مراسم اربعین۱۴۰۵ با استقبال باشکوه مسلمانان منطقه و آزادیخواهان جهان برگزار شد
نمایش همبستگی در بزرگترین اجتماع منطقه
گروه سیاسی|مراسم اربعین امسال در حالی برگزار شد که همزمان با حضور گسترده زائران ایرانی، میزبانی چشمگیر مردم و موکبداران عراقی و مشارکت مسلمانانی از دهها کشور، بار دیگر این آیین را به صحنهای کمنظیر از همبستگی دینی و اجتماعی در منطقه تبدیل کرد. مرور گزارشهای رسانههای داخلی و خارجی نشان میدهد اربعین ۱۴۰۵، افزون بر ابعاد عبادی، به نمادی از پیوند ملتهای ایران و عراق، انسجام جهان اسلام و ظرفیتسازی اجتماعی در شرایط پیچیده منطقهای بدل شده است. اربعین ۱۴۰۵ از منظر حجم تردد زائران، گستره خدماترسانی و بازتاب رسانهای، یکی از مهمترین رویدادهای مذهبی و اجتماعی سال جاری بود. بر اساس آمارهای منتشرشده در رسانههای داخلی، تا ۱۳مرداد، بیش از ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار زائر از مرزهای کشور راهی عراق شدند و حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تا ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر نیز به کشور بازگشتند. این ارقام، در کنار گزارشهای میدانی از مرزهای مهران، خسروی، شلمچه و چذابه، تصویری روشن از ابعاد گسترده این رویداد ارائه میدهد. در این میان، مرز مهران همچنان جایگاه محوری خود را حفظ کرد. ایرنا در گزارشی اعلام کرد که از ابتدای ماه صفر تا آن تاریخ، بیش از ۱.۷ میلیون زائر از این گذرگاه تردد کردهاند. همین گزارش تأکید داشت که استان ایلام همچنان گرانیگاه اصلی سفرهای اربعین است و سالانه بیش از ۶۰درصد زائران این مسیر را برای عزیمت یا بازگشت انتخاب میکنند. همچنین تنها در یک روز، بیش از ۱۱۲ هزار زائر از مرز مهران وارد کشور شدند و برای جابهجایی آنان صدها دستگاه اتوبوس در پایانههای مرزی مستقر شد. این سطح از تردد، در کنار بسیج امکانات حملونقل و موکبها، نشاندهنده آمادگی ساختار اجرایی کشور برای مدیریت یکی از بزرگترین جابهجاییهای انسانی منطقه است. با این حال، آنچه اربعین امسال را در روایت رسانههای داخلی برجستهتر کرد، صرفا آمارها نبود، بلکه تأکید بر رویکرد ملی و منطقهای این آیین بود. خبرگزاری مهر دیروز به نقل از حجتالاسلام علی شیرازی نوشت که اربعین امسال «پیوند ملتهای ایران و عراق را عمیقتر کرد» و با «استقبال کمنظیر مردم عراق از زائران ایرانی»، جلوهای از وحدت اسلامی را به نمایش گذاشت. این روایت تنها یک موضع رسمی نبود؛ بلکه با گزارشهای میدانی از مرزها و مسیرهای منتهی به عتبات نیز همخوانی داشت. در گزارشهای منتشرشده، از محبت، صمیمیت و میزبانی پررنگتر مردم عراق نسبت به سالهای گذشته سخن گفته شد؛ موضوعی که در حافظه جمعی زائران نیز جایگاه مهمی دارد. گزارشهای رسانهها از استقرار موکبهای عراقی در مرز منذریه، مقابل مرز خسروی، نیز نشانه دیگری از همین همدلی بود. حضور موکبهای عراقی در مسیر رفت و برگشت زائران و پذیرایی مستمر از آنان، فقط یک خدمت اجرایی نیست، بلکه حامل یک پیام اجتماعی و فرهنگی روشن است: اربعین هنوز مهمترین بستر پیوند مردمی میان دو ملت مسلمان ایران و عراق به شمار میرود. در شرایطی که منطقه با تنشهای متنوع سیاسی، امنیتی و رسانهای مواجه است، این سطح از تماس انسانی، همدلی دینی و همکاری مردمی، سرمایهای کمبدیل برای ثبات اجتماعی و تقویت روابط دو کشور محسوب میشود.
مسوولان چه میگویند؟
همین برداشت در مواضع رسمی نیز دیده شد. در یکی از مواضع منتشرشده از سوی محمدرضا عارف معاون اول ريیس جمهور، اربعین «نماد وحدت جهان اسلام» توصیف و از استقبال باشکوه مردم عراق از زائران ایرانی قدردانی شد. این نوع ادبیات نشان میدهد که در سطح حاکمیتی نیز اربعین صرفا یک مراسم مذهبی دیده نمیشود، بلکه ظرفیتی برای دیپلماسی عمومی، پیوند فرهنگی و ارتقای همگرایی منطقهای تلقی میشود. در کنار زائران ایرانی و عراقی، گزارشهای داخلی از حضور گسترده زائرانی از دیگر کشورها نیز حکایت دارد. در برخی گزارشها، از ورود زائرانی از ۱۷۲ کشور به عراق سخن گفته شده و همچنین تأکید شده است که میلیونها زائر خارجی از ابتدای محرم وارد این کشور شدهاند. هرچند بخشی از این آمارها در گزارشهای جستوجوشده بهصورت خلاصه منعکس شده، اما در مجموع بر یک واقعیت مهم دلالت دارد: اربعین اکنون از قالب یک آیین دوملیتی فراتر رفته و به یکی از مهمترین اجتماعات فراملی جهان اسلام تبدیل شده است. از این منظر، اربعین را باید نوعی «قدرت اجتماعی نرم» در منطقه دانست؛ قدرتی که نه بر پایه رقابت سیاسی، بلکه بر مبنای ایمان مشترک، مشارکت داوطلبانه و همافزایی مردمی شکل میگیرد. حضور همزمان ایرانیها، عراقیها و مسلمانانی از کشورهای مختلف، در کنار شبکه گسترده خدمترسانی مردمی، تصویری متفاوت از منطقه ارائه میدهد؛ تصویری که بر انسجام، همیاری و اشتراکات فرهنگی و اعتقادی تأکید دارد. در واقع، اربعین هر سال بیش از گذشته نشان میدهد که برخلاف روایتهای تفرقهافکنانه، بسترهای اتحاد در جهان اسلام همچنان زنده و فعال است. مرور رسانههای داخلی در اربعین امسال نیز نشان میدهد که این آیین، علاوه بر وجه معنوی، به عرصهای برای نمایش توان اجتماعی ملتها، همکاری نهادهای اجرایی و پیوند عمیق مردمی تبدیل شده است. از یکسو، مدیریت تردد میلیونی زائران و پشتیبانی گسترده در مرزها، ظرفیت سازمانی ایران را به نمایش گذاشت و از سوی دیگر، میزبانی مردم عراق و حضور پرشمار موکبها، عمق روابط انسانی و عاطفی میان دو ملت را برجسته کرد. در نهایت اربعین ۱۴۰۵، در روایت رسانههای داخلی، بیش از آنکه صرفا یک رویداد تقویمی باشد، یک نشانه مهم اجتماعی و منطقهای بود؛ نشانهای از استمرار پیوند ایران و عراق، استقبال گسترده شیعیان و دیگر مسلمانان از یک آیین فراگیر، و ظرفیت بالای جهان اسلام برای بازتولید وحدت از مسیر مردم. همین ویژگی است که اربعین را به یکی از مهمترین صحنههای انسجام دینی و همبستگی منطقهای تبدیل کرده است.