ادامه از صفحه اول
در آستانه «چهارشنبه بزرگ» ...
با پوشش سياسي مستقيم جي.دي. ونس (معاون رييس‌جمهور) و دونالد ترامپ پسر، كه نخبگان نوظهور فناوري در سيليكون ولي به رهبري پيتر تيل نيز از آن پشتيباني مي‌كنند. اين طيف بر اين فرض بنيادين استوار است كه تفكيك نهادهاي «دولت عميق»، صيانت از مرزهاي جنوبي و خروج از تعهدات پرهزينه نظامي واشنگتن در آن سوي اراضي فرامرزي، پيش‌شرط‌هاي حياتي براي بقاي طبقه متوسط و كارگر امريكايي است. از منظر آنان، هرگونه ورود به مناقشه‌اي نظامي در خاورميانه نه تنها خطاي محاسباتي در سياست خارجي، بلكه خيانتي عقيدتي به پايگاه مردمي است كه بازگشت راست‌گرايان به قدرت را رقم زد. در نقطه مقابل، جريان «شاهين‌هاي امپرياليستي و ائتلاف انجيلي» قرار دارد كه طيف تندروي نومحافظه‌كار و راست مذهبي را بازنمايي مي‌كند؛ جريان بانفوذي در دولت كه با چهره‌هايي چون ماركو روبيو (وزير خارجه) و پيت هگست (وزير دفاع)، به همراه بدنه‌اي قدرتمند در سنا به رهبري تد كروز و ليندسي گراهام شناخته مي‌شود. اين اردوگاه هرگونه عقب‌نشيني در خاورميانه را شكستي استراتژيك و فاجعه‌بار مي‌داند كه روسيه و چين را گستاخ كرده و امنيت استراتژيك اسراييل را از اساس به خطر مي‌اندازد. براساس باور راسخ آنها، خطر ايران ديگر با تحقير، تحريم و بازدارندگي ديپلماتيك مهاركردني نيست، بلكه مستلزم بهره‌گيري از برتري قاطع نظامي ايالات‌متحده براي وارد آوردن ضرباتي كوبنده است تا با تضعيف ساختار حاكم در تهران، توازن منطقه‌اي از نو مهندسي شود و سرانجام، در ميان اين دو قطب متضاد، اليگارشي مالي و تشكيلات سنتي حزب جمهوري‌خواه مستقر هستند؛ شبكه‌اي از حاميان مالي بزرگ و لابي‌هاي كلان مالي در وال‌استريت كه براي پيشبرد كاهش ماليات‌ها، آزاد‌سازي بازارهاي اقتصادي و انتصاب قضات محافظه‌كار با ترامپ ائتلاف كرده بودند، اما امروز با دلهره به تورم سرسام‌آور بدهي ملي نزديك به ۳۸ تريليون دلار، خطر ورشكستگي اعتباري و پيامدهاي تورمي جنگ‌هاي تعرفه‌اي و تنش‌هاي نظامي نگاه مي‌كنند. اين نخبگان مترصد فرصتي هستند تا با بسته شدن صندوق‌هاي راي، «كودتاي خاموش» خود را كليد زده و با تصفيه پوپوليست‌ها از بدنه حزب، نامزدي تكنوكرات و كلاسيك را براي كارزار رياست‌جمهوري ۲۰۲۸ آماده سازند. اين گسست حزبي، ميدان درگيري را از راهروهاي كنگره به قلب «بال غربي» (West Wing) در كاخ سفيد كشانده است؛ به ويژه در پرونده چگونگي مواجهه با ايران و محور مقاومت. براي نخستين‌بار پس از يورش به عراق در سال ۲۰۰۳، رييس‌جمهوري امريكا خود را در حصاري ميان معاون و متحدان ايدئولوژيك ضدجنگش از يك‌سو و وزيران امنيتي و فشارهاي متحدان منطقه‌اي متمايل به جنگ ازسوي ديگر، تنها مي‌بيند. اين فلج ساختارين در راي اخير قانون‌گذاران جمهوري‌خواه مجلس نمايندگان و سنا در كنار دموكرات‌ها براي فعال‌سازي «قطعنامه اختيارات جنگي» متبلور شد؛ پيامي هشداردهنده و بي‌سابقه كه محدوديت‌هاي حقوقي و سياسي محكمي بر اراده ترامپ در دست زدن به هرگونه حمله پيش‌دستانه گسترده اعمال كرد. در سايه اين محاصره تركيبي، نگاه‌ها بار ديگر به تئوري كلاسيك «سگ را بجنبان» (Wag the Dog) دوخته شده است؛ يعني وسوسه متوسل شدن به تنش‌زايي نظامي ناگهاني در خارج براي فرار از ناكامي‌ها و استحقاق‌هاي داخلي. محافل نزديك به شاهين‌هاي امنيت ملي زمزمه مي‌كنند كه اجراي عمليات‌هاي كوبنده نظامي عليه اهداف ايراني زير پوشش بازدارندگي قاطع و حاد براي حفظ منافع حياتي، مي‌تواند راهگشاي بازگرداندن «اجماع اجباري ملي»، فلج كردن اپوزيسيون دموكراتِ در حال صعود و آرام كردن خشم حاميان مالي و لابي‌هاي حامي اسراييل باشد.
