«اعتماد» گزارش مي‌دهد
پيام ونس و شروط تهران
ميانجي‌هاي قطري روز جمعه هشتم آبان، در تازه‌ترين تلاش براي دستيابي به توافق ميان ايران و امريكا، به تهران بازگشتند. رويترز به نقل از يك مقام آگاه مدعي شد كه اين ميانجيگري با هماهنگي واشنگتن انجام مي‌شود؛ تحولي كه همزمان با انتشار جزييات بيشتري از پيام جي‌دي ونس به محسن رضايي و گزارش‌هايي ادعايي درباره آماده‌سازي گزينه‌هاي نظامي امريكا و اسراييل رخ داده است. اين درحالي است كه العربيه به نقل از منابع آگاه مدعي شد ميانجي‌ها در حال مذاكره با ايران درباره ورود بازرسان به تاسيسات هسته‌اي در ازاي آزادسازي بخشي از دارايي‌هاي مسدود شده ايران هستند. اين درحالي است كه تهران همچنان بر شروط اعلام شده خود تاكيد دارد و دريافت نامه معاون رييس‌جمهوري امريكا را به معناي پذيرش چارچوب پيشنهادي واشنگتن نمي‌داند. در مركز اين تحولات، تلاش براي ايجاد يك وقفه در درگيري قرار دارد، نه لزوما دستيابي فوري به توافقي جامع. تام باراك، سفير امريكا در تركيه، پنجشنبه هفتم آبان در نشست «چشم‌اندازهاي جهاني» در دوحه مدعي شد كه تلاش قطر، پاكستان و ديگر متحدان امريكا، طرف‌ها را به توافق درباره روند كاهش تنش «بسيار نزديك» كرده است. او توضيح داد: «فكر مي‌كنم بسيار نزديكيم كه سرانجام به مرحله‌اي برسيم و بگوييم بياييد يك وقفه ايجاد كنيم و تنش‌ها را كاهش دهيم.» باراك در عين حال تصريح كرد: «قرار نيست فورا به راه‌حلي جامع دست پيدا كنيم.»
رمزگشايي از پيام ونس
نيويورك‌تايمز با انتشار گزارشي مدعي شد كه ونس در نامه‌اي به محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي، پيشنهاد ازسرگيري مذاكرات مستقيم را مطرح كرده و آمادگي خود را براي هدايت هيات امريكايي اعلام كرده است. به ادعاي اين روزنامه، نامه از طريق ميانجي‌هاي قطري منتقل شده و دونالد ترامپ پيش از ارسال، آن را خوانده و تاييد كرده بود. براساس همين گزارش، در صورت پذيرش پيشنهاد ازسوي ايران، مذاكرات مي‌تواند از هفته آينده در قطر يا تركيه آغاز شود. با اين حال، زمان و مكان قطعي تعيين نشده است. همچنين، توصيف مذاكرات به عنوان گفت‌وگويي «بدون پيش‌شرط» به معناي كنار گذاشتن موضوع هسته‌اي نيست؛ ونس مدعي شده برنامه هسته‌اي ايران از ابتداي مذاكرات روي ميز باشد.
واشنگتن‌پست نيز، بنا بر گزارش منتشر شده از محتواي آن، مدعي شده كه ونس براي ديدار شخصي با رضايي اعلام آمادگي كرده و استانبول يا دوحه از محل‌هاي احتمالي چنين ديداري هستند. در اين روايت ادعايي، جلوگيري از دستيابي ادعايي ايران به سلاح هسته‌اي به عنوان منفعت اصلي امريكا و بازسازي اقتصاد و حفظ حاكميت ملي به عنوان منافع ايران توصيف شده است. در اين ميان برخي مقام‌هاي امريكايي مدعي‌اند كه ارسال اين نامه «نشانه احترام» و جايگاهي است كه براي دبير شوراي عالي امنيت ملي قائل است. در همين راستا نيويورك‌تايمز دليل انتخاب رضايي را ارزيابي واشنگتن از نفوذ او بر سپاه پاسداران و جريان‌هاي مخالف توافق دانسته است. در بازنشر ارسالي از العربيه نيز انتخاب ونس، باتوجه به مواضع او در حمايت از تنش‌زدايي، تلاشي براي اطمينان‌دادن به تهران توصيف شده است. اكسيوس نيز پيشنهاد ارسال نامه را به ابتكار ونس و استقبال ترامپ نسبت داده است.
