بهاره شبانكارئيان
پلاك ماشين، هويت قابل شناسايي يك وسيله نقليه در معابر عمومي است، اما گاهي برخي رانندگان با پوشاندن، دستكاري يا مخدوش كردن بخشي از پلاك، تلاش ميكنند اين امكان شناسايي را دشوار كنند. اقدامي كه ممكن است در نگاه اول يك تخلف ساده به نظر برسد، اما در عمل ميتواند روند ثبت تخلفات، نظارت بر تردد ماشينها و رسيدگي به برخي حوادث و جرايم را با مشكل مواجه كند. يك قاضي سابق ديوان عالي كشور در همين راستا به «اعتماد» ميگويد: «معمولا هدف اصلي با كاهش قابليت شناسايي ماشين يا راننده ماشين انجام ميشود. با اين حال يكي از اهداف مهم افرادي كه پلاك ماشين را دستكاري ميكنند، تسهيل ارتكاب جرم است.»
هفته گذشته «فيروز كشير» معاون اجتماعي و فرهنگ ترافيك پليس راهور تهران با اعلام آمار ثبت بيش از ۶۰۳ هزار فقره اعمالقانون تخلفات پلاك در سال گذشته اعلام كرده است: «پوشش و مخدوشي پلاك فقط يك تخلف راهنمايي و رانندگي نيست، بلكه در بسياري از موارد مقدمهاي براي ارتكاب جرايم سنگين نظير سرقت و حتي قتل است و برابر ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامي حبس ۶ ماه تا يك سال را در پي دارد. افرادي كه پلاك خود را ميپوشانند يا مخدوش ميكنند، قطعا در برخي موارد اهداف پنهان و غيرقانوني دارند كه عمدتا زمينهساز جرايم جديتر است.» همچنين «علياصغر شريفي» رييس اطلاعرساني پليس راهور تهران از اعلام جريمههاي تخلفات پلاك از ۹۰۰ هزار ريالي تا ۷ ميليون ريال و ارجاع بيش از ۲۵۰ پرونده دستكاري پلاك وسايل نقليه به دادسرا از ابتداي سال جاري تاكنون خبر داده و گفته است: «براساس آمارهاي اعلام شده در سال ۱۴۰۴ بيش از يكهزار و ۳۰۰ پرونده در ارتباط با دستكاري و تغيير پلاك ماشين به مراجع قضايي ارجاع شده است. از ابتداي سال ۱۴۰۵ تاكنون نيز بيش از ۲۵۰ پرونده در اين زمينه تشكيل و براي رسيدگي قضايي به دادسرا ارسال شده است.»
مجازات مخدوش كردن پلاك باتوجه به انگيزه تعيين ميشود
«محمدباقر قربانزاده» قاضي سابق ديوان عالي كشور در مورد مخدوش كردن پلاك ماشينها به «اعتماد» ميگويد: «مخدوش كردن يا در قالب پوشاندن يا تغيير در ارقام، اعداد يا بخشي از پلاك است. گاهي هم پلاك متعلق به ماشين ديگري است كه آن ماشين ميتواند سرقتي باشد، اما اينكه برخي افراد اين اقدام را انجام ميدهند يك هدف اصلي دارد؛ معمولا هدف اصلي با كاهش قابليت شناسايي ماشين يا راننده رخ ميدهد.
هدف ديگري كه باعث ميشود افراد پلاك ماشين را مخدوش كنند، فرار از شناسايي دوربينهاست؛ يعني اين افراد قصد دارند از شناسايي دوربينهايي كه ثبت و كنترل تخلف ميكنند، مصون بمانند. هدف ديگر فرار از جريمه و تخلفات رانندگي است؛ فردي كه ميخواهد سرعت غيرمجاز داشته باشد يا از چراغ قرمز عبور كند يا به محدودههاي خاص مثل طرح و ترافيك ورود داشته باشد، چنين اقدامي را انجام ميدهد. البته اين اقدام در كشور ما شايع است، اما هدف ديگري كه پشت مخدوش كردن پلاك ماشينها وجود دارد و توسط مجرمان صورت ميگيرد، تسهيل ارتكاب جرم است؛ يعني مجرمان وقتي تصميم دارند از ماشيني براي سرقت، جابهجايي موادمخدر يا جرايم ديگر استفاده كنند به جهت اينكه آن ماشين قابليت شناسايي نداشته باشد پلاك ماشين را دستكاري ميكنند.»
قربانزاده ميگويد: «گاهي هم چون مجرمان از قبل تحت تعقيب ماموران بودهاند و ماشين شناسايي شده اقدام به چنين كاري ميكنند، بنابراين يكي از اهداف مهم افرادي كه پلاك ماشين را دستكاري ميكنند، تسهيل ارتكاب جرم است. هدف ديگر پنهان كردن هويت ماشين است؛ يعني فرد نميخواهد حضور ماشينش در يك محل يا زمان مشخص رديابي شود و اين موضوع الزاما ارتباطي با ارتكاب جرم ندارد و امكان دارد بنا به دلايل مختلف اين اقدام را انجام داده باشد.
