مجازات سرقت به عنف
يكي از انواع سرقت كه در جامعه شاهد آن هستيم، سرقت به عنف است كه در ميان مردم به عنوان زورگيري شناخته ميشود. افزايش وقوع اين جرم بهطور مستقيم در كاهش احساس امنيت افراد جامعه اثرگذار است، به همين دليل در محاكم قضايي با مرتكبان آن، برخورد قاطعي صورت ميگيرد.
ركن اصلي سرقت به عنف، استفاده از خشونت است. منظور از سرقت به عنف يا زورگيري، گرفتن يا تلاش براي گرفتن مال غير به زور يا با تهديد و ترساندن است. وجود واژه عنف در عنوان اين سرقت، براي اشاره به آزار و اذيت، تهديد يا غلبه هنگام انجام سرقت است. اين جرم معمولا به طور غيرمنتظره، در اماكن خلوت و با سلاح صورت ميگيرد و به دليل آشكارا انجام شدن سرقت، سارق با قرباني مواجه ميشود. سرقت موبايل، وجوه نقد، طلا و جواهرات جزو رايجترين موارد است؛ هر چند گاهي سارقان، ماشين و موتورسيكلت قرباني را نيز سرقت ميكنند.
سرقت به عنف يا زورگيري، در زمره سرقتهاي تعزيري مشدد قرار ميگيرد، اما قانون مستقلي براي آن وجود ندارد. معمولا از سلاح براي ترساندن قرباني و گرفتن مال از او استفاده ميشود و اين كار آزار روحي يا جسمي قرباني را به همراه دارد. طبق ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامي، «هرگاه سرقت مقرون به آزار يا سارق مسلح باشد، به حبس از سه ماه تا ده سال و شلاق تا ۷۴ ضربه محكوم ميشود و اگر جرحي نيز واقع شده باشد علاوه بر مجازات جرح به حداكثر مجازات مذكور در اين ماده محكوم ميشود.»
به علاوه در ماده ۶۶۹ نيز آمده است: «هرگاه كسي، ديگري را به هر نحو تهديد به قتل يا ضررهاي نفسي يا شرفي يا مالي يا به افشاي سري نسبت به خود يا بستگان او كند، اعم از اينكه به اين واسطه تقاضاي وجه يا مال يا تقاضاي انجام امر يا ترك فعلي را كرده يا نكرده باشد، به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه يا زندان از دو ماه تا دو سال محكوم خواهد شد.»
همچنين براساس ماده ۶۱۷، «هركس به وسيله چاقو يا هر نوع اسلحه ديگر تظاهر يا قدرتنمايي كند يا آن را وسيله مزاحمت اشخاص يا اخاذي يا تهديد قرار دهد يا با كسي گلاويز شود، در صورتي كه از مصاديق محارب نباشد به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محكوم خواهد شد.»
اگر سرقت به عنف مقرون به تمام پنج شرط زير باشد، براساس ماده ۶۵۱ قانون مجازات اسلامي مرتكب به پنج تا بيست سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محكوم ميشود: سرقت در شب واقع شده باشد؛ سارقان دو نفر يا بيشتر باشند؛ يك يا چند نفر از آنها حامل سلاح ظاهر يا مخفي بوده باشند؛ در ضمن سرقت كسي را آزار يا تهديد كرده باشند؛ از ديوار بالا رفته يا حرز را شكسته يا كليد ساختگي به كار برده يا اينكه عنوان يا لباس مستخدم دولت را اختيار كرده يا برخلاف حقيقت خود را مامور دولتي قلمداد كرده يا در جايي كه محل سكني يا مهيا براي سكني يا توابع آن است سرقت كرده باشند.
همچنين براساس ماده ۶۵۴؛ «هرگاه سرقت در شب واقع شده باشد و سارقان دو نفر يا بيشتر باشند و لااقل يك نفر از آنان حامل سلاح ظاهر يا مخفي باشد، درصورتي كه بر حامل اسلحه عنوان محارب صدق نكند جزاي مرتكب يا مرتكبان حبس از پنج تا پانزده سال و شلاق تا ۷۴ ضربه است.»
اما منظور از سلاح در سرقت به عنف چيست؟ ۱) انواع اسلحه گرم از قبيل تفنگ و نارنجك. ۲) انواع اسلحه سرد از قبيل قمه، شمشير، كارد، چاقو و پنجه بوكس. ۳) انواع اسلحه سرد جنگي مشتمل بر كاردهاي سنگري متداول در نيروهاي مسلح يا مشابه آنها و سرنيزههاي قابل نصب روي تفنگ. ۴) انواع اسلحه شكاري شامل تفنگهاي ساچمهزني، تفنگهاي مخصوص بيهوش كردن جانداران و تفنگهاي ويژه شكار حيوانات آبزي.
با اين حال براساس ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامي مصوب ۱۳۹۲؛ «محاربه عبارت از كشيدن سلاح به قصد جان، مال يا ناموس مردم يا ارعاب آنها است، به نحوي كه موجب ناامني در محيط شود. هرگاه كسي با انگيزه شخصي به سوي يك يا چند شخص خاص سلاح بكشد و عمل او جنبه عمومي نداشته باشد و نيز كسي كه به روي مردم سلاح بكشد، ولي در اثر ناتواني موجب سلب امنيت نشود، محارب محسوب نميشود.» ماده ۲۸۲ حدّ محاربه را يكي از اين چهار مجازات معرفي كرده است: «اعدام، صلب، قطع دست راست و پاي چپ، نفي بلد.» بنابراين اگر سرقت به عنف در ملأعام انجام شود و نشان دادن سلاح و اقدامات مجرمان، موجب رعب و وحشت شهروندان شود، سارق به عنوان محارب مورد محاكمه قرار ميگيرد. تشخيص نهايي اينكه آيا سارق پرونده سرقت به عنف محارب است يا نه، برعهده قاضي است. جزييات پرونده، شهادت شهود و عوامل ديگري در تصميمگيري قاضي نقش دارد.
با تمام اين تفاسير هنگام مواجهه با سرقت به عنف شهروندان بايد نكاتي را مدنظر بگيرند: ۱) مقاومت نكنيد، در مقايسه با از دست دادن سلامتي و جان، از دست دادن مال بهتر است. ۲) تمركز كنيد و هر چيزي را كه ميتوانيد از مجرمان به خاطر بسپاريد. جزييات چهره و صدا، نوع لباس پوشيدن، رنگ و مدل يا شماره وسيله نقليه سارقان و... در شناسايي آنها تعيينكننده است. ۳) بعد از اينكه زورگيرها از شما فاصله گرفتند، فرياد بكشيد. ممكن است ماموري در آن محدوده مشغول گشتزني باشد و سارق را دستگير كند. ۴) بلافاصله با پليس 110 تماس بگيرد و سرقت به عنف را گزارش دهيد. صورتجلسه پليس در ثبت شكايت شما نقش مهمي دارد. ۵) در كلانتري محل وقوع جرم ثبت شكايت كنيد و جزييات مال مسروقه را براي پليس شرح دهيد. ۶) در دادسراي محل وقوع جرم شكواييه تنظيم كنيد؛ شهادت شهود و فيلم دوربين مداربسته در اثبات سرقت به عنف موثر است.