پاسخ تهران؛ دريافت نامه، بدون اعلام پذيرش
تسنيم و فارس پنجشنبه گزارش دادند كه ايران پيام ونس را دريافت كرده، اما تا زمان انتشار اين گزارش پاسخي به آن نداده است. تسنيم همچنين بر پايبندي تهران به چارچوب شروط هفت‌گانه اشاره كرد. بي‌پاسخ‌ماندن نامه در آن مقطع، نه به معناي پذيرش پيشنهاد است و نه به‌تنهايي اثبات‌كننده رد نهايي آن. در همين راستا محمدباقر قاليباف، رييس مجلس موضع ايران را صريح‌تر بيان كرد: «شرايط ايران بارها و به طور شفاف به ميانجي‌ها اعلام شده است. رويكرد «چماق و هويج» هيچ تاثيري بر ايران ندارد. پيشرفت تنها زماني حاصل خواهد شد كه هفت شرط ايران مورد پذيرش قرار گيرد.» همزمان در گزارش‌هاي منتشر شده، پايان محاصره دريايي، رفع تحريم‌هاي نفتي، آزادسازي دارايي‌هاي ايران و آتش‌بس در منطقه ازجمله مطالبات تهران معرفي شده‌اند. رويترز نيز گزارش داده است كه اختلاف بر سر ترتيب اقدامات ادامه دارد: واشنگتن خواهان طرح موضوع هسته‌اي از آغاز مذاكرات است، در‌حالي‌كه تهران بر اقدام اوليه امريكا درباره محاصره بنادر و تحريم صادرات نفت تاكيد مي‌كند. در روايت ارسالي از الميادين، يك «منبع آگاه ايراني» گفته است تهران نگران است خروج مواد غني شده، به جاي پايان دادن به جنگ، زمينه حمله تازه را فراهم كند. همين منبع تاكيد كرده ايران ميانجيگري محدود به انتقال مطالبات امريكا و فشار بر تهران را نمي‌پذيرد. او همچنين ادعاي ترامپ درباره ارتباط پيام ونس با درخواست ايران براي تجهيزات و دارو را رد كرده است. اين اظهارات، موضع يك منبع بي‌نام است و نبايد به عنوان سخنان رسمي مقام‌هاي ايران قلمداد شود.
ميانجي‌هاي منطقه و پيشنهاد روسيه
اكسيوس چهارشنبه ششم آبان گزارش داد كه عربستان‌سعودي از ترامپ خواسته براي ازسرگيري جنگ عجله نكند و فرصت بيشتري به مذاكرات بدهد. به نوشته اين رسانه، قطر با حمايت عربستان، پاكستان، تركيه و مصر تلاش دارد فاصله ميان مطالبات دو طرف را كاهش دهد. يكي از پيشنهادها، دسترسي بازرسان آژانس بين‌المللي انرژي اتمي به تاسيسات هسته‌اي بمباران شده ايران در برابر كاهش بخشي از تحريم‌هاست. در همين چارچوب، گزارش‌هايي از سفر مقام‌هاي امنيتي عربستان، تركيه و پاكستان به تهران منتشر شده است. در مجموعه ارسالي، نام خالد بن سلمان، عاصم منير و ابراهيم كالين، با استناد به اظهارات علي باقري كني و گزارش الحدث، آمده است. با اين حال، تاريخ «دوشنبه چهارم مهر ماه» در آن بازنشر ناسازگار است؛ همچنين عنوان «پيمان دفاعي مكه» بدون سند مستقل نبايد مبناي معرفي يك سازوكار رسمي قرار گيرد. بنا بر بازنشر ارسالي از گفت‌وگوي سخنگوي كرملين با الجزيره، روسيه نيز در صورت درخواست تهران و واشنگتن براي ميانجيگري اعلام آمادگي كرده و گفته است اگر مساله بر سر اورانيوم غني‌شده باشد، آماده انتقال آن به روسيه است. در مقابل، سخنگوي وزارت خارجه ايران درباره سفر وزير خارجه روسيه به تهران گفته است: «درباره غني‌سازي گفت‌وگو نشد» و «بحث هسته‌اي مطرح شد»؛ دو گزاره‌اي كه بايد با حفظ تفاوت ميان موضوع كلي هسته‌اي و بحث مشخص غني‌سازي نقل شوند.