هدف ديگر از پنهان كردن پلاك ماشين پس از حادثه و يك سانحه است و معمولا مربوط به زماني ميشود كه تصادفي اتفاق افتاده است. هدف ديگر، ايجاد اشتباه در تشخيص شماره واقعي است؛ در دوران كرونا اين مساله مبتلابه بود و حتي يك بار براي بنده نيز اين اتفاق افتاد. بنده در خانه نشسته و مشغول مطالعه بودم و ماشين در پاركينگ خانه بود كه ناگهان پيام آمد ماشين شما در محور ايلام تردد داشته است. در آن زمان براي جلوگيري از شيوع كرونا مانع مسافرت مردم و ترددها ميشدند؛ خيلي افراد براي اينكه در تشخيص شماره واقعي ماشين ايجاد اشتباه كنند، رقم ۳ پلاك را پاك ميكردند كه ۲ ديده شود.
هدف ديگر، دشوار كردن كشف تخلفات جرم است؛ معمولا افرادي كه پلاك ماشين خود را مخدوش ميكنند هدف اصليشان كاهش قابليت شناسايي ماشين و راننده است.»
او در پاسخ به اينكه چرا گاهي دوربينها اين ماشينها را شناسايي نميكنند، ميگويد: «زير پلاك ماشينها كدي وجود دارد كه ماموران از طريق شناسايي اين كد پلاك ماشين را شناسايي ميكنند. به همين خاطر گاهي برخي افراد با اينكه پلاك ماشين خود را ميپوشانند براي آنها پيامك ارسال ميشود، اما اينكه چرا شناسايي نميشوند، پاسخ حقوقي ندارد. براساس تجربه، يكسري دوربينها كه در سطح شهر يا جادهها مستقر هستند، مستهلك شدهاند؛ مدت زيادي از زمان استفاده آنها گذشته و بعضي قطعات آنها خراب شدهاند. اصلاح اين دوربينها نياز به بودجه دارد كه در حال حاضر نيروي انتظامي يا وزارت كشور با مشكل بودجه مواجه است و امكان ترميم و اصلاح وجود ندارد. حتي در برخي چراغهاي راهنمايي و رانندگي هم اعداد به درستي نشان داده نميشوند. مورد دوم شايد قصور و كمكاري ماموران باشد كه در شناسايي جديت به خرج نميدهند؛ يعني ممكن است از طريق مرجع قضايي دستور شديد و اكيدي نباشد و اينها هم خيلي كار را دنبال نكنند، چون اينقدر مشغله كاري و مشكلات وجود دارد كه بايد آنها را دنبال كنند و اين موضوع اولويت دوم و سوم قرار ميگيرد، اما اگر از طريق مرجع قضايي رسيدگيكننده دستور شديد و اكيدي داده شود قطعا امكان شناسايي وجود دارد.» اين قاضي سابق ديوان عالي كشور همچنين در مورد مجازات اين اقدام ميگويد: «ما يك ماده قانوني داريم؛ قانون مجازات اسلامي مصوب ۱۳۷۵ كه مشمول بخش پنجم كتاب قانون مجازات اسلامي و قانون تعزيرات است؛ ماده ۷۲۰ اين قانون تقريبا يك ماده جامع و فراگير است. اين ماده به هدف مخدوشكننده كاري ندارد؛ ممكن است هدف و قصد مجرمانه يا غيرمجرمانه باشد، اما اين ماده قانوني جدا از هدف و انگيزه مرتكب، اشاره به تغيير دادن ارقام يا مشخصات پلاك، استفاده از پلاك تقلبي، نصب پلاك ماشين ديگر، استفاده آگاهانه از وسيله با چنين پلاكي دارد؛ يعني يك وسيله چنين پلاكي روي آن نصب شده و شخص از آن استفاده ميكند. تغيير بدون مجوز در پلاك و شماره شاسي موتور جرم است. امكان دارد برخي افراد به قصد ارتكاب جرم يا تخلف در مقررات راهنمايي و رانندگي اين اقدام را انجام دهند، اما با اين حال تمام اين موارد جرمانگاري شده و مجازات آن ۶ ماه تا يك سال حبس است. البته قاضي، مجازات را با توجه به انگيزه تعيين ميكند كه آيا انگيزه مجرمانه بوده يا فقط براي گريز از شر تخلفات بوده!
باتوجه به انگيزه، مجازات كم يا زياد ميشود. اين ماده در عبارتي كه به كار برده جاي تأمل دارد؛ در متن آمده تغيير دادن ارقام و مشخصات پلاك؛ اما گاهي بعضي رانندگان پلاك ماشين خود را با اسپري، گل، پارچه و... ميپوشانند و در ارقام و مشخصات پلاك تغييري ايجاد نميكنند. اينجا بين قضات اختلافنظر وجود دارد كه آيا اين نوع پوشاندن نيز مشمول مجازات ماده ۷۲۰ ميشود يا نه!
به اعتقاد بنده پوشاندن نيز نوعي تغيير است؛ چراكه تغيير دادن مستلزم تغيير فيزيكي ارقام نيست و پوشاندن پلاك با هر ابزاري نوعي تغيير به حساب ميآيد و قابليت شناسايي را از بين ميبرد. هرگونه عملي كه پلاك را از مشخصات اوليه خارج كند تا قابل شناسايي نباشد، مشمول مجازات اين ماده است.»