«اعتماد» گزارش ميدهد
زورآزمايي ارادهها براي احياي ديپلماسي
حديث روشني
سيدعباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان پس از پايان برنامهها و رايزنيهاي فشرده ديپلماتيك خود در نيويورك، بامداد سهشنبه به وقت شرق امريكا اين شهر را به مقصد تهران ترك كرد؛ بازگشتي كه همزمان با گمانهزنيها پيرامون ادامه رايزنيهاي غيرمستقيم تهران و واشنگتن از مسير ميانجيها و تلاشها براي يافتن فرمولي جهت بازگشت دوطرف به مسير گفتوگوها رخ داد. گفتني است در روزهاي اخير، گزارشهاي متعدد و البته متناقضي درباره تماسهاي غيرمستقيم ايران و امريكا از طريق ميانجيها منتشر شده است. در همين چارچوب، رويترز روز دوشنبه به نقل از يك منبع مطلع مدعي شد مقامهاي ايراني و امريكايي بهطور جداگانه با ميانجيها گفتوگو كردهاند و هرگونه رايزني بعدي ميتواند بر نسخهاي اصلاحشده از پيشنهاد هفتروزه ايران متمركز باشد؛ همان پيشنهادي كه تهران هفته گذشته در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل ارايه كرده بود. اين درحالي است كه پيش از آن، برخي رسانهها از احتمال برگزاري مذاكرات ميان ايران و امريكا در نيويورك خبر داده بودند. در مقابل اما منابع ايراني تاكيد كردند كه مذاكره مستقيمي ميان تهران و واشنگتن در دستور كار نيست و رايزنيها از طريق ميانجيها دنبال ميشود. تسنيم نيز به نقل از يك منبع مطلع نوشته بود عراقچي و هيات ايراني با ميانجيها درباره آخرين تحولات و پيشنهادهاي موجود گفتوگو خواهند كرد، اما مذاكره مستقيمي با امريكا برنامهريزي نشده است. با اين همه گزارشهاي منتشرشده درباره ادامه تلاش ميانجيها براي نزديك كردن ديدگاههاي دوطرف نشان ميدهد كانال غيرمستقيم همچنان فعال است. در همين راستا يورونيوز نيز با اشاره به گزارشهاي رسانههاي داخلي و رويترز، نوشته بود كه ميانجيهاي قطري قرار است بهطور جداگانه با طرف ايراني و امريكايي گفتوگو كنند و «نسخه اصلاحشده پيشنهاد هفتروزه ايران» در كانون اين رايزنيها قرار دارد.
هرمز؛ محور پيشنهاد ايران
به ادعاي برخي منابع، محور اصلي پيشنهاد تهران، بازگشايي تنگه هرمز در چارچوب توافقي براي پايان جنگ است. در همين رابطه عباس عراقچي در ابتداي سفر خود به نيويورك اعلام كرده بود ايران آماده است تنگه هرمز را به عنوان بخشي از توافق بازگشايي كند، اما اين اقدام را به تحقق شروط مشخصي ازسوي طرف مقابل منوط كرده است. براساس روايت منتشرشده ازسوي منابع ايراني، تهران خواهان رفع محاصره دريايي، كاهش فشارهاي اقتصادي و آزادسازي منابع و داراييهاي مسدودشده ايران است و پس از اجراي اين اقدامات، بازگشايي تنگه هرمز و آغاز گفتوگو درباره توافق نهايي ميتواند در دستور كار قرار گيرد. ايسنا نيز گزارش داده بود كه اين پيشنهاد از طريق ميانجيها به طرف امريكايي منتقل شده و تهران همچنان منتظر دريافت پاسخ رسمي واشنگتن است. عراقچي در واكنش به نخستين موضع ترامپ درباره اين پيشنهاد گفته بود ميانجيها هنوز پاسخ قطعي امريكا را به تهران منتقل نكردهاند و ايران پس از دريافت آن، درباره گام بعدي تصميم خواهد گرفت. با اين حال دونالد ترامپ مدعي شد كه پيشنهاد ايران را رد كرده است. در عين حال رييسجمهور امريكا يك روز پس از رد اين پيشنهاد در گفتوگو با آكسيوس مدعي شد كه انتظار دارد مذاكرات با ايران در همان هفته ادامه پيدا كند؛ موضوعي كه نشان ميدهد رد پيشنهاد اوليه تهران، لزوما به معناي بسته شدن مسير رايزنيهاي غيرمستقيم نيست.
