انتشار خبر ارايه پيش‌نويس تازه‌اي براي پايان جنگ، در كنار تداوم تهديدهاي واشنگتن و تشديد اختلاف‌ها در شوراي امنيت، پرونده ايران را در نقطه تلاقي چند مسير ديپلماتيك قرار داده؛ مسيرهايي كه از رايزني‌هاي تهران با همسايگان تا تلاش براي رفع محاصره دريايي، كاهش فشار تحريم‌ها و دفاع از حقوق هسته‌اي كشورمان امتداد دارد. رويترز اخيرا مدعي شده كه ميانجي‌هاي قطري روز يكشنبه پيشنهاد جديدي به تهران ارايه كرده‌اند و انتظار مي‌رود ايران تا پايان هفته پاسخ دهد؛ خبري كه هنوز به معناي پذيرش پيشنهاد يا دستيابي به توافق نيست.
به ادعاي اين خبرگزاري، پيش‌نويس، چارچوبي هفت روزه براي اقدامات روزانه اعتمادساز درنظر گرفته و اجراي احتمالي آن مي‌تواند از ابتداي هفته آينده آغاز شود. اين ادعا درحالي رسانه‌اي شد كه يك مقام ارشد ايراني در گفت‌وگو با رويترز اعلام كرد كه سياست جمهوري اسلامي ايران مبني بر نشان دادن انعطاف در موضوع هسته‌اي بدون تغيير باقي مانده است. اين مقام همچنين تاكيد كرد كه قطر تاكنون پيشنهاد جديدي براي پايان دادن به جنگ ميان ايران و امريكا ارايه نكرده و ايده‌هاي مطرح شده توسط دوحه براي تهران پذيرفتني نيست. همزمان يك مقام پاكستاني نيز مدعي شده عاصم منير، فرمانده ارتش پاكستان، با موافقت دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا، راه‌حلي متضمن منافع دوطرف ارايه كرده؛ پيشنهادي كه در صورت پذيرش، قطر و كشورهاي عضو پيمان مكه مي‌توانند ضامن آن باشند. موافقت با ارايه راه‌حل، البته با پذيرش نهايي تعهدات يكسان نيست؛ به‌ويژه آنكه ترامپ در تازه‌ترين ادعايش وجود مذاكره و خبر آزادسازي دارايي‌هاي ايران را تكذيب كرده است.
ميانجيگري و مساله تعهدپذيري
در كانون اين رفت و آمدها، مساله تضمين اجراي تعهدات قرار دارد. اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه، در واكنش به ادعاي ترامپ درباره بي‌اعتقادي به تفاهم اسلام‌آباد، آن را نشانه ديگري از بي‌اعتنايي واشنگتن به تعهدات دانست و بر ضرورت پاسخگويي امريكا تاكيد كرد.
از نگاه برخي تحليلگران، اختلاف صرفا بر سر تعداد روزهاي اجراي تفاهم نيست؛ ترتيب، توازن و برگشت‌پذيري اقدامات نيز اهميت دارد و انعطاف در زمان‌بندي، لزوما به معناي تغيير مطالبات اصلي تهران نيست. در همين راستا فايننشال‌تايمز نيز مذاكرات چهارجانبه تهران را بخشي از تلاش فشرده براي توافق موقت توصيف كرده و از اختلاف درباره ترتيب اقدامات و سرنوشت ذخيره اورانيوم با غناي بالا سخن گفته است. رقم ۴۴۰ كيلوگرمي مورد اشاره اين رسانه، ادعاي همان گزارش است نه تاييد مستقل موجودي فعلي. موضوعاتي چون رفع محاصره، بازگشايي كشتيراني تجاري، آزادسازي دارايي‌ها و محدوديت‌هاي صادرات نفت نيز بايد از توافق‌هاي نهايي درباره تحريم‌ها و پرونده هسته‌اي تفكيك شوند.
