«اعتماد» گزارش مي‌دهد
ديپلماسي ناتمام «صلاله»
نوشين محجوب| نشست «صلاله» كه از آن تحت‌عنوان ابتكار عمل عمان نيز ياد مي‌شود، بهانه‌اي بود تا ايران و كشورهاي عرب حاشيه خليج‌فارس در ميانه تنش‌ها، بر سر آينده تردد نفتكش‌ها در هرمز پشت يك ميز بنشينند، با اين حال اين گردهمايي پيش از آغاز به تعويق افتاد. بدر البوسعيدي، وزير خارجه عمان، شامگاه يكشنبه اعلام كرد نشست منطقه‌اي براي «دستيابي به اجماع» به زمان ديگري موكول شده است. مسقط و تهران گفته‌اند اين تصميم با درخواست شماري از كشورهاي منطقه و توافق دوطرف اتخاذ شده است.
چرا نشست «صلاله» به تعويق افتاد؟
در همين راستا خبرگزاري سي‌ان‌ان با انتشار گزارشي مدعي شد، قرار بود در نشست «صلاله» طرح عمان بر ايجاد چارچوبي جهت عبور منظم نفتكش‌ها از هرمز و تعيين نقشه مسيرهاي دريايي مورد بررسي قرار گيرد؛ طرحي كه در آن تهران و مسقط مي‌توانستند ساز و كاري براي دريافت پرداخت‌هاي داوطلبانه در ازاي خدمات ايمني ناوبري و حفاظت زيست‌محيطي تعريف كنند. به نوشته اين خبرگزاري، عربستان نسبت به برخي عبارات طرح، اصلاحاتي پيشنهاد كرده، چراكه نگران تثبيت وضعيتي تازه در هرمز است؛ وضعيتي كه ساير اعضاي شوراي همكاري خليج‌فارس نيز آن را نپذيرند. اين ادعا درحالي رسانه‌اي شد كه اسماعيل بقايي، سخنگوي دستگاه ديپلماسي كشورمان در نشست روز دوشنبه با اصحاب رسانه گفت: نشست عمان به دليل درخواست عربستان لغو شد. با اين حال انتساب آن به رويارويي ميان رياض و يمن به معناي دادن آدرس اشتباهي است. بقايي در ادامه خاطرنشان كرد: انتظار مي‌رفت كه كشورهاي منطقه فرصت‌شناس باشند و قدر چنين موقعيت‌هايي را بدانند. درحالي كه سخنگوي وزارت خارجه كشورمان رويكرد محتاطانه رياض را عامل برهم خوردن نشست صلاله در روز دوشنبه مي‌داند، اما گروهي از ناظران چون اميل موركي، فعال در انديشكده مطالعات خاورميانه بر اين باورند كه اختلاف اصلي، فراتر از متن به چارچوب حقوقي يا مسيرهاي دريايي بازمي‌گردد. به ادعاي اين گروه، تهران اعلام كرده بازگشايي هرمز، رفع محاصره دريايي و بازگشت امريكا به تعهدات خود در تفاهم اسلام‌آباد، پيش‌شرط هر گام عملي براي بازگشايي تنگه است. اين همان موضعي است كه عباس عراقچي، رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان بر آن تاكيد داشت و صراحتا گفت: حتي در صورت تفاهم با عمان، بازگشايي هرمز به برآورده شدن مطالبات ايران منوط است به احياي تفاهم اسلام‌آباد. اين درحالي است كه سي‌ان‌ان به نقل از سه منبع آگاه مدعي شده كه دولت ترامپ مي‌خواهد گفت‌وگوهاي احتمالي با ايران را به پرونده هسته‌اي محدود كند و پس از آن پرونده بازگشايي تنگه هرمز را روي ميز بگذارد. در اين ميان هستند گروهي ديگر كه ردپاي امريكا و اسراييل را در عدم برگزاري نشست صلاله پررنگ مي‌دانند و مدعي‌اند: فارغ از واگرايي حاكم بر كشورهاي حاشيه خليج‌فارس و يارگيري شان با اسراييل، اميرنشين‌هايي كه زير چتر امنيتي ايالات‌متحده قرار دارند به واسطه خشم احتمالي از رويكرد غير‌قابل پيش‌بيني واشنگتن خود را كنار كشيدند تا اين ابتكار عمل صرفا به «ديپلماسي نماشي» محدود بماند.
