همزمان با برگزاري نشست چهارجانبه ايران، عربستان‌سعودي، پاكستان و تركيه در تهران و تلاش ميانجي‌ها براي يافتن راهي جهت كاهش تنش ميان تهران و واشنگتن، گزارش‌هاي ادعايي از بررسي گزينه‌هاي نظامي جديد عليه ايران و اختلاف در سطوح سياسي و نظامي اسراييل حكايت دارد؛ فضايي كه در آن، تحركات ديپلماتيك منطقه‌اي، وضعيت تنگه هرمز و تحولات داخلي تل‌آويو به يكديگر گره خورده‌اند. در همين حال، گزارش‌هايي از تلاش ميانجي‌هاي قطري براي دستيابي به توافقي پنج روزه ميان ايران و امريكا منتشر شده كه بازگشايي تنگه هرمز در برابر لغو محاصره دريايي بنادر ايران را دربر مي‌گيرد؛ هر چند اختلاف بر سر زمان‌بندي امتيازدهي طرف‌ها و موضوع برنامه هسته‌اي همچنان از موانع اين مسير عنوان شده است. روز دوشنبه، چهارم آبان، تهران ميزبان نشست چهارجانبه ايران، عربستان‌سعودي، پاكستان و تركيه بود؛ نشستي كه در آن، مقام‌هاي ارشد اين چهار كشور درباره تقويت همكاري‌هاي منطقه‌اي و مسائل امنيتي گفت‌وگو كردند. در همين حال، خبرگزاري فارس به نقل از روزنامه اسراييلي «اسراييل هيوم» خبر داد كه خالد بن سلمان، وزير دفاع عربستان، در سفر به تهران موضوع آتش‌بس با انصارالله يمن را پيگيري كرده و رياض پيشنهاد داده يك ميليارد دلار از طريق ايران به حوثي‌ها منتقل شود. اين روزنامه همچنين مدعي شد اين مبلغ با يك هواپيماي ترابري نظامي هركولس جابه‌جا شده است. با اين حال، اين ادعا به طور مستقل تاييد نشده و بيانيه رسمي عربستان درباره سفر وزير دفاع اين كشور به تهران، از تقويت گفت‌وگوها، راه‌حل‌هاي ديپلماتيك و حمايت از ميانجيگري قطر و پاكستان سخن گفته است نه انتقال پول به حوثي‌ها.
از ابتكارهاي امنيتي تا گره مذاكرات هسته‌اي
درحالي كه آژانس بين‌المللي انرژي اتمي بار ديگر بر بازرسي تاسيسات هسته‌اي كشورمان در هرگونه توافق ادعايي تاكيد كرد، روسيه و چين با برگزاري نشست اخير شوراي امنيت در پي قطعنامه سياسي و ضدايراني امريكا و حاميانش در شوراي حكام مبني بر ارجاع پرونده به اين نهاد مخالفت كردند. اين تحركات در حالي است كه نشست تهران با حضور محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان و مقام‌هاي ارشد سه كشور ديگر برگزار شد. خالد بن سلمان وزير دفاع عربستان، عاصم منير فرمانده ارتش پاكستان و ابراهيم كالين رييس دستگاه اطلاعاتي تركيه، ازجمله حاضران اين نشست بودند. در بيانيه مشترك طرف‌ها بر ادامه گفت و گوها جهت تقويت همكاري‌هاي منطقه‌اي، ازجمله در حوزه صلح و امنيت، تاكيد شد. رضايي در اين نشست خواستار شكل‌گيري امنيت درون‌زا در منطقه و جلوگيري از مداخله قدرت‌هاي خارجي شد.
او همچنين بر ضرورت عقب‌نشيني اسراييل از جنوب لبنان، جنوب سوريه، غزه و كرانه باختري تاكيد كرد. مسعود پزشكيان، رييس‌جمهور كشورمان نيز در ديدار با حاضران بر وحدت كشورهاي اسلامي، دفاع از حقوق ايران، مخالفت با حملات اسراييل و حق فعاليت هسته‌اي صلح‌آميز ايران در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌هاي هسته‌اي تاكيد كرد و خواستار تبديل تفاهم‌هاي سياسي به اقدامات عملي شد. همزمان، سفر پزشكيان به مسكو براي شركت در هشتمين اجلاس سران مجمع كشورهاي صادركننده گاز نيز در دستور كار قرار گرفت؛ سفري كه رييس‌جمهور كشورمان در حاشيه آن با ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه و تميم بن حمد آل ثاني، امير قطر ديدار داشت. گفتني است در ادامه اين تحركات ديپلماتيك، وزارت خارجه چين نيز از برنامه پكن براي اعزام فرستادگاني به كشورهاي مرتبط در آينده نزديك خبر داده؛ اقدامي كه در شرايط تداوم تنش‌ها در خاورميانه مطرح شده است. در همين چارچوب، روزنامه نيويورك‌تايمز به نقل از دو ديپلمات مطلع از مذاكرات گزارش داده است كه ميانجي‌هاي قطري در حال كار روي پيشنهادي براي توافق ميان ايران و امريكا هستند كه براساس آن، دوطرف طي يك دوره پنج‌روزه مجموعه‌اي از امتيازها را ارايه كنند. به گفته اين ديپلمات‌ها، بازگشايي تنگه هرمز براي كشتيراني تجاري ازسوي ايران در برابر لغو محاصره دريايي بنادر ايران ازسوي امريكا، يكي از محورهاي اين پيشنهاد است. براساس اين گزارش، تعيين زمان ارايه امتيازها ازسوي هر طرف، مانع اصلي پيش روي توافق بوده است. ميانجي‌ها همچنين تلاش مي‌كنند ايران در مرحله اوليه توافق، امتيازي در زمينه برنامه هسته‌اي خود ارايه دهد.