گزينه نظامي همچنان روي ميز
همزمان با اين تحركات، اكسيوس طي گزارشي ادعايي از آماده‌سازي امريكا و اسراييل براي عمليات احتمالي پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي خبر داده است. به ادعاي مقام‌هاي امريكايي و اسراييلي، سناريوي مورد بحث مي‌تواند شامل يك هفته حملات شديد به تاسيسات انرژي، مراكز هسته‌اي و ديگر زيرساخت‌هاي ايران باشد. اين رسانه همچنين از گفت‌وگوي ايال زمير، رييس ستاد ارتش اسراييل، با برد كوپر، فرمانده سنتكام، درباره آمادگي‌ها خبر داده است. اين گزارش‌ها بيانگر بررسي و تدارك گزينه‌هاست، نه اعلام تصميم قطعي براي حمله. در گزارش ارسالي از وال‌استريت‌ژورنال نيز آمده كه كوپر در نشستي حضوري در كاخ سفيد، با شركت پيت هگست و دن كين، گزينه‌هاي نظامي را به ترامپ ارايه كرده است. آسوشيتدپرس، بنا بر متن ارسالي، از اطلاع‌رساني امريكا به متحدان درباره احتمال عملياتي چند روزه و آمادگي كشورهاي منطقه براي واكنش‌هاي تلافي‌جويانه ايران خبر داده است. كان‌نيوز نيز انتقال ۱۰ هواپيماي ترابري امريكايي از فورت بليس به پايگاه‌هاي عوودا و نواتيم را گزارش كرده و احتمال داده محموله‌ها شامل تجهيزات پدافندي يا موشك‌هاي رهگير باشند. گزارش اعزام هواپيماهاي ديگر به اردن، عربستان و قطر نيز در همين چارچوب مطرح شده است؛ اما ماهيت محموله‌ها و ارتباط مستقيم هر پرواز با عمليات احتمالي، در متن ارسالي قطعي نشده است. در سوي ديگر، سمافور به نقل از يك مقام امريكايي گزارش داده كه ترامپ به دنبال توافق صلح موقت است و در كاخ سفيد درباره آغاز دوباره جنگ ترديدهايي وجود دارد. ونس نيز گفته است ترامپ اجازه نمي‌دهد درگيري با ايران به «جنگ بي‌پايان» تبديل شود؛ موضعي كه در كنار ادامه دفاع او از كارزار نظامي دولت مطرح شده است.
هرمز؛ روايت‌هاي متفاوت از حوادث دريايي
نيروي دريايي سپاه روز پنجشنبه اعلام كرد سه نفتكش در شبانه‌روز گذشته هنگام عبور از مسير جنوبي تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مين منفجر شده و آتش گرفته‌اند. اين نهاد گفت شناورها سامانه‌هاي راداري و ناوبري خود را خاموش كرده و به هشدارها توجه نكرده بودند. نام، پرچم و مالكيت اين نفتكش‌ها در گزارش اوليه مشخص نبود. سنتكام موضع ايران درباره برخورد كشتي‌ها با مين را رد كرده است. در اطلاعيه ارسالي، سپاه مسير جنوبي را «غيرمجاز» و آلوده به مين توصيف كرده، از مالكان و خدمه خواسته به اظهارات سنتكام اتكا نكنند و درباره اقدامات تحريك‌آميز با حمايت امريكا هشدار داده است. جدا از اين اعلام، در داده‌هاي ارسالي گزارشي از سازمان عمليات تجارت دريايي بريتانيا درباره آتش‌گرفتن يك شناور در ۹ مايل دريايي شمال خصب عمان آمده است. فارس نيز بامداد جمعه از شنيده شدن انفجار در محدوده آب‌هاي سيريك و قشم و مشاهده نور در آسمان خبر داده است. اين گزارش‌ها، بدون تطبيق زمان، موقعيت و مشخصات شناورها، نبايد يك حادثه واحد يا نشانه قطعي آغاز حمله تلقي شوند.در همين مجموعه، اظهاراتي درباره تلاش بريتانيا براي بازگشايي هرمز و كاهش تنش به «اندي برنهام، نخست‌وزير بريتانيا» نسبت داده شده است. نام و سمت گوينده در اين بازنشر نيازمند احراز است و نقل آن به عنوان موضع تاييد شده دولت بريتانيا، پيش از مراجعه به منبع اصلي، قابل اتكا نيست.
