«اعتماد» گزارش ميدهد
بازگشت به مذاكره با فرمول تهران
نوشين محجوب| براي تهران، مسير پايان جنگ اكنون منوط است به باز شدن سه گره؛ توقف درگيري در همه جبههها، آزادسازي داراييهاي مسدود شده و پايان محاصره دريايي امريكا. محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، اعلام كرده شروط و خطوط قرمز ايران از مسير ميانجي قطري به واشنگتن منتقل شده و تهران در انتظار پاسخ دونالد ترامپ است.او همچنين از اعلام «هفت شرط» براي آغاز هر مذاكره سخن گفته؛ هر چند جزييات همه اين شروط تاكنون به طور رسمي منتشر نشده است. گزارش الجزيره نيز تاكيد ميكند اين تحول نه آغاز مذاكرات مستقيم و نه نشانه دستيابي به توافقي تازه، بلكه انتقال رسمي مواضع تهران از مسير قطر و پاكستان است.
خيز براي مديريت تنش
موضع ايران در شرايطي رسانهاي شده كه ترامپ طي روزهاي اخير هم طي ادعايي از تمايل تهران به توافق سخن گفته و هم بر شروط واشنگتن، ازجمله ادعاهاي مربوط به برنامه هستهاي و بازگشايي تنگه هرمز، تاكيد كرده است. برخي ناظران بر اين باورند كه طرح علني شروط ايران، تلاشي براي تبديل فشارهاي نظامي و اقتصادي به يك چارچوب سياسي روشن است؛ چارچوبي كه در آن، هر مسير گفتوگو بايد با توقف جنگ، رفع فشارهاي دريايي و احترام به حقوق ايران همراه باشد. محمدباقر قاليباف نيز با رد دوگانهسازي ميان جنگ و مذاكره، تاكيد كرده كه دفاع از كشور و بهرهگيري از ديپلماسي ميتوانند همزمان دنبال شوند و بازگشت به گفتوگو بدون اجراي تعهدات امريكا و بهرسميت شناختن حقوق ايران ممكن نيست. در همين راستا حضور مسعود پزشكيان، رييسجمهوري و عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان در نشست سالانه مجمع عمومي سازمان ملل، در چنين فضايي اهميت مضاعف يافته است. تهران ميتواند از حاشيه نشست نيويورك براي تبيين مستقيم شروط خود، گفتوگو با كشورهاي منطقه و سنجش ميزان جديت طرفهاي مقابل براي خروج از بحران بهره گيرد. عراقچي نيز در نشست «برخط» با مقامهاي كشورهاي اسلامي بر اين نكته تاكيد كرده كه امنيت پايدار در غرب آسيا نميتواند از بيرون منطقه تحميل شود و تنها از مسير گفتوگو، همكاري و احترام متقابل ميان دولتهاي منطقه به دست ميآيد.
ديپلماسي زير سايه فشار امريكا
با وجود اين، مسير ديپلماسي زير سايه تداوم فشارهاي امريكا قرار دارد. ترامپ قانون تحريم روسيه و ايران را امضا كرده و براساس آن، تحريمهاي امريكا عليه ايران تا سال ۲۰۳۱ تمديد شده است. واشنگتن همچنين فشار بر شبكههاي مالي و حملونقلي مرتبط با ايران را افزايش داده؛ ازجمله توقف گزارششده پروازهاي ماهان به تركيه و لغو مجوز فعاليت شعبه بانك ملت در استانبول. اطلاعيه رسمي نهاد ناظر بانكي تركيه، لغو مجوز بانك ملت را صراحتا به تحريمهاي امريكا پيوند نزده، اما اين اقدام در فضايي رخ داده كه وزارت خزانهداري امريكا از تشديد پيگيريها عليه همكاران مالي و تجاري ايران خبر داده است. گره هرمز نيز همچنان در مركز معادله قرار دارد.پايان محاصره دريايي در فهرست شروط ايران آمده و مقامهاي ايراني بر لزوم اجراي تعهدات طرف مقابل براي بازگشت به ترتيبات پيشين تاكيد ميكنند. سنتكام مدعي شده ۱۰۵ كشتي تجاري را در چارچوب محاصره امريكا عليه ايران تغيير مسير داده است؛ ادعايي كه سخنگوي ارشد نيروهاي مسلح ايران آن را عمليات رواني خوانده و رد كرده است. در همين حال، اختلال در كشتيراني و افزايش هزينههاي انرژي، نشان ميدهد بحران آبراهها تنها يك موضوع نظامي نيست و پيامدهاي اقتصادي آن به بازارهاي جهاني سرايت كرده است.
افزايش تنشها از خليجفارس تا درياي سرخ
از هرمز تا بابالمندب، نشانههاي گسترش بحران آشكارتر شده است. انصارالله مسووليت حملاتي با موشك و پهپاد عليه آنچه اهداف حساس در رياض و تاسيسات آرامكو در ينبع خواند، برعهده گرفته است. عربستان اعلام كرده يك موشك بالستيك را بر فراز رياض رهگيري كرده، اما حملات ديگر را تاييد نكرده است. رويترز و خبرگزاري فرانسه نيز از ديده شدن دود و آتش نزديك فرودگاه ملك خالد، اختلال گسترده در پروازها و صدور هشدارهاي امنيتي در پايتخت عربستان خبر دادهاند. همزمان، افزايش كنترل ميداني انصارالله بر ساحل درياي سرخ يمن، توان اثرگذاري اين گروه بر مسير بابالمندب را بالا برده است. در اين ميان، تركيه و ديگر بازيگران منطقهاي ميكوشند از سرايت بيشتر درگيري جلوگيري كنند. هاكان فيدان گفته آنكارا و چند كشور ديگر، طرحهايي براي نزديك كردن ايران و امريكا به توافق ارايه كردهاند، هر چند بياعتمادي ميان دوطرف همچنان عميق است. او همچنين تاكيد كرده عربستان نبايد به بخشي از جنگ ايران و امريكا تبديل شود. به باور شماري از تحليلگران، اگر ابتكارهاي منطقهاي و فرصت ديپلماتيك نيويورك به مسيري عملي تبديل نشود، همزماني بحران هرمز و بابالمندب ميتواند هزينههاي امنيتي و انرژي ادامه تنش را براي همه بازيگران منطقهاي و فرامنطقهاي افزايش دهد.