كوري؛ فراتر از يك سريال جنايي
وحيد سلطاني پاجي
سريال «كوري» كه اين روزها از شبكه نمايش خانگي در حال پخش است، صرفا يك اثر سرگرمكننده در ژانر جنايي و معمايي نيست. اين مجموعه با الهام از پروندههاي واقعي مسموميت ناشي از مصرف مشروبات الكلي آلوده به متانول، موضوعي را دستمايه روايت خود قرار داده كه در سالهاي اخير بارها جان دهها نفر را گرفته و موجب نابينايي و آسيبهاي جبرانناپذير جسمي شده است.
براساس معرفيهاي منتشر شده، داستان سريال از يك فاجعه ناشي از نوشيدنيهاي مسموم آغاز ميشود و سپس پاي بازپرس و دستگاه عدالت كيفري را به پروندهاي پيچيده باز ميكند. اهميت اصلي اين اثر را بايد در انتخاب موضوع آن جستوجو كرد. بسياري از سريالهاي جنايي بر قتل، سرقت يا جرايم سازمان يافته تمركز دارند، اما «كوري» به سراغ پديدهاي رفته كه در مرز ميان جرم، سلامت عمومي و امنيت اجتماعي قرار دارد. پروندههاي مرتبط با متانول، صرفا يك موضوع بهداشتي نيستند، بلكه زنجيرهاي از جرايم شامل توليد غيرقانوني، توزيع، تقلب، جعل، فروش مواد خطرناك و درنهايت ايراد صدمه يا مرگ به مصرفكنندگان را در بر ميگيرند. همين ويژگي سبب ميشود كه چنين پروندههايي براي دستگاههاي انتظامي، قضايي و پزشكي قانوني از پيچيدگي خاصي برخوردار باشند. از منظر كشف علمي جرم، پروندههاي مسموميت با متانول نمونهاي روشن از ضرورت همكاري ميان پليس، پزشكي قانوني، آزمايشگاههاي سمشناسي و مراجع قضايي هستند. در اين پروندهها صرف اظهارات افراد يا اعتراف متهمان كافي نيست و كشف حقيقت نيازمند تحليلهاي آزمايشگاهي، رديابي زنجيره توزيع، بررسي منشا مواد شيميايي و تطبيق دادههاي فني با ساير ادله است. به بيان ديگر، حقيقت نه صرفا از طريق بازجويي، بلكه از رهگذر علم و فناوري آشكار ميشود. نكته قابل توجه ديگر آن است كه «كوري» يك آسيب اجتماعي كمتر روايت شده را به فضاي عمومي آورده است. پرداختن به موضوع مسموميتهاي ناشي از الكل تقلبي ميتواند به افزايش آگاهي عمومي نسبت به خطرات متانول و پيامدهاي آن كمك كند. تجربه سالهاي اخير نشان داده است كه مصرف مشروبات آلوده در مواردي به نابينايي، نارسايي اندامها و حتي مرگ منجر شده و خانوادههاي بسياري را با آسيبهاي جبرانناپذير مواجه كرده است. البته موفقيت نهايي چنين آثاري در گرو آن است كه بتوانند ميان جذابيت دراماتيك و واقعگرايي تعادل برقرار كنند. اگر روايت پروندههاي جنايي صرفا به تعقيب و گريز يا ايجاد هيجان محدود شود، فرصت ارزشمند آموزش عمومي از دست خواهد رفت. اما اگر سازندگان بتوانند نقش پزشكي قانوني، كارشناسان آزمايشگاهي، بازپرسان و ضابطان را به درستي به تصوير بكشند، اينگونه آثار ميتوانند فراتر از يك سرگرمي، به ابزاري براي ارتقاي آگاهي عمومي و پيشگيري از جرم تبديل شوند. درنهايت، ارزش «كوري» را بايد در يادآوري اين واقعيت جستوجو كرد كه بسياري از فجايع اجتماعي نه از يك لحظه خشونت، بلكه از زنجيرهاي از سودجويي، بياحتياطي و بيتوجهي به قانون آغاز ميشوند؛ زنجيرهاي كه كشف آن نيازمند تحقيقات حرفهاي، بهرهگيري از دانش روز و همكاري نهادهاي مختلف عدالت كيفري است. از اين منظر، «كوري» ميتواند آغازگر گفتوگويي مهم درباره نقش علم در كشف جرم و ضرورت پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي باشد.حقوقدان و مدرس دانشگاه پليس