نشست چهارم آبان تهران با حضور خالد بن سلمان، وزير دفاع عربستان‌سعودي، عاصم منير و ابراهيم كالين، رييس سازمان اطلاعات ملي تركيه، در همين زمينه اهميت يافت. آنان با محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان، عباس عراقچي، وزير امور خارجه و رييس دستگاه ديپلماسي كشورمان و مسعود پزشكيان، رييس‌جمهور كشورمان، ديدار كردند. علي باقري‌كني، معاون سياست خارجي و امنيت بين‌الملل دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي، اين مسير را فرصتي براي تقويت امنيت درون‌زا دانست؛ درحالي كه مقام‌هاي ايراني، پرونده هسته‌اي را خارج از دستور كار نشست معرفي كردند. وزارت امور خارجه عربستان نيز هدف سفر را كاهش تنش، حمايت از ميانجيگري قطر و پاكستان و گشودن مسير توافق اعلام كرد، ولي نصر، تحليلگر روابط بين‌الملل، اين گردهمايي را داراي اهميت سياسي و منطقه‌اي دانسته و احتمال اثرگذاري رايزني‌ها درباره يمن را مطرح كرده است. با اين حال، ادعاهاي رصد پروازها درباره حضور مجدد هواپيماهاي مرتبط با عربستان و تركيه، برگزاري نشست دوم را اثبات نمي‌كند؛ تصوير هواپيماي ترابري عربستان نيز اطلاعات تاييدشده‌اي درباره محموله آن ارايه نمي‌دهد.
شوراي امنيت؛ اختلاف بر سر مبناي حقوقي
در برابر اين تحركات، نشست شوراي امنيت شكاف حقوقي و سياسي را آشكارتر كرد. نماينده كشورمان با تاكيد بر پايان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ در ۱۸ اكتبر ۲۰۲۵، مبناي قانوني نشست را رد و از سكوت شورا در برابر حملات به تاسيسات هسته‌اي انتقاد كرد. او به حمله ۱۷ مارس در فاصله حدود ۳۵۰ متري نيروگاه بوشهر، هدف‌گيري نطنز در ۲۱ مارس و اصابت‌هاي ۲۴ و ۲۷ مارس در محدوده بوشهر اشاره كرد و اين اقدامات را ناقض قطعنامه ۴۸۷ و اصول حقوق بشردوستانه دانست. روسيه و چين نيز با روند طرح پرونده ايران مخالفت كردند. فو كونگ، نماينده دايم چين در سازمان ملل متحد، خواستار احترام به حق استفاده صلح‌آميز ايران از انرژي هسته‌اي و پرهيز از زور شد. نماينده پاكستان نيز افزايش اختلاف‌ها را خطرناك دانست و بر گفت‌وگو و خويشتنداري تاكيد كرد. پكن، جداگانه، از برنامه اعزام فرستادگان به كشورهاي مرتبط خبر داد.
در مقابل، نمايندگان امريكا، فرانسه و بريتانيا بازگشت تحريم‌ها را معتبر خواندند. نماينده فرانسه به اقدام سه كشور اروپايي در آگوست ۲۰۲۵ و بازگشت قطعنامه‌هاي سال‌هاي ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ استناد كرد. نماينده امريكا نيز از اقدام شوراي حكام استقبال و ادعاهايي درباره محدوديت دسترسي‌ها، ذخاير اورانيوم و مسائل پادماني مطرح كرد؛ مواضعي كه با اعتراض حقوقي ايران و مخالفت چين و روسيه مواجه است و نمي‌توان آن را جمع‌بندي مورد توافق شورا معرفي كرد. در اين ميان رافائل گروسي، مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي نيز ادعا كرد اين نهاد پادماني درباره وضعيت ذخاير پس از حملات اطلاعات كافي ندارد و خواستار دسترسي به سايت‌هاي نطنز، فردو، اصفهان و تاسيسات مرتبط با آب سنگين اراك شد. او بوشهر را محل دسترسي فعلي معرفي و بر ضرورت بازرسي در هر راه‌حل تاكيد كرد؛ مطالباتي كه در كنار اعتراض ايران به حملات و پيامدهاي ايمني آن مطرح شده‌اند.
