«اعتماد» ابعاد تجاوز امريكا به جزيره لارك را بررسي كرد
سنگاندازي در مسير ديپلماسي
بامداد دوشنبه ارتش امريكا دو سكوي پرتاب را در جزيره ايراني لارك در تنگه هرمز هدف حملات تهاجمياش قرار داد؛ اين نخستين تهاجم امريكا به خاك سرزمينمان طي بيش از يك ماه گذشته محسوب ميشود كه در جريانش دو نفر شهيد و تعدادي مجروح شدند. با اين حال ايران نيز به سرعت واكنش نشان داد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي با انتشار بيانيهاي اعلام كرد كه در پاسخ به تجاوز دشمن به لارك، زيرساختها و محل استقرار جنگندهها در دو پايگاه امريكايي ملك حسين و الازرق در اردن را با موشكهاي بالستيك هدف قرار داده است. همزمان خبرگزاري فارس نيز از انفجار در پايگاه العديد قطر خبر داد.
واكنش تند تهران
تيم هاوكينز، سخنگوي فرماندهي مركزي امريكا (سنتكام) براي توجيه اين اقدام تهاجمي مدعي شد: «نيروهاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در حال آمادهسازي براي پرتاب راكتهاي حامل مينهاي دريايي به داخل تنگه هرمز مشاهده شدند» و در پي آن، نيروهاي امريكايي دو سكوي پرتاب را در جزيره لارك هدف قرار دادند، حملاتي كه هم در ميدان و هم در حوزه ديپلماسي بيپاسخ نماند. پس از رسانهاي شدن بيانيه سپاه، كاظم غريبآبادي، معاون حقوقي و بينالملل وزارت امور خارجه ايران در واكنش به تجاوز اخير امريكا عليه ايران ضمن تاكيد بر پاسخ سخت تهران گفت: ما اين تجاوز را در چارچوب تجاوز نظامي عليه كشورمان ميبينيم و طبيعتا همانگونه كه نيروهاي مسلح غيور ثابت كردند، به هرگونه تجاوز عليه تماميت ارضي در هر سطحي كه باشد به صورت قاطعانه پاسخ داده خواهد شد. غريبآبادي در ادامه خاطرنشان كرد: پاي بيگانگان بايد از اين منطقه قطع شود و همين كه درسهاي جدي بگيرند تا ديگر تجاوزات خودشان را عليه كشور ما تكرار نكنند.
استراتژي پرهزينه امريكا
حمله امريكا در مقايسه با آخرين تجاوزات اين كشور به ايران در ۲۹ جولاي، محدودتر و متمركزتر به نظر ميرسد. در جريان حملات پيشين، نيروهاي امريكايي طي موجي دو ساعته از بمباران، «دهها» هدف را مورد حمله قرار دادند. ماه گذشته حدود سه هفته حملات متقابل ميان امريكا و ايران ادامه داشت؛ حملاتي كه خطر بازگشت به يك رويارويي تمامعيار را افزايش داد، اما نتوانست بستر را براي بازگشايي تنگه هرمز هموار كند. از آن زمان، امريكا بر جنگ اقتصادي متمركز شده تا با افزايش فشار بر تهران، ايران را به پذيرش خواستههايش وادار كند. در همين راستا روز دوشنبه، اسكات بسنت، وزير خزانهداري امريكا، اعلام كرد: واشنگتن در حال گسترش تحريمهاي ثانويه عليه ايران است و هشدار داد اقدامات جديد ميتواند «نظام مالي جهاني را منفجر كند.» با اين حال، بسنت هنوز از اعمال آنچه پيشتر «روز D اقتصادي» عليه ايران خوانده بود، خودداري كرده و هيچ ضربالاجلي نيز براي پايبندي شركاي تجاري تهران تعيين نكرده است. واشنگتن تاكنون تنها دسترسي مالي شعب يك بانك مصري در امارات متحده عربي به نظام مالي امريكا را لغو كرده است. كنش اوليه و محدود بسنت نشان داد كه واشنگتن به دليل نگراني از بيثباتتر شدن اقتصاد و بازارهاي مالي جهاني، در هدف قرار دادن بازيگران مالي بزرگتري كه به تامين مالي ايران كمك ميكنند، ازجمله بانكهاي بزرگ و نهادهاي تحت حمايت دولت در چين، محتاط است.
