با حضور بازيكنان هولوگرامي، ديوارهاي LED و صندليهاي مجازي
به آينده ورزشگاههاي فوتبال خوش آمديد
فوتبال در سال ۲۰۲۵ ما را به تماشاي آيندهاي خيرهكننده دعوت كرد. چشماندازهاي پويايي از خانههايي كه باشگاهها در آينده آنها را خانه خود خواهند ناميد، رونمايي شد.
مانند خانه جديد پيشنهادي منچستريونايتد در كنار اولدترافورد. در ماه مارس، طرحهايي براي ورزشگاهي با ظرفيت ۱۰۰ هزار نفر اعلام شد كه سايهباني عظيم دارد و توسط سه دكل ۲۰۰ متري نگه داشته ميشود. جيم راتكليف، مالك مشترك باشگاه، هنگام رونمايي از اين طرح دو ميليارد پوندي وعده داد كه اين ورزشگاه «بزرگترين ورزشگاه فوتبال جهان» خواهد بود. حال اين روزها مجموعهاي از باشگاههاي بزرگ اروپايي كه به شكل جسورانه و بزرگ فكر ميكنند.نيازهاي يك باشگاه فوتبال در حال تغيير است و طراحي ورزشگاهها نيز همگام با آن دگرگون ميشود.پروژههاي جاهطلبانه در اوايل قرن، مانند ورزشگاه ومبلي، امارات و ميلنيوم، حالا قديمي به نظر ميرسند. برنابئوي بازسازيشده با هزينهاي گزاف توسط رئال مادريد و ورزشگاه تاتنهام هاتسپر اكنون به استاندارد طلايي براي باشگاههايي تبديل شدهاند كه ميخواهند جريانهاي درآمدي خود را گسترش بدهند. ورزشگاهها امروز بايد مدرن، پويا و چندمنظوره باشند؛ سازههايي كه از دنياي آنالوگ به سمت دنياي ديجيتال حركت ميكنند.
دكلن شاركي، مدير جهاني شركت معماري «پاپيولوس» ـ طراح ورزشگاه تاتنهام ـ ميگويد:
«اگر به ورزشگاههايي كه ۲۰ سال پيش ساختيم نگاه كنيد، مثل ومبلي يا آويوا در دوبلين، ميتوان آنها را ورزشگاههاي نسخه ۱.۰ دانست. ورزشگاههاي ۱۰ سال پيش نسخه ۲.۰ بودند و حالا وارد دنياي نسخه ۳.۰ شدهايم. تغيير بزرگ اين صنعت در نحوه تصور اين فضاهاست. آنها بايد يك عنصر معماري شهري باشند كه ۳۶۵ روز سال مورد استفاده قرار بگيرد و خودشان به مقصدي مستقل تبديل شوند. ورزشگاهي كه فقط ۲۰ روز در سال استفاده شود، از هر نظر يك شكست است.» هر پروژه جديد ورزشگاهي به درستي خود را منحصربهفرد ميداند، اما در عربستان سعودي ـ جايي كه برنامهريزي براي جام جهاني ۲۰۳۴ ادامه دارد ـ پروژهاي وجود دارد كه خود را «مقصدي انقلابي براي فوتبال» مينامد.
ورزشگاه محمد بن سلمان (MBS) - كه به نام وليعهد عربستان نامگذاري شده - نقطه كانوني پروژه عظيم تفريحي «قديه» خواهد بود؛ در حدود ۴۰ كيلومتري جنوب رياض. اين ورزشگاه ۴۶ هزار نفره بر دامنه صخره ۲۰۰ متري طويق ساخته ميشود و شامل سقف و زمين جمع شونده و يك ديوار LED غولپيكر است كه ميتواند كنار برود و منظره شهر قديه را نمايان كند. طرحها آنقدر آيندهنگرانهاند كه شايد براي يك فيلم علمي - تخيلي هم اغراقآميز به نظر برسند.الهلال و النصر پس از ۲۰۳۴ اين ورزشگاه را به طور مشترك استفاده خواهند كرد، اما ورزشگاه MBS از ابتدا براي ميزباني چند رويداد در يك روز طراحي شده است.
