دو رقم از پلاك خودرو مشخص باشد، ميتواند مالك و هويت خودرو را تشخيص دهد.
يكي از روشهايي كه شهروندان براي اطلاع از تراكم صفوف در مراكز فني استفاده ميكنند، استعلام پيامكي است اما در بسياري از موارد شهروندان گلايه دارند كه اطلاعات پيامكهاي ارسالي درست نيست. مثلا اگر در پيامك ارسالي شما گفته شده كه مركز دماوند 20 دقيقه انتظار طول ميكشد، وقتيكه مالك مراجعه ميكند با صفهاي طولاني مواجه ميشود كه چندين ساعت بايد درصف بماند. چرا اينچنين است ؟
اين پيامكها و اطلاعات آنها معمولا هر يك ساعت يكبار بهروز ميشوند. احتمال دارد فردي كه الان پيامك ميزند، اطلاعاتي كه برايش فرستاده ميشود براي حدود يك ساعت قبل بوده باشد و الان تغيير كرده باشد. در هر صورت شهروندان ميتوانند با يكي، دوبار استعلام گرفتن مطمئن شوند اطلاعات درست است و تغييري نكرده است .