«اعتماد» گزارش داد
آزمون وين
نوشين محجوب| كاهش كم‌سابقه تردد كشتي‌ها در تنگه هرمز، پس از حملات متقابل ايران و امريكا به شناورها و نفتكش‌ها، بار ديگر نشان داد كه اين آبراه راهبردي همچنان در كانون جنگ فرسايشي و فشار اقتصادي دوطرف قرار دارد. بر پايه داده‌هاي شركت كپلر كه رويترز منتشر كرد، ميانگين عبور كشتي‌هاي حامل كالا در ۱۰ روز منتهي به دوشنبه به ۱۰ فروند در روز رسيد؛ پايين‌ترين سطح از ماه مه. روز شنبه تنها دو كشتي و روز يكشنبه شش كشتي از هرمز گذشتند و بيشتر آنها مسير مورد تاييد ايران را انتخاب كردند. اين آمار با ادعاي مقام‌هاي امريكايي درباره باز بودن كامل آبراه و بازگشت عادي جريان تجارت همخواني ندارد. همزمان تنش‌ها نيز در اين شاهراه و بازيگراني كه در حاشيه‌اش قرار دارند، افزايش يافته. در همين راستا وزارت انرژي عربستان‌سعودي اعلام كرد: بامداد سه‌شنبه چندين تاسيسات انرژي و زيرساخت در منطقه جنوبي عربستان هدف حمله قرار گرفت. اين وزارتخانه افزود: اين حملات موجب وقوع آتش‌سوزي در چندين محل شد كه در پي آن، برخي از عمليات‌ها و فعاليت‌ها به طور موقت متوقف شدند. روز دوشنيه نيز اين بازيگر مدعي شد كه تاسيسات آرامكو هدف حمله قرار گرفته، اما جزيياتي در اين باره منتشر نشد. همزمان تركي المالكي، سخنگوي ائتلاف به رهبري عربستان كه در يمن مي‌جنگد، گفت: حوثي‌ها، «تاسيسات اقتصادي» را در شهرهاي جازان، نجران، ابها و خميس مشيط در عربستان هدف قرار داده‌اند. به گفته او، ائتلاف به رهبري عربستان «تمام اقدامات عملياتي لازم را براي بازدارندگي از شبه‌نظاميان حوثي با نهايت قاطعيت اتخاذ خواهد كرد.»
خيز براي ارجاع پرونده ايران
به شوراي حكام
در چنين فضايي، نشست شوراي حكام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي در وين آغاز شد و امريكا، بريتانيا، فرانسه و آلمان تلاش دارند تا پيش‌نويس قطعنامه‌اي را براي ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت پيش ببرند. متن پيشنهادي، در صورت تصويب، از مديركل آژانس مي‌خواهد قطعنامه جديد، تصميم‌هاي پيشين و گزارش اخير را به شوراي امنيت و مجمع عمومي سازمان ملل ارسال كند. با اين همه، ارجاع پرونده به خودي خود به معناي بازگشت خودكار تحريم‌هاي شوراي امنيت يا تصويب فوري اقدام الزام‌آور تازه نيست، زيرا هر تصميم جديد در شوراي امنيت تابع روندي جداگانه و موازنه سياسي اعضاي دايم، ازجمله حق وتوي چين و روسيه، خواهد بود. رافائل گروسي، مديركل آژانس در بيانيه افتتاحيه اين نشست مدعي شد: آژانس در دوره اخير، اطلاعاتي درباره وضعيت مواد و تاسيسات اعلام شده از ايران دريافت نكرده و به اين مراكز براي راستي‌آزمايي ميداني دسترسي نداشته است. همزمان نمايندگي جمهوري اسلامي ايران در آژانس در پاسخ اعلام كرد كه درخواست اجراي بي‌قيد و شرط پادمان‌ها پس از حملات امريكا و اسراييل به تاسيسات هسته‌اي ايران، بي‌معني است، زيرا بازرسان آژانس نيز پس از اين حملات به دلايل ايمني از ايران خارج شدند. تهران تاكيد كرد نخست بايد تهديد و حمله به تاسيسات هسته‌اي متوقف شود تا زمينه فني و ايمن اجراي پادمان‌ها فراهم آيد. برخي كارشناسان معتقدند پيگيري همزمان فشارها بر ايران در شوراي حكام، تحريم‌هاي مالي و محاصره دريايي، بيانگر تلاش امريكا براي اجراي استراتژي چندجانبه عليه كشورمان است كه دو جنبه ظاهرا نظامي و ديپلماتيك دارد. در مقابل، نقش چين و روسيه در شوراي امنيت، تماس‌هاي ديپلماتيك ايران با عمان و ديگر كشورهاي منطقه و طراحي سازوكارهاي تازه در هرمز، نشان داده مسير بحران تنها از ميدان نظامي نمي‌گذرد و آينده تحولات به توان طرف‌ها براي عبور از منطق فشار و حركت به سوي ترتيبات امنيتي و گفت‌وگو منوط است.
درباره «منطقه ممنوعه» ايران در هرمز
همزمان و در شرايطي كه تنش‌ها در هرمز اوج گرفته، تهران در واكنش به محاصره دريايي و تشديد فشار بر صادرات انرژي، طرح ايجاد منطقه‌اي محدودشده بيرون از تنگه هرمز را مطرح كرد. محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، در اين باره گفت: اين محدوده از خط محاصره نيروي دريايي امريكا آغاز و تا بخش‌هايي از خليج‌فارس امتداد خواهد يافت؛ شناورهايي كه بدون هماهنگي وارد آن شوند، ممكن است در فهرست تحريمي ايران قرار گيرند. او همچنين از توافق ايران و عمان بر سر نقشه‌هاي كريدور بين‌المللي تازه‌اي خبر داد كه ورود و خروج كشتي‌ها در آن با مديريت ايران دنبال خواهد شد. الجزيره در بررسي اين طرح نوشت: توان ايران براي اثرگذاري بر امنيت تردد در هرمز، با امكان اعمال كنترل كامل بر پهنه‌اي گسترده از خليج‌فارس تفاوت دارد. با اين حال، برخي ناظران بر اين باورند كه ابتكار منطقه محدود شده و كريدور مشترك با عمان صرفا جنبه نظامي ندارد، بلكه قادر است اهرمي براي تنظيم تردد، افزايش هزينه محاصره امريكا و پيشبرد ترتيباتي منطقه‌اي براي امنيت دريانوردي باشد. بالاخص آنكه تداوم اختلال در اين مسير به بازار انرژي سرايت كرده و بهاي نفت برنت را در سطحي بالاتر از پيش از جنگ نگه داشته است. در همين راستا محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي اخيرا با انتشار پستي در صفحه پيام رسان اكس خود نوشت: واشنگتن از موشك‌هاي جديد ايران هشدار واضحي دريافت كرده و اين درحالي است كه جنگ اقتصادي با ايجاد منطقه ممنوعه دريايي در سراسر خليج‌فارس تا محدوده محاصره پاسخ داده خواهد شد.