شاركي - كه تيم پاپيولوس از امسال عمليات زيرسازي اين پروژه را آغاز كرده - ميگويد: «اين يك چشمانداز فوقالعاده است؛ محرك اصلي پروژه، پيشرفته بودن ديجيتالي و انعطافپذيري بسيار بالا در كنار هماهنگي با يك طرح جامع بزرگتر بوده است. اين ورزشگاه به طور كامل يك مقصد سرگرمي مستقل خواهد بود. آنچه در رندرها ميبينيد، دقيقا همان چيزي است كه ساخته خواهد شد. اين پروژه بازي را تغيير ميدهد. در اين فضا ميتوان چند رويداد را در يك روز برگزار كرد و در عرض دقايق يا ساعتها فضا را تغيير داد. اين معماري فوقانعطافپذير و فضاهاي دگرگون شونده، آينده را شكل خواهند داد. اين پيشرفتهترين ورزشگاهي خواهد بود كه در هر نقطهاي از جهان ساخته شده است.»آيا اين پنجرهاي به آينده است؟ نه كاملا؛ شاركي اضافه ميكند: «ماهيت دگرگون شونده و انعطافپذيري آن واقعا بازي را عوض ميكند. برخي عناصرش قطعا طراحي ورزشگاهها را در آينده تغيير خواهد داد، اما هرگز نميشود چنين پروژهاي را عينا برداشت و در جاي ديگري اجرا كرد.»چشمانداز گسترده عربستان بدون جنجال هم نيست. در ماه مه، دو نهاد حقوق بشري برجسته ـ فير اسكوئر و ديدبان حقوق بشر ـ فيفا را متهم كردند كه در حفاظت از كارگراني كه پروژههاي زيرساختي جام جهاني عربستان را ميسازند «به شدت سهلانگار» بوده است. اين انتقادات در گزارشهايي درباره مرگ ۴۸ كارگر مهاجر از بنگلادش، هند و نپال مطرح شد و بر نبود تمهيدات ايمني، عدم بررسي درست حوادث و سرعت پرداخت غرامت به خانوادهها تمركز داشت.
هزينه، مانع بزرگ ديگر براي تكرار ورزشگاه MBS يا ديگر پروژههاي جام جهاني عربستان خواهد بود. ورزشگاه روشن در رياض سقفي شبيه تكههاي بلور خواهد داشت و ورزشگاه نئوم قرار است بخشي از ابرشهر «لاين» باشد.
بودجهها هميشه شكلدهنده طرحها هستند، اما پيشرفتهاي فناوري ناگزير بر زيباييشناسي ورزشگاهها اثر ميگذارند.
ورزشگاه سوفاي در لسآنجلس كه در سال ۲۰۲۰ افتتاح شد، داراي يك نمايشگر معلق ۷۰ هزار فوت مربعي موسوم به «اينفينيتي اسكرين» است؛ چيزي كه بعدها الهامبخش صفحه هالهاي شكل سقف برنابئوي بازسازيشده شد. ايده اصلي، تبديل ورزشگاهها به فضاهايي غوطهوركننده است؛ مشابه «لاسوگاس اسفير». همين فناوري در نماي ورزشگاه پرنس مولاي عبدالله در رباط مراكش هم به كار رفته؛ ورزشگاهي كه ميزبان ديدار افتتاحيه جام ملتهاي آفريقا بود.LED در همه ساخت و سازهاي جديد حضور دارد؛ همراه با سيستمهاي نور و صدا كه در تئوري تجربهها را تشديد ميكنند. فضاهاي داخلي (كانكورسها) نيز در حال تغييرند. كيوسكهاي سلف سرويس به امري رايج تبديل شدهاند تا هواداران غذا و نوشيدني خود را بردارند و هزينه از حسابهاي از پيش ثبت شده كسر شود. شايد رباتها هنوز دنيا را تسخير نكرده باشند، اما حضور دارند تا كمك كنند.
شاركي ميگويد: «فناوري براي انجام كارهاي شگفتانگيز آماده است. بخش واقعيت مجازي هم بسيار جذاب است. چگونه ميتوان براي هواداران دور از ورزشگاه، يك صندلي ممتاز خانگي در دنياي مجازي ساخت؟ آيا ميتوان كل سكوها را به يك بوم تبديل كرد؟ فكر ميكنم معرفي بازيكنان به صورت هولوگرافيك و بازپخشها در راه است. اينكه چطور ميتوان صندليهاي يك ورزشگاه مجازي را خريد يا با دوستي در يك صندلي مجازي بازي را تماشا كرد. بايد تعادل ميان آنالوگ و ديجيتال را درست برقرار كنيم. اين بسيار كليدي است. مردم هنوز به دنبال تجربههاي آنالوگ هستند و بايد مراقب باشيم و در بسياري جهات، هيچ چيز آنالوگتر از خودِ يك مسابقه فوتبال نيست.»
تغيير بيش از حد اين تعادل، تهديدهاي خاص خود را دارد. قربانيكردن سنت به پاي مدرنيته ميتواند حس و حال ورزشگاه را دگرگون كند؛ موضوعي كه هر معماري هنگام تصور آينده يك باشگاه با آن مواجه است.
دن مايس ميگويد: «من واقعا به اين فناوريها باور دارم، اما نسبت به تبديل شدن فوتبال به يك تجربه كاملا مجازي بسيار بدبينم. وقتي ميبينم که ميگويند ورزشگاه آينده قرار است كاملا متفاوت باشد، ديوانه ميشوم. آن تجربه كنار ديگران بودن، حمايت از تيم و نزديكي به زمين، جاودانه است. هر چه هم تغيير كند، اين چيزي است كه بايد از آن محافظت شود. مردم هميشه جذب اين تجربه جمعي خواهند شد. بقيه چيزها فقط چاشني هستند.»