اختلاف بر سر «گام نخست»
يك مقام امريكايي در گفتوگو با الجزيره ادعا كرده كه واشنگتن از طريق ميانجيها به گفتوگوهاي مثبت با ايران ادامه ميدهد، اما بدون رسيدگي به موضوع هستهاي توافقي حاصل نخواهد شد. اين مقام همچنين مدعي شده كه واشنگتن نسبت به وعدههاي ايران ترديد دارد و اينبار به تضمينهايي نياز دارد كه نشان دهد تهران جدي است و صرفا به دنبال خروج از شرايط دشواري نيست كه با آن مواجه شده است. به ادعاي اين منبع، ايران از انعطافپذيري در موضوع هستهاي سخن ميگويد، اما اختلاف دوطرف بر سر اينكه چه كسي بايد گام نخست را بردارد، همچنان جدي است. همزمان، يك مقام امريكايي در گفتوگو با سيانان نيز ادعا كرده كه واشنگتن مذاكرات «مثبت و سازندهاي» را از طريق ميانجيها با ايران دنبال ميكند! اين درحالي است كه روايت تهران درباره محتواي پيشنهاد فعلي متفاوت است. يك مقام مطلع ايراني در گفتوگو با پرستيوي گزارشهاي منتشرشده درباره انعطافپذيري ايران در موضع هستهاي را نادرست خوانده و گفته است موضع ايران درباره مساله هستهاي بدون تغيير باقي مانده و اساسا گفتوگويي درباره اين موضوع در جريان نيست. در همين حال، نورالدين الدغير، خبرنگار الجزيره، با استناد به اطلاعاتي كه به آن دست يافته، گزارش داده كه پيشنهاد جديد ايران شامل هيچ تعهد هستهاي نيست و موضوع هستهاي تنها پس از اجراي مرحله نخست مطرح خواهد شد. بر اين اساس و به باور برخي ناظران به نظر ميرسد اختلاف فعلي بيش از آنكه صرفا بر سر اصل مذاكره باشد، بر سر ترتيب اقدامات دوطرف است؛ تهران ميخواهد ابتدا بخشي از فشارها و محدوديتهاي اعمالشده عليه خود كاهش يابد و واشنگتن در مقابل، پيشرفت در پرونده هستهاي را از شروط اصلي هرگونه توافق ميداند. در كنار اين اختلاف، درباره موضوع كاهش تحريمها و آزادسازي داراييهاي مسدودشده ايران نيز روايتهاي متفاوتي ارايه شده است. يك مقام ارشد امريكايي به آكسيوس گفته دونالدترامپ آماده است در ازاي پيشرفت واقعي در موضوع هستهاي، با كاهش تحريمها عليه ايران و آزادسازي داراييهاي بلوكهشده اين كشور موافقت كند، اما ترامپ بعدا اين گزارش را رد كرد و گفت هيچ پيشنهادي براي رفع تحريمها و آزادسازي منابع مسدودشده ايران ارايه نكرده است. اين درحالي است كه موضوع آزادسازي داراييها اساسا در پيشنهاد ايران درباره هرمز جايگاه مشخصي دارد و تهران آن را يكي از شروط خود براي بازگشايي تنگه عنوان كرده است.