هزينه بالاي نه ترامپ به ديپلماسي
همزمان با افزايش تنش‌ها در هرمز و غرب آسيا، دونالد ترامپ در تروث‌سوشال مدعي شده كه امريكا «تقريبا كنترل كامل» تنگه هرمز را دراختيار دارد و اين ايران است كه خواهان توافق مي‌باشد؛ ادعايي كه بارها تكرار شده و توسط مقام‌هاي رسمي كشورمان يا رد گشته يا مورد اعتنا قرار نگرفته است. ادعاهاي رييس‌جمهوري امريكا درحالي رسانه‌اي مي‌شود كه برخي گزارش‌ها نشان مي‌دهند عمليات اسكورت نفتكش‌ها نيازمند به‌كارگيري گسترده ناوها و منابع امريكاست و دوام آن در بلندمدت با پرسش‌هاي جدي روبه‌رو است. به باور برخي ناظران، اصرار واشنگتن بر حذف هرمز از دستور گفت‌وگو، درحالي كه تهران آن را بخش جدايي‌ناپذير از رفع فشار و محاصره مي‌داند، يكي از دلايل دشواري رسيدن به يك مسير ديپلماتيك است. بي‌دليل نيست كه بقايي در پاسخ به سوالي درباره نقش چين براي ميانجيگري پاسخ داد كه دليل بنيادي بن‌بست‌هاي ديپلماتيك موجود، نبود اراده سياسي واقعي، عدم پايبندي به تعهدات بين‌المللي و فقدان حداقل حسن‌نيت در طرف امريكايي براي حل ريشه‌اي مشكلات است.
گسترش دامنه تنش‌ها از هرمز تا درياي سرخ
با اين حال، درگيري‌ها به هرمز ختم نمي‌شود، چند هزار كيلومتر آن‌سوتر، در باب‌المندب، جزيره پريم از يك برآمدگي سنگي در ميانه درياي سرخ به نقطه‌اي حساس در نقشه جنگ بدل شده است. پريم در باريك‌ترين بخش تنگه قرار دارد؛ آبراهي كه درياي سرخ را به خليج عدن پيوند مي‌دهد و پس از اختلال در هرمز، براي صادرات انرژي و تجارت منطقه اهميت مضاعف پيدا كرده است. انصارالله پس از پيشروي در امتداد ساحل درياي سرخ و تصرف المخا و پريم، مدعي كنترل كامل بر بخش‌هايي از ساحل مشرف به باب‌المندب شده‌اند. همزمان، نيروهاي وابسته به دولت يمن، با پشتيباني عربستان، حملاتي را براي بازپس‌گيري مواضع شان در تعز و ساحل غربي آغاز كرده‌اند. انصارالله نيز اعلام كرده با موشك و پهپاد پايگاه شروره در جنوب عربستان را هدف قرار داده؛ ادعايي كه ميزان خسارت آن مستقلا تاييد نشده است. در اين ميان نشريه فارن افرز با اشاره به تحولات اخير در يمن و رويارويي حوثي‌ها و عربستان در تحليلي مدعي شد پيشروي انصارالله در پريم و المخا، فشار بر مسير جايگزين صادرات نفت عربستان را افزايش مي‌دهد. به نوشته اين نشريه، همزماني افزايش تنش‌ها در باب‌المندب و هرمز، دو گلوگاه اصلي انتقال انرژي را به مركز بحران كشانده است. با اين همه، برخي كارشناسان تاكيد دارند منازعه يمن تنها با رقابت ايران و امريكا توضيح‌پذير نيست و محاصره، بحران داخلي و شكاف ميان نيروهاي وابسته به دولت يمن نيز در موازنه كنوني نقش دارند. اختلال در خط لوله شرق-غرب عربستان، كه نفت را به بندر ينبع در درياي سرخ منتقل مي‌كند، اين پيوند را آشكارتر كرده است. رويترز به نقل از منابع بازار نفت گزارش داده است اگر اين خط طي چند روز از سر گرفته نشود، ذخاير صادراتي عربستان در ينبع ممكن است پايان يابد و تا چهار درصد از عرضه جهاني نفت در معرض اختلال قرار گيرد. از پريم تا قشم، تصوير واحدي شكل گرفته است: بحران بر سر هرمز، اكنون مسير جايگزين درياي سرخ را نيز زير فشار قرار داده و هزينه جنگ را براي منطقه و بازار جهاني انرژي بالا برده است. با اين حال درحالي كه بسياري تحولات باب‌المندب را در امتداد جنگ ايران مي‌دانند، اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت خارجه كشورمان صراحتا اعلام كرد كه تهران هيچ مداخله‌اي در مباحث مرتبط با يمن ندارد. به گفته او موضع‌گيري در ارتباط با تحولات اين كشور نبايد با مقوله مداخله يكي تلقي شود.