• 1405 شنبه 30 آبان
روزنامه در یک نگاه
امکانات
روزنامه در یک نگاه دریافت همه صفحات
تبلیغات
fhk; whnvhj بانک ملی بیمه ملت

30 شماره آخر

  • شماره 6119 -
  • 1404 دوشنبه 27 مرداد

«صوراسرافيل»

روزنامه‌نگار شهيد

ياسين وهابي

در آن روز منحوس «بمباران مجلس»، گويي محمدعلي‌شاه بيش از هر چيزي مترصد بود تا انتقام روزهاي سخت نقادي و توهين و تمسخر روزنامه صوراسرافيل را يكجا از ميرزاجهانگيرخان و دوستانش بستاند. در تهران آن روز، پس از شكست مشروطه‌خواهان مستقر در مجلس و حوالي‌اش، هر كسي كوشيد به گوشه‌اي پناه ببرد و جان خود را نجات دهد، اما در نهايت عده‌اي در دام افتادند. باغشاه آبستن جنايتي هولناك و انتقامي تاريخي بود و شاه مصمم كه براي التيام غرور لگدمال شده‌اش، كساني را به ‌دار مجازات بياويزد. اگرچه علي‌اكبرخان دهخدا و مساوات توانستند از مهلكه بگريزند، اما دست تقدير چنان خواست تا صوراسرافيل و ملك‌المتكلمين و سيدجمال واعظ (پدر محمدعلي جمالزاده) قرباني خشم شاه شوند.

اما «روزنامه صوراسرافيل» را كه معروف‏ترين و راديكال‏ترين روزنامه صدر مشروطه بود، ميرزاقاسم‏خان تبريزي با ياري بي‏دريغ ميرزاجهانگيرخان شيرازي، نخستين شهيد راه آزادي قلم و با همكاري علي‏اكبر دهخدا ايجاد كرد. اين روزنامه كه به استناد همه كتاب‏ها، رساله‌ها و پژوهش‌هاي تاريخي مشروطيت، نقش عمده‏اي در بيداري مردم و در جهت نفوذ انديشه‌هاي دموكراتيك و ملي در ميان ملت به پا خاسته آن دوران داشته است، «صوراسرافيل» نام دارد.

صوراسرافيل در دو زمينه، بدعت‏گذار است: نخست از جنبه ارايه طنزي پرمايه و هشداردهنده در قالب نثري روان و ساده و غيرمكتبي ادبيات مشروطه كه علي‏اكبر دهخدا، نويسنده‏اش بود و پس از عبيد زاكاني دومين طنزپردازي است كه دردها و نابساماني‏ها را با شهامتي كم‏نظير در چارچوب طنز گزنده و زهرآلود مطرح مي‏ساخت.

دوم شيوه نگارش و ظرايف روزنامه‏نگاري است كه پيش از صوراسرافيل، هيچ يك از روزنامه‌هاي فارسي‏زبان بر آن پايه منتشر نشده بود. روزنامه‏اي كه با شهامتي بي‏مانند به انتشار مقالات روشنگر و به دستچيني از اخبار و مفاسد جمود فكري و تحجر عقيدتي مي‏پرداخت و گاه در زبان طنز، لبخند زهرآگين را بر لب خواننده مي‏آورد.

صوراسرافيل كه با شيپور خود مي‏كوشد «هويت، مساوات و اخوت» را در كالبد جامعه استبدادزده و محروم ايران بدمد، راه دستيابي به اين اصول را در مردم و لابه‏لاي نوشته‌هاي جدي و شوخي خود تصوير مي‏سازد. صوراسرافيل كه شيفته كمال و ترقي ايران است، دموكراسي را عامل بنيادي در رشد و توسعه و تحرك اجتماعي مي‏شمارد، گستاخانه و با شهامتي درخور ستايش، همه گروه‌ها و طبقات اجتماعي (حتي شاه) را مورد خطاب قرار مي‌دهد، اما از ديگر دلايل معروفيت و اثرگذاري صوراسرافيل حضور «دهخدا» بود؛ نويسنده ثابت ستون ادبيات سياسي اين روزنامه ميرزاعلي‏اكبر دهخدا بود كه در 28سالگي از معروف‏ترين روزنامه‏نگاران عصر مشروطه ايران شد. مقالات دهخدا تحت عنوان «چرند و پرند» و به امضاي «دخو» نمونه ادبيات ساده اين دوره است.

از نظر حميد مولانا، استاد حوزه ارتباطات، دخو در «چرند و پرند» از اوضاع سياسي ايران و اقدامات مستبدانه‏ محمدعلي‏شاه انتقاد مي‌كرد و با طرز بسيار پسنديده و مطلوب ناله‌ها و شكوه‌هاي عامه مردم را به گوش روشنفكران و طبقه حاكم و اشراف آن دوره مي‏رساند.در تاريخ مطبوعات فكاهي سياسي ايران «صوراسرافيل» و مخصوصا مقالات چرند و پرند بايد پيشقدم و پيش‏آهنگ اين روش ذكر شود.

