درباره دن كهن شرباك و ترجمه مهمترين اثر او
جامعترين كتاب فارسي در حوزه يهوديت
ياسمن غني
درحوزه شناخت يهوديت در دهههاي اخير كتابهاي متعددي تاليف و ترجمه شده است. هر كتاب ويژگي خاصي در نگاه به يهوديت دارد و معمولا بر يك بعد از آن بيشتر تمركز كرده؛ مانند تاريخ، شريعت، عرفان، ادبيات، فلسفه، ميراث فرهنگي و... برخي كتب نيز سعي در خلاصهسازي تمام مباحث و ارائه نگاهي مختصر و مفيد به كل يهوديت دارند.كتاب «يهوديت» اثر دن كهن شرباك، از انتشارات راتلج (۲۰۰۳ و ۲۰۱۷) را ميتوان جامعترين كتابي دانست كه تاكنون در حوزه يهوديت نوشته شده و به تازگي اين اثر در دو مجلد به فارسي ترجمه شده است. اين كتاب با دربر داشتن ۹۳ فصل در ۱۰۰۰ صفحه، تمام ابعاد دين يهود اعم از تاريخ، الهيات، شريعت، عرفان، فلسفه، اخلاق، فرهنگ و تحولات عصر مدرن را مورد بررسي و شرح مفصل قرار داده است.ويژگي مهم اين كتاب، ساختار آموزشي آن است كه مطالب اصلي را كاملا دستهبندي شده و هدفمند بيان ميكند؛ در هر فصل مطالب حاشيهاي ذكر و با پيوست كردن جدول، نمودار، گاهشمار، تصوير و نقشه تا حد امكان فهم موضوعات تسهيل شده است. در پايان كتاب، طرح سوالات و ذكر منابع جهت مطالعه عميقتر، اين اثر را براي تدريس مناسب ساخته است.كتاب يهوديت همچنين دربردارنده فصولي است كه در ساير منابع حوزه يهود كمتر به اين موضوعات پرداخته شده؛ مانند: زن در يهوديت مدرن، سامي استيزي، آينده يهوديت، كيشگرداني و... در هر فصل گزيدههايي از منابع اصلي به روايات نقل شده روح بخشيده و نمونههايي روشن و گويا از تمدن غني يهودي شامل كتاب مقدس عبري، متون حاخامي، ادبيات عرفاني، فلسفه و الهيات يهودي را در اختيار خوانندگان قرار داده است. هدف از نگارش اين كتاب، به گفته نويسنده در دسترس قرار دادن تصويري جامع از دين يهود (همانگونه كه در طول تاريخ چهار هزار ساله يهود نمايان بوده) براي دانشجويان است.مترجم كتاب، خانم دكتر طاهره حاجابراهيمي، دانشيار رشته اديان و عرفان و مديرمسوول پژوهشنامه اديان، نزديك به ۳ دهه است كه علاوه بر تحقيق به تدريس سرفصلهاي تاريخ، فلسفه و عرفان در حوزه يهود ميپردازد. اين ترجمه با كمك ويراستار علمي آن، استاد آرش آبايي، دينپژوه كليمي كه مسلط به زبان عبري و مفاهيم ديني يهود است و دكتر بهروز حدادي مدرس اين حوزه غني و تكميل شده است.همچنين حاخام دكتر يونس حمامي لالهزار، رهبر ديني كليميان ايران نيز مقدمهاي بر اين كتاب نگاشته و در بخشي از يادداشت خود چنين آورده است: «مسلما اين كتاب ميتواند به عنوان يك مرجع معتبر ترجمه شده به فارسي، كمك بسياري به محققان و دانشپژوهان اديان و افرادي كه دغدغه تحقيقات تطبيقي دارند، فراهم آورد.»