امنيت منطقه؛ از مسقط تا بغداد
همزمان، عراق و عمان بر مشاركت ايران در ترتيبات منطقه‌اي تاكيد كرده‌اند. فواد حسين، وزير امور خارجه عراق از رايزني درباره الگوي «۶+۲»، شامل ايران، عراق و 6 عضو شوراي همكاري خليج‌فارس و پيشنهاد همكاري اقتصادي با الهام از تجربه اروپا خبر داد. بدر بن حمد البوسعيدي، وزير امور خارجه عمان نيز پيمان عدم تجاوز ميان هشت كشور را پيشنهاد كرد و امنيت پايدار بدون ايران را دست‌نيافتني دانست. البوسعيدي از رايزني با تهران درباره ترتيبات موقت كشتيراني هرمز سخن گفت و اجراي آن را نيازمند مصالحه ايران و امريكا دانست. خبر تعويق نشست صلاله و مخالفت بحرين با حضور در جمعي با مشاركت ايران، در مقابل، از موانع اين مسير حكايت دارد. در اين ميان هشدار كتائب حزب‌الله درباره گذرگاه‌هاي ايران، عربستان و اردن نيز موضع اين گروه است نه تصميم دولت عراق. در ادامه همين رايزني‌ها، عراقچي با بدر عبدالعاطي، وزير امور خارجه مصر، بر مشورت نزديك جهت كاهش تنش تاكيد كرد. وزارت امور خارجه كشورمان نيز در واكنش به اظهارات مقام قطري، رعايت الزامات ميانجيگري و خودداري از واگذاري قلمرو و امكانات براي حمله به ايران را خواستار شد.
انرژي و سايه تهديد
فعل و انفعال‌ها درحالي انجام شد كه مسعود پزشكيان رييس‌جمهور كشورمان در حاشيه اجلاس مجمع كشورهاي صادركننده گاز در مسكو، با ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه، درباره همكاري‌هاي سياسي و اقتصادي، به ويژه انرژي، گفت‌وگو داشت. پوتين در ديدار شيخ تميم بن حمد آل ثاني، امير قطر نيز از نقش ميانجيگرانه دوحه حمايت كرد. همزمان با اين سفر الكسي ليخاچف، رييس روس‌اتم، از توافق‌هاي ساخت هشت واحد ديگر، همكاري درباره نيروگاه‌هاي كوچك، ادامه ساخت واحدهاي دوم و سوم بوشهر و برنامه افزايش كاركنان به ۷۰۰ نفر خبر داد. در سوي ديگر، اعلام برخورد نفتكش با مين در شرق هرمز، هشدار سفر بريتانيا و ناامني باب‌المندب، زمينه دشوار ديپلماسي انرژي را نشان مي‌دهد.
هر چند مسير ديپلماسي در حوزه‌هاي ديگر نيز به واسطه بازي يك بام و دو هواي واشنگتن با چالش‌هاي جدي روبه‌رو است. اخيرا روزنامه وال‌استريت‌ژورنال نيز از هشدار امريكا به كشورهاي منطقه درباره عمليات احتمالي پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي، انتقال پاتريوت، جابه‌جايي نيروها و آماده‌سازي تجهيزات خبر داده، اما مدعي شده تصميم نهايي اعلام نشده است.
برخي ناظران، در برابر اين فشارها، معيار موفقيت ديپلماسي را نه صرف انتشار پيشنهاد، بلكه ايجاد ترتيباتي قابل اتكا براي پايان پايدار درگيري و جلوگيري از تكرار حملات مي‌دانند. بي‌دليل نيست كه عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان با انتشار پستي در شبكه اجتماعي «ايكس» نوشت: «پيامد هرگونه ماجراجويي نظامي در خليج‌فارس از دغدغه‌هاي جدي كشورهاي صادركننده و مصرف‌كننده گاز است.»
وزير خارجه در شبكه اجتماعي «ايكس» يادآور شد: «ديپلماسي انرژي ايران در اجلاس مجمع كشورهاي صادركننده گاز (جي‌‌اي‌سي‌اف) گامي به پيش برداشت. محور اصلي گفت‌وگوها، تحولات بازارهاي جهاني گاز و امنيت انرژي بود. با اين حال پيامدهاي مخرب هرگونه ماجراجويي نظامي با تحريك اسراييل در منطقه خليج‌فارس براي بازارهاي بين‌المللي، همچنان از دغدغه‌هاي جدي كشورهاي صادركننده و مصرف‌كننده گاز به شمار مي‌رود.»