فريدون آدميت در كتاب «ايدئولوژي نهضت مشروطه» ضمن بررسي برخي مطالب روزنامه صوراسرافيل درباره علي‏اكبر دهخدا مي‏نويسد: «نويسنده بينش اجتماعي دارد، با اصول سوسياليسم آشناست، به آراي متفكران سوسيال دموكرات از جمله «ژان ژورس» فرانسوي توجه دارد. در جهت تفكر عمومي و اصالت تاريخ معتقد است، «شورش» عمومي برزگران را از «مسلمات قانوني» مي‏انگارد مگر اينكه با اصلاحات ريشه‏دار «انقلابات شدني» را ببندند. يعني منطق انقلاب را در اصلاحات راديكال متحقق گردانند. گريزي هم به عوارض اجتماعي فقر مي‏زند و تقريبا همه نابساماني‌ها را در فلسفه فقر مي‏جويد.»

«چرند و پرند» صوراسرافيل، كاملا جنبه سياسي داشت و نشات گرفته از ماهيت شرقي روزنامه صوراسرافيل بود. صوراسرافيل، به عنوان روزنامه ملي و مردمي، رسالت راستين خود را چه در چارچوب مطالب جدي و چه به صورت مطالب طنز و شوخي به خوبي انجام داد.

لحن طنزنويسي دخو بسيار شديد و قاطع و نيش‏دار است. او گذشت و اغماض نمي‏شناسد و بر كشته خود نمي‏بخشايد. نويسنده، هر حادثه و پيشامدي را دستاويز قرار داده و از فساد دستگاه سلطنتي، بي‏شرمي و خيانت رجال دولت، ظلم و ستم اغنيا و مالكين، رياكاري روحاني‏نمايان و آخوندهاي دروغين مي‏تازد و آنها را بدون عفو و اغماض، به تمسخر و استهزا مي‌گيرد. وضع رقت‏بار روستاييان و كشاورزان و فقر و بدبختي شهر‏نشينان، ناداني و بيچارگي زنان ايراني، همه مسائلي است كه در نوشته‌هاي دخو مكرر مطرح شده است.

صوراسرافيل در عمر كوتاه خود، پنج بار توقيف شد. اين روزنامه كه برخلاف توقيف‌هاي پي‏درپي تا به توپ بستن مجلس پايدار ماند، بعد از آخرين توقيف كه به كشته شدن مبارز انقلابي ميرزاجهانگيرخان شيرازي انجاميد، به وسيله علي‏اكبر دهخدا كه توانسته بود با تقي‏زاده و ديگران از ايران جان سالم به در ببرند، سه شماره ديگر آن در سوييس انتشار يافت و سپس براي هميشه تعطيل شد.

اكنون ميرزاجهانگيرخان شيرازي به همراه دوست و همرزمش ملك‌المتكلمين، در يكي از كوچه‌هاي بن‌بست تهران، گمنام و مهجور در همسايگي بيمارستان لقمان آرميده است و عموم اهالي تهران و ايران از محل دفن اين قهرمان روزگار مشروطه بي‌خبرند و بعيد نيست در آينده‌اي نزديك اثري از مقبره اين شهيدان وطن باقي نماند.

ارسال دیدگاه شما

ورود به حساب کاربری
ایجاد حساب کاربری
عنوان صفحه‌ها
کارتون
کارتون
وب گردی
ایران‌کارت؛ ابزار تازه بانک ملی ایران برای جلب رضایت و وفاداری مشتریان مدیرعامل بانک ملی ایران خواستار بازطراحی سازوکار مشارکت بازار پول و سرمایه شد؛ تأمین مالی پروژه های بزرگ به معماری جدید نیاز دارد رونمایی از ویدئوکال سپینوی بانک صادرات ایران/ قدردانی وزیر امور اقتصادی و دارایی از خدمت‌رسانی نوین به شهروندان/ افشین خانی: اعتماد مشتریان، پایه طراحی محصولات جدید خواهد بود تاکید مدیرعامل بانک صادرات ایران بر ارائه خدمات نوین و کارآمد به مشتریان آغاز به کار هیئت مدیره جدید بانک صادرات ایران حضور بانک صادرات ایران در نمایشگاه بورس، بانک و بیمه پرداخت 118 هزار وام قرض‌الحسنه در بانک صادرات ایران رونمایی از سه محصول فناورانه بانك ملت در نمایشگاه نظام مالی؛ از تأمین مالی یكپارچه تا سامانه های شركای تجاری و مدیریت ثروت رونمایی از طرح «دماوند» بانک ملی با وام تا 2.5 میلیارد تومانی+ عکس رایزنی‌های فشرده و بازدیدهای رسمی در غرفه بانک دی