درباره نشست منامه
در ميانه تنش‌هاي حاكم و رفت و آمدهاي ديپلماتيك با هدف كاهش تنش‌ها، روساي ستاد كل نيروهاي مسلح كشورهاي عضو شوراي همكاري در نشستي در بحرين، راهكارهاي تقويت همكاري‌هاي نظامي و دفاعي و هماهنگي مشترك را در سايه تحولات امنيتي منطقه بررسي كردند.به نوشته العربيه و ميدل ايست‌اي نيوز روساي ستاد كل نيروهاي مسلح عربستان، امارات، كويت، عمان و قطر، به همراه سلمان ابراهيم الفضاله معاون دبيركل شوراي همكاري در امور نظامي و عبدالعزيز احمد البلوي فرمانده فرماندهي نظامي يكپارچه كشورهاي عضو شورا در اين نشست حضور داشتند. شركت‌كنندگان درباره موضوعات نظامي از جمله راه‌هاي تقويت همكاري و هماهنگي ميان نيروهاي مسلح كشورهاي عضو و آخرين تحولات امنيتي رايزني كرده و بر اهميت تقويت سامانه‌هاي دفاع مشترك، يكپارچگي دفاعي و حمايت از اركان ساختار نظامي مشترك ميان كشورهاي عضو شوراي همكاري تاكيد كردند. وي گفت: حساسيت مرحله كنوني و آنچه از تجاوزات غيرمتعارف شاهد آن هستيم، همگي ما را در برابر مسووليتي تاريخي قرار مي‌دهد كه مستلزم همبستگي كامل، هماهنگي نزديك و همكاري مشترك براي مهار تمامي خطراتي است كه امنيت و ثبات كشورهاي عضو شوراي همكاري را تهديد مي‌كند. بر اساس بيانيه‌هاي جداگانه كشورهاي عضو، بررسي موضوعات نظامي مشترك و راه‌هاي تقويت همكاري دفاعي و هماهنگي ميان نيروهاي مسلح كشورهاي عضو، در كنار تحولات امنيتي منطقه، با هدف تامين منافع و تحقق اهداف مشترك اين كشورها از ديگر محورهاي اين نشست بود.در اين ميان ادعا شده كه در بيانيه پاياني ادعاهايي نيز درباره سه جزيره ايراني بار ديگر مطرح شد كه با واكنش تند مقام‌هاي رسمي كشورمان روبرو شد.پيشتر و در روز پنجشنبه اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه ادعاهاي امارات متحده عربي و كانادا درباره جزاير سه‌گانه ايراني، مندرج در بيانيه مشترك وليعهد ابوظبي و نخست‌وزير كانادا، را شديدا محكوم و تاكيد كرد: جزاير ابوموسي، تنب بزرگ و تنب كوچك بخش جدايي‌ناپذير و ابدي از قلمرو سرزميني ايران است و تكرار ادعاهاي موهوم و بي‌اساس درباره آنها، هيچ تغييري در واقعيت‌هاي مسلم جغرافيايي، تاريخي و حقوقي ايجاد نخواهد كرد.