تاكيد تهران بر خطوط قرمزش
يك مقام عرب نيز به نيويورك‌تايمز گفته كه نشست روز دوشنبه در تهران از تلاش‌هاي ميانجيگرانه قطر و پاكستان حمايت مي‌كرد و بخشي از آن با هدف ترغيب ايران به نشان دادن انعطاف كافي براي دستيابي به راه‌حلي ديپلماتيك با واشنگتن برگزار شد.
اين گزارش همچنين از تلاش براي پيوند دادن رايزني‌هاي منطقه‌اي با مسير ديپلماتيك تهران و واشنگتن حكايت دارد، هرچند جزييات پيشنهادي كه رسانه امريكايي از آن خبر داده، به معناي دستيابي دوطرف به توافق نيست. در مقابل، رويترز به نقل از يك مقام ارشد ايراني گزارش داده كه تهران پيش از دريافت پاسخ امريكا به مطالباتش درباره برنامه هسته‌اي، وارد مذاكره نخواهد شد. به گفته اين مقام، گفت‌وگوهاي ايران با اعضاي آنچه «پيمان دفاعي مكه» خوانده شده، شامل پرونده هسته‌اي نيست؛ موضعي كه نشان مي‌دهد رايزني‌هاي منطقه‌اي و مذاكرات احتمالي با واشنگتن درباره پرونده هسته‌اي، دست‌كم در مواضع اعلام‌شده تهران، دو مسير متمايز هستند. در همين حال، دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا، بار ديگر ادعاهايي را درباره برنامه هسته‌اي و توان موشكي ايران مطرح كرد. او مدعي شد ايران پيش از حملات امريكا تنها دو هفته با دستيابي به سلاح هسته‌اي فاصله داشته است. ترامپ همچنين ادعا كرد ايران موشكي دراختيار دارد كه مي‌تواند به اروپا برسد و حتي شهرهايي مانند سن‌ديگو و لس‌آنجلس را هدف قرار دهد. او با تكرار اين ادعا كه ايران آغازگر جنگ بوده، از آنچه «بزرگ‌ترين محاصره دريايي تاريخ» خواند، سخن گفت. اين اظهارات در شرايطي مطرح شد كه گزارش‌هاي رسانه‌اي از بررسي گزينه‌هاي نظامي تازه در واشنگتن خبر مي‌دهند.
اهداف احتمالي در سناريوهاي نظامي واشنگتن
در سوي ديگر، گزارش‌هاي رسانه‌اي ادعاهاي تازه‌اي را درباره بررسي گزينه‌هاي نظامي عليه ايران در واشنگتن منتشر كرده‌اند. وال‌استريت ژورنال در گزارشي مدعي شد ترامپ درباره گزينه‌هاي پنتاگون براي اقدام نظامي عليه ايران توجيه شده؛ گزينه‌هايي كه بنا بر اين گزارش، تاسيسات هسته‌اي، زيرساخت‌ها و جزاير تحت كنترل ايران را نيز در بر مي‌گيرند. با اين حال، گزارشي از تصميم نهايي براي ازسرگيري حملات منتشر نشده و احتمال اقدام پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي امريكا در سوم نوامبر نيز مطرح شده است. همزمان سي‌ان‌ان نيز از بررسي طرح‌هايي براي حملات هوايي احتمالي، با مشاركت احتمالي اسراييل، خبر داده است. براساس اين گزارش ادعايي تاسيسات هسته‌اي، زيرساخت‌هاي انرژي و زرادخانه موشكي و پهپادي ايران ازجمله اهداف احتمالي هستند. در گزارش‌هاي ادعايي مربوط به گزينه‌هاي نظامي، استفاده از بمب عظيم متعارف امريكا، موسوم به «مادر همه بمب‌ها» نيز مطرح شده است. همزمان، اخباري از افزايش تدابير امنيتي امريكا، خروج بخشي از كاركنان از برخي مراكز ديپلماتيك و پايگاه‌ها و به‌روزرساني هشدارهاي سفر براي ۱۳ كشور خاورميانه منتشر شده است. در كنار اين موارد، آماده‌باش شناورهاي جنگي امريكا نيز به عنوان بخشي از فضاي تشديد تنش‌ها مطرح شده است. مجموع اين تحولات در شرايطي دنبال مي‌شود كه مسيرهاي ميانجيگرانه همچنان فعال گزارش شده‌اند، اما همزمان گزينه‌هاي نظامي نيز در كانون توجه رسانه‌ها قرار دارند.