نويسنده كتاب، پروفسور حاخام دن كهِن شِرباك، زاده ۱۹۴۵م در دنور در ايالت كلرادو، با اصالت مجارستاني، تحصيلكرده در آتن يونان و داراي مدرك دكتراي فلسفه و الهيات تطبيقي از كمبريج، حاخام اصلاحطلب، استاد برجسته دانشگاههايي چون كنت و ولز و مولف بيش از ۹۰ عنوان مقاله و كتاب در حوزه يهود است.تدريس و تعمق او در اين حوزه موجب شده كه فارغ از تعصب ديني، نگاهي جامع و تخصصي به يهوديت داشته باشد و مباحث را بدون سوگيري بيان کند. شرباك آن زمان كه مجموعهاي از خطوط قرمز درون يهوديت معاصر را زير سوال برد به چهرهاي بحثبرانگيز بدل شد: دفاع از مشروعيت يهوديت مسيحايي، طرح برابري يهوديت اومانيستي با ساير شاخههاي يهودي و سخن گفتن از «مزاياي ادعايي يهودستيزي» به عنوان محركي براي تداوم هويت يهودي، شرباك را در موقعيتي قرار داد كه آثارش نه به عنوان توليد دانش بيطرف، بلكه بهمثابه كنشي در دل نبرد ميان گفتمانهاي هويت، دين، قدرت و سياست خوانده شد.امروزه آثار شرباك تنها به عنوان نوشتههايي درباره يهوديت خوانده نميشوند؛ بلكه اسنادي از تحول تاريخي «يهوديت در جهان مدرن» است. گذار از نهاد حاخامي سنتي به الهيات دانشگاهي، از روايت يگانگي قوميت به تكثر هويتهاي فردي و از سرسپردگي محض به گفتوگويي چندصدايي ميان دين، علم و سياست از ويژگيهايي است كه در آثار او هويداست. كتابشناسي آثار او موضوعات مختلفي در حوزه يهود را در بر ميگيرد.گزيدهاي از عناوين فصول كتاب «يهوديت: تاريخ، باورها و آيينها» كه در ترجمه فارسي به منظور سهولت در مطالعه و تقسيمبندي موضوعي به دو جلد تقسيم شده به اين شرح است:
بخش (جلد) نخست: تاريخ: اين بخش در ۵۷ فصل با تمدن بينالنهرين باستان آغاز شده و با شرح يكتاپرستي و قانون شرع پيش از تورات ادامه مييابد. تاريخ مشايخ (ابراهيم، اسحاق و يعقوب) شكلگيري بنياسراييل و خروج آنها از مصر موضوع فصول بعدي است و در ادامه به ورود بنياسراييل به سرزمين مقدس، ظهور سلطنت، تجزيه پادشاهي پس از سليمان تا سرنگوني سلطنت شمالي، سقوط دولت جنوبي يهودا تا اسارت بابلي و بازگشت و بازسازي معبد بيتالمقدس پرداخته ميشود. سلطه هِلِنيسم بر يهوديان، جنگ يهوديان و روميان و ويراني مجدد معبد اورشليم در سال ۷۰ م، پايان بخش تاريخ يهوديان در سرزمين مقدس است.
بخش (جلد) دوم: باورها و آيينها: اين بخش از فصل ۸۵ با عناوين يگانگي، فراباشندگي و درونماندگاري، جاودانگي و خيريت خداوند آغاز شده و در ادامه به احكام تورات، احكام مربوط به غذا، نماز و عبادتگاه، سرزمين موعود، مسيحا (ماشيح)، مرگ و سوگواري و زندگي پس از مرگ، آموزش ديني، گاهشمار يهودي، اعياد و روزهها، ازدواج و طلاق ميپردازد. اخلاق يهودي و كيشگرداني عناوين فصول ۹۲ و ۹۳ اين كتاب است.
كتاب يهوديت: تاريخ، باورها و آيينها نوشته دن كهن شرباك با ترجمه طاهره حاجابراهيمي و با ويراستار علمي آرش آبايي و بهروز حدادي توسط انتشارات دانشگاه اديان و مذاهب در پاييز ۱۴۰۴ در دو جلد منتشر شده است.