روزگار تلخ شکلات

روزگاری کاکائو نوشیدنی مقدس و تلخ خدایان بود که گذشت قرن‌ها آن را شیرین و محبوب همگان ساخت و مصرف شکلات جزیی لذت‌بخش از زندگی مردم شد اما در سال‌های اخیر افزایش قیمت آن کام دوستدارانش را بسیار تلخ نموده است. در ایران طی 10 سال قیمت یک بسته شکلات از چهار هزار تومان به چهارصد هزار تومان رسیده است و این افزایش سرسام‌آور قیمت، روح نخستین کاشف آن در امریکای جنوبی را دچار پریشانی ساخته است.
بررسی‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد مردم بومی امریکای مرکزی حدود چهار هزار سال پیش گیاه کاکائو را کشف کرده و از میوه آن یعنی شکلات به عنوان یک دمنوش و یک نوشیدنی تلخ دارویی استفاده می‌کردند. خاستگاه اصلی گیاه کاکائو را در مناطق استوایی و در جنگل‌های حوزه آمازون می‌دانند. نام علمی این درخت به زبان یونانی به معنای غذای خدایان است و مردم تمدن مایا و آزتک آن را هدیه‌ای از جانب خدایان می‌دانستند. این گیاه مقدس علاوه بر آنکه به عنوان یک معجون و یک اکسیر مقوی برای توانمندی جنگجویان مورد استفاده قرار می‌گرفت در برهه‌ای از تاریخ نیز دانه‌های آن را همانند پول در مبادلات به کار می‌بردند و مانند نمک در زمانه‌هایی دیگر از تاریخ یک کالای پایه ارزشمند به حساب می‌آمد. فعالیت‌های استعماری اسپانیا در قرن پانزدهم در سرزمین امریکا و احتمالا آشنایی کریستف‌کلمب ایتالیایی و همراهانش با دانه‌های کاکائو موجب شد تا این خوراکی از امریکا به اروپا راه یابد و زمینه انتشارش در سراسر کره زمین فراهم شود. این گیاه و نوشیدنی تلخ در ابتدای ورودش به اروپا با عسل پیوند خورد و به یک خوراکی اشرافی بدل گشت. این کالای لوکس سال‌ها در محدوده اروپا و در خانه ثروتمندان دلربایی می‌کرد و با سرشت تلخ خود به طبقات پایین روی خوش نشان نمی‌داد. انقلاب صنعتی شکلات را به کام طبقات متوسط و پایین جامعه نشاند. تلفیق تیرگی و روشنی و پیوند تلخ و شیرین موجب شد تا کاکائو و شکر در آغوش هم قرار گرفته و محبوب عالم شوند. انقلاب صنعتی با نوآوری‌های خود شکلات و شکر را به کارخانه‌ها کشاند و از زیر چرخ صنعت شکلاتی بیرون آمد که مردم‌دارانه‌ از اشرافیت فاصله گرفت و به شیرینی محبوب همگانی تبدیل شد. نوآوری‌های صنعت علاوه بر اینکه تفاهم چندجانبه‌ای بین شیر و کاکائو فراهم ساخت به ظهور دو محصول خوشمزه منتهی شد: شیرکاکائو و شکلات شیری. با گسترش محبوبیت شکلات، کشت و پرورش صنعتی آن در مناطق مختلفی از جهان از جمله کشورهای نزدیک خط استوا در آفریقا، جنوب و جنوب شرق آسیا رونق گرفت و روح مکزیکی آن بر فراز سیاره زمین به پرواز درآمد و اشتغال و تجارت گسترده‌ای شکل گرفت. وقتی این میوه کاکائو از یک کالای لوکس به یک کالای همه‌گیر تبدیل شد و مشتاقان زیادی پیدا کرد روز هفتم جولای را به عنوان روز جهانی شکلات نامگذاری کردند و شهرها و کشورهای مختلفی با عرضه انواع متنوع این کالا به شهرت جهانی دست یافتند: سوییس، بلژیک، ساح عاج، انگلستان، امریکا، فرانسه، مالزی و.... در روند محبوبیت فزاینده و همه‌گیری این خوراکی لذت بخش، وجود قند و خطر ابتلا به دیابت موجب شد تا مصرف کنندگان برای اجتناب از زندگی تلخ دیابتی به سرشت تلخ کاکائو گرایش یابند و با تمایل به رژیم پرهیزگرانه به شکلات تلخ و فراورده‌های کم شکر روی آورند.
 این تلخی لذت‌بخش جریان داشت تا اینکه با افزایش قیمت جهانی کاکائو در سال‌های اخیر کام دوستداران آن به تلخی ناشی از کم شدن قدرت خرید منتهی شد و بار دیگر شکلات با روی‌گرداندن از طبقات پایین جامعه، به کالایی لوکس و تجملی تبدیل شد. وقوع حوادثی مانند پیر شدن درختان کاکائو در مزارع عمده تولیدی، آفات و شرایط نامناسب آب و هوایی باعث پایین آمدن توان تولید جهانی شد و به دنبال آن افزایش شش برابری قیمت‌ها رخ داد. علاوه بر افزایش قیمت جهانی، در ایران نیز بالا رفتن هزینه‌های انبارداری و حمل و نقل در کنار تداوم صعود نرخ ارز و توالی تورم‌های دو رقمی موجب شد تا قیمت یک بسته شکلات در حال حاضر صد برابر بیشتر از قیمت  10سال پیش آن باشد. این در حالی است که در برخی سال‌ها سقوط قیمت جهانی کاکائو هیچ تاثیری بر کاهش قیمت شکلات در بازار ایران نداشته و نخواهد داشت. شکلات همواره مانند فعلِ اندیشیدن طبیعتی تلخ اما لذت‌بخش داشته است و همانگونه که مکزیکی‌های باستان به فواید طبی آن پی برده بودند امروز نیز عده‌ای پژوهشگران آن را برای مغز و قلب مفید دانسته‌ و به خاصیت ضد التهابی آن تاکید دارند. با این وجود همانند هر نوع ماده غذایی دیگر مصرف زیاد آن التهاب‌بخش بوده و تاثیرات سوء در عملکرد بدن داشته و منجر به تلخ‌تر شدن زندگی می‌شود.
مردم ملتهب از تورم و ناکام از شرایط نابسامان اقتصاد که با روزگار تلخ شکلات نیز مواجه گردیده و از لذت طعم تلخ آن محروم شده‌اند با این شیرینی متوهمانه و توفیق اجباری روبرو هستند که قیمت بالای بسته‌های شکلات می‌تواند از اثرات سوء مصرف شکلات جلوگیری کرده و مانع رنج بیشتری برای آنها ‌شود.