چند صدايي در تل‌آويو
در اسراييل نيز بر سر زمان‌بندي و ضرورت حمله مجدد به ايران اختلاف‌هايي گزارش شده است. نيويورك‌تايمز به نقل از سه مقام ارشد دفاعي اسراييل و سه فرد مطلع ديگر مدعي شد كه بنيامين نتانياهو، نخست‌وزير اين كشور، در هفته‌هاي منتهي به انتخابات روز سه‌شنبه تلاش كرده حمله هوايي تازه‌اي عليه ايران ترتيب دهد، اما با مقاومت ايال زامير، رييس ستاد كل ارتش اسراييل، روبه‌رو شده است. براساس اين گزارش، زامير با انجام حمله در آن مقطع موافق نبوده است.
نيويورك‌تايمز همچنين به نقل از يك مقام اسراييلي و فردي مطلع از موضوع نوشته كه رييس ستاد كل ارتش در روزهاي اخير نگران شده بود نتانياهو پيگير اقدامي جداگانه عليه ايران باشد؛ اقدامي كه به سطح يك حمله آشكار نمي‌رسيد. اين دو منبع ماهيت چنين اقدامي را توضيح نداده‌اند، اما بنا بر گزارش اين روزنامه، زامير معتقد بوده كه چنين اقدامي مي‌تواند محاسبه‌اي اشتباه باشد و ايران را به حمله عليه اسراييل تحريك كند. در همين حال، آويگدور ليبرمن، رهبر حزب «اسراييل خانه ما»، نتانياهو را متهم كرده كه به دليل نگراني از شكست انتخاباتي، جان سربازان را به خطر مي‌اندازد. او از قصد خود براي درخواست آغاز تحقيقات كيفري عليه نخست‌وزير به اتهام خيانت خبر داده است. شبكه آي۲۴ نيز گزارش داده است كه مقام‌هاي نظامي درباره خطر افشاي آمادگي‌ها و احتمال اقدام پيش‌دستانه ايران هشدار داده‌اند. در مقابل، ارتش اسراييل اعلام كرده است كه در همه جبهه‌ها از سطح بالايي از آمادگي برخوردار است و تصميم‌هاي عملياتي برمبناي ملاحظات امنيتي و حرفه‌اي اتخاذ مي‌شوند.
هشدار عمان درباره حذف ايران از ترتيبات امنيتي خليج‌فارس
در همين فضاي پرتنش، بدر بن حمد البوسعيدي، وزير خارجه عمان، نسبت به كنار گذاشتن ايران از ترتيبات امنيتي خليج‌فارس هشدار داده است.
او با انتقاد از رويكردي كه ايران را صرفا تهديدي براي منطقه معرفي مي‌كند، تاكيد كرده است كه بدون حضور ايران نمي‌توان چارچوب امنيتي پايدار و فراگيري ايجاد كرد. وزير خارجه عمان همچنين پيشنهاد داده است سازوكاري امنيتي با مشاركت ايران، عراق و شش عضو شوراي همكاري خليج‌فارس شكل بگيرد و اين هشت كشور به پيمان عدم تجاوز متعهد شوند. او وابستگي امنيت منطقه به امريكا را نيز مورد انتقاد قرار داده و گفته است مذاكرات ميان ايران و امريكا با ميانجيگري عمان در سال‌هاي ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ پيشرفت‌هايي داشته و امكان دستيابي به توافق وجود داشته است، اما حمله امريكا و اسراييل به ايران در ميانه مذاكرات، بازگشت به ميز گفت‌وگو را دشوار كرده است. به گفته البوسعيدي، عمان و ايران حتي روي چارچوب اوليه‌اي براي توافق موقت درباره امنيت كشتيراني در تنگه هرمز كار كرده بودند، هر چند موانع سياسي همچنان پابرجاست. طرح اين مواضع در كنار گزارش‌هاي مربوط به پيشنهاد پنج روزه قطر و ادامه بررسي گزينه‌هاي نظامي عليه ايران، بار ديگر تنگه هرمز و ترتيبات امنيتي منطقه را به يكي از محورهاي اصلي تحولات ديپلماتيك و امنيتي خاورميانه تبديل كرده است.