تلاش ميانجيها براي پيدا كردن فرمول مشترك
در چنين شرايطي، قطر و پاكستان همچنان در ميان بازيگران اصلي كانال ميانجيگري قرار دارند. در همين رابطه العربيه به نقل از منابع آگاه از احتمال برگزاري مذاكرات غيرمستقيم ميان ايران و امريكا با ميانجيگري قطر و پاكستان خبر داد. همزمان، گزارشهايي درباره ديدار عراقچي با ميانجيهاي قطري و بررسي آخرين پيشنهادها و ديدگاهها درباره شرايط موجود منتشر شد. رويترز نيز گزارش داده كه ميانجيها در تلاش هستند فرمولي پيدا كنند كه اجراي تعهدات دوطرف را ممكن كند، بدون آنكه يكي از طرفين ناچار باشد پيش از دريافت امتياز متقابل، بهصورت يكجانبه از اهرمهاي فشار خود صرفنظر كند. نسخه اصلاحشده پيشنهاد هفتروزه ايران نيز براساس همين گزارش در كانون رايزنيهاي جديد قرار گرفته است. بنابر ادعاي برخي تحليلگران شواهد حاكي از آن است كه مجموعهاي از رايزنيهاي غيرمستقيم و تبادل پيام از طريق ميانجيها همچنان در حال انجام است؛ مسيري كه با وجود اختلاف قابلتوجه ميان تهران و واشنگتن درباره موضوع هستهاي، تحريمها، محاصره دريايي و نحوه بازگشايي تنگه هرمز ادامه دارد.
تحركات نتانياهو در ابوظبي
همزمان با رايزنيها براي احياي توافق احتمالي، سفر محرمانه بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسراييل، به ابوظبي و ديدار او با محمد بنزايد، رييس امارات نيز به يكي ديگر از تحولات مهم منطقه تبديل شده است. رسانههاي اسراييلي مدعي شدهاند كه ايران يكي از محورهاي اصلي اين ديدار است. شبكه كان و كانال ۱۴ اسراييل گزارش دادهاند كه در ادامه نشست، مقامهايي از چند كشور عربي نيز در رايزنيها حضور داشتهاند و موضوعاتي ازجمله جنگ با ايران و حوثيها، همكاريهاي امنيتي و سامانههاي دفاعي و تشكيل ائتلاف منطقهاي مورد بحث قرار گرفته است. اين بخش از گزارشها براساس منابع ناشناس مطرح شده و جزييات آن بهطور رسمي ازسوي همه طرفها تاييد نشده است. در همين حال، «المانيتور» و «هاآرتص» دليل ديگري نيز براي سفر نتانياهو مطرح كردهاند. براساس گزارش اين رسانهها، نخستوزير اسراييل از محمد بنزايد خواسته گزارشهايي را كه مدعي هشدار رييس امارات به او پيش از حمله ۷ اكتبر ۲۰۲۳ حماس بوده، تكذيب كند. اين ادعا نيز با واكنش دفتر نتانياهو مواجه شده است. دفتر نخستوزير اسراييل وقوع چنين هشداري را رد كرده و گفته نتانياهو ازسوي هيچ منبع خارجي درباره قريبالوقوع بودن حمله حماس هشداري دريافت نكرده بود. وزارت خارجه امارات نيز درباره جزييات گفتوگوي دوطرف اظهارنظر نكرده است. در چنين فضايي، تحولات همزمان در مسير رايزنيهاي تهران و واشنگتن و تحركات منطقهاي نشان ميدهد پرونده ايران همچنان در چند سطح بهطور موازي دنبال ميشود؛ از تلاش ميانجيها براي نزديك كردن ديدگاههاي دوطرف درباره نحوه آغاز گفتوگوها و شروط هستهاي گرفته تا رايزنيهاي امنيتي ميان اسراييل و كشورهاي عربي درباره تحولات منطقه. در سطح ديپلماتيك نيز، با وجود اختلافهاي جدي بر سر موضوع هستهاي، تحريمها، محاصره دريايي و نحوه بازگشايي تنگه هرمز، كانالهاي غيرمستقيم همچنان فعال است و ميانجيها در تلاشند فرمولي براي عبور از اختلاف بر سر «گام نخست» پيدا كنند؛ فرمولي كه جزييات آن همچنان در حال رايزني است.كنشهاي ديپلماتيك درحالي اوج گرفته كه همزمان برخي رسانههاي منطقهاي و فرامنطقهاي از استقرار سوختها و جنگندههاي امريكايي در منطقه خليجفارس خبر دادند و همزمان اعلام كردند كه ناو هواپيمابر«يواساس تئودور روزولت» روز دوشنبه سنديگو را به مقصد خاورميانه ترك كرد؛ ماموريتي كه ممكن است طولانيتر از حد معمول باشد، زيرا نيروي دريايي به كشتيهاي بيشتري نياز دارد.