خط و نشان تهران و واشنگتن
همزمان با تجاوز اخير، دونالد ترامپ، رييسجمهور امريكا كه در پايان دادن به اين بحران به بنبست خورده و در داخل با چالشهايي چون افزايش تورم و كاهش اعتبار در آستانه انتخابات مياندورهاي دست و پنجه نرم ميكند، مدعي شد: «در زمان مناسب، يا ما پيروز خواهيم شد يا آنها دست به اقدامي خواهند زد. من با پيروز شدن مشكلي ندارم. نيازي به امضاي آنها پاي يك برگه ندارم.» اين درحالي است كه سپاه اعلام كرد، امريكا نميتواند «با تجاوز، كنترل ايران بر تنگه هرمز را تضعيف كند» و تهديد كرد در برابر هر حملهاي «با قدرت پاسخ خواهد داد.» همزمان حسين محبي، سخنگوي سپاه، اين حمله را «اشتباهي راهبردي و مرگبار» توصيف كرد كه «توازن را عليه طراحان آن تغيير خواهد داد.» در اين ميان ناظران با بررسي مواضع دوطرف بر اين باورند كه عليرغم محدود بودن تبادل آتش ميان دو بازيگر خطر تشديد تنش و بازگشت رويارويي ميان دوطرف افزايش يافته است. اين درحالي است كه پيشتر هاوكينز مدعي شد كه ارتش امريكا هفته گذشته عمليات پاكسازي مينها از مسيرهاي كشتيراني بينالمللي در تنگه هرمز را به پايان رسانده است. او همچنين ادعا كرد: «نيروهاي امريكايي منطقه را از نزديك زيرنظر دارند و همچنان آمادهاند از جريان آزاد تجارت» در تنگه هرمز حفاظت كنند.»
خاورميانه روي بشكه باروت
تجاوز اخير امريكا به خاك كشورمان موجب شد تا بهاي نفت براي مدت كوتاهي از ۹۰ دلار به ازاي هر بشكه عبور كند، زيرا معاملهگران به دنبال آن هستند كه بدانند آيا ازسرگيري درگيريها خطر تازهاي براي جريان صادرات انرژي از خاورميانه ايجاد خواهد كرد يا خير. در همين راستا مايكل آلفارو، مدير ارشد سرمايهگذاري در شركت سرمايهگذاري گالو پارتنرز كه بر بخش انرژي و صنايع تمركز دارد به فايننشال تايمز گفت: «حملات اخير به ايران نه تنها شكنندگي روند كاهش تنش را نشان ميدهد، بلكه بر عزم سپاه پاسداران براي ايجاد اختلال در تردد كشتيها در تنگه هرمز به عنوان اهرمي قدرتمند نيز تاكيد ميكند.»
او افزود: «اين وضعيت شبيه بشكهاي مملو از باروت بيپايان است كه همچنان حقبيمه ريسك را در قيمتها حفظ ميكند.»
چشمانداز پيش رو
در شرايطي كه ميانجيها تلاش دارند تا مانع از رويارويي گستردهتر شوند و راهي براي بازگشت به ديپلماسي بيابند، گروهي از تحليلگران تاكيد دارند كه راهبرد ايالاتمتحده صرفا ميتواند هزينه بازگشت به ديپلماسي را افزايش داده و به تحقق سناريويي بينجامد كه بسياري در منطقه خواهانش نيستند. الجزيره در همين راستا نوشت كه در شرايط كنوني و بعد از اعلام جنگ اقتصادي امريكا عليه ايران، ديپلماسي شتاب خود را از دست داده و شرايط مذاكرات خوب نيست. با اين حال تريتا پارسي، بنيانگذار و نايبرييس اجرايي موسسه كوئنسي با انتشار يادداشتي در وبگاه ريسپانسيبل استيت كرفت با اشاره به تبادل آتش ميان ايران و امريكا درباره راهبرد امريكا نظر متفاوتي دارد و مدعي است كه فارغ از تبادل آتش ميان دو بازيگر شواهد نشان ميدهد كه ترامپ به دنبال تشديد تنش نيست.به ادعاي اين تحليلگر، ظاهرا هدف امريكا از تجاوز اخير نوعي نمايش قدرت پرهزينه بود؛ نمايشي با هدف مديريت تنش تا انتخابات مياندورهاي بدون آنكه توافق ديپلماتيكي حاصل شود يا رويارويي تمامعيار رخ دهد.پارسي در ادامه اين يادداشت سه سناريو را براي آينده ترسيم كرد: نخست، اعمال فشار بسيار كه ميتواند محركي باشد براي تهران. به عنوان نمونه امريكا ممكن است نفتكشهاي ايراني عازم چين را توقيف كرده وبدين طرق واكنش تهران را برانگيزد. سناريوي دوم از منظر پارسي بدين طريق ترسيم شده كه تنگه هرمز كماكان به عنوان اهرم بازدارنده دراختيار تهران باشد و درنهايت امريكا ناچار شود با توسل به رويكردي واقعگرايانهتر به ميز مذاكره بازگردد. درنهايت سناريوي سومي نيز متصور است و آن تداوم وضعيت نه جنگ و نه صلح است به همراه افزايش فشارهاي اقتصادي بر ايران تا پايان انتخابات مياندورهاي. سناريويي كه تهران به خوبي ابعادش را بررسي كرده و خود را براي هرگونه كنش احتمالي در ارتباط با آن آماده ميكند.