با اين حال، اين سناريو حامل بذر خودكشي سياسي و استراتژيك است. بر‌خلاف جنگ‌هاي پيشين، بدنه اجتماعي حزب نه تنها پشت اين ماجراجويي نخواهد ايستاد، بلكه كاخ سفيد با طغياني آشكار به رهبري بنن و كارلسون از تريبون‌هاي رسانه‌اي موثرشان روبه‌رو خواهد شد. جي.دي. ونس نيز ناچار خواهد بود براي صيانت از آينده سياسي خود به عنوان رهبر راست جديد، مرزهاي خود را با رييس‌جمهور به وضوح جدا سازد. فراتر از همه اينها، تهران و محور مقاومت محاسبات نظامي خود را براساس تقويم بحران‌هاي داخلي ايالات‌متحده تنظيم نمي‌كنند؛ هرگونه حمله به زيرساخت‌هاي حياتي ايران با پاسخ‌هاي موشكي و نبردهاي دريايي روبه‌رو خواهد شد كه تنگه هرمز و گذرگاه‌هاي انرژي جهان را به آتش مي‌كشد و «ضربه جراحي نمايشي» را به جنگي منطقه‌اي و فرسايشي بدل مي‌سازد كه ترامپ نه ظرفيت سياسي و نه توان مالي داخلي براي مديريت آن دارد. اين مخاطرات با ورود واشنگتن به دالان نشست «اردك لنگ» ميان ماه نوامبر و ژانويه آينده ابعاد وخيم‌تري مي‌يابد. اين بازه زماني، دوره‌اي گذار و روتين نخواهد بود، بلكه عرصه‌اي براي تسويه‌حساب‌هاي دروني است كه در آن مناقشات سقف بدهي فدرال، بودجه‌هاي دفاعي و تنظيم‌گري فناوري با صف‌آرايي زودهنگام براي جانشيني در سال ۲۰۲۸ گره مي‌خورد. شاهين‌هاي مالي به دنبال تحميل شرايط سخت‌گيرانه انقباضي خواهند بود كه با مقاومت دموكرات‌ها و خشم پايگاه ترامپ روبه‌رو مي‌شود، در‌حالي‌كه تالار استماع كميته‌هاي كنگره به سكويي براي تسويه‌حساب ميان ونس، روبيو و ديگر مدعيان ارثيه ترامپ تبديل خواهد شد. براي خاورميانه و محور مقاومت، پيام راهبردي اين گزاره روشن است: ايالات‌متحده در اين مقطع ديگر نه يك امپراتوري مجهز به محاسبات دقيق و سرد استراتژيك، بلكه به «ابرتگري جراحت‌ديده» مي‌ماند كه زير فشار پانيك و هراس دروني تقلا مي‌كند و گزينه‌هاي ديپلماتيك و نظامي‌اش گروگان بقاي سياسي و حساب‌گري‌هاي حزبي بي‌رحم است. وجود رييسي در حصار، با كنگره‌اي مهارشده و خنجرخورده ازسوي نزديك‌ترين مشاورانش، احتمال خطاي محاسباتي و ماجراجويي‌هاي شتاب‌زده لحظه‌اي را بالا مي‌برد، اما در عين حال، گوياي ناتواني ساختاري و بي‌سابقه امريكا در اداره هرگونه نبرد استراتژيك بلندمدت است، چراكه هر جرقه‌اي كه كاخ سفيد براي پوشاندن بحران داخلي به سوي تهران پرتاب كند، همزمان همان گلوله‌اي خواهد بود كه تير خلاص را به پيكره شكننده ساختار جمهوري‌خواه و كل پروژه «ترامپيسم» شليك مي‌كند.
ابرقدرت‌ها يا قدرت ملت‌ها
با اين حال، اصل راهبردي روشن است: كشوري كه بتواند بخشي از نيازهاي دفاعي خود را با تكيه بر دانش بومي تامين كند و براي طرف مقابل هزينه و عدم قطعيت ايجاد كند، در محاسبات بازدارندگي از موقعيت متفاوتي برخوردار خواهد بود. اما شايد مهم‌تر از همه اين نمونه‌ها، مساله‌اي باشد كه كمتر به آن توجه مي‌كنيم؛ ترس از قدرت‌هاي بزرگ، گاهي پيش از آنكه در ميدان نبرد به شكست منجر شود، در ذهن ملت‌ها به شكست تبديل شده است. وقتي جامعه‌اي از پيش باور كند كه طرف مقابل شكست‌ناپذير است، هر تهديدي را نشانه پايان كار بداند و توانايي‌هاي خود را دست‌كم بگيرد، عملا بخشي از قدرتش را پيش از آغاز رويارويي واگذار كرده است. خودباوري ملي به معناي ناديده گرفتن واقعيت‌ها، كوچك شمردن دشمن يا انكار ضعف‌هاي داخلي نيست. خودباوري يعني شناخت دقيق توانايي‌ها و محدوديت‌ها، پرهيز از تسليم رواني و تلاش براي تبديل ظرفيت‌هاي موجود به قدرتي موثر. در اين ميان، توكل به خداوند براي جامعه‌اي كه به ايمان ديني باور دارد، مي‌تواند سرچشمه اميد، استقامت و شجاعت باشد. قرآن كريم در آيه ۲۴۹ سوره بقره، در روايت رويارويي طالوت و سپاه او با جالوت، از گروهي اندك سخن مي‌گويد كه با اذن الهي بر گروهي بزرگ‌تر غلبه كردند. همچنين در آيه ۶۵ سوره انفال، بر توان ايستادگي مومنان در برابر نيرويي بزرگ‌تر تاكيد شده است. پيام اين آيات را مي‌توان در اين حقيقت جست‌وجو كرد كه شمار بيشتر، تجهيزات فراوان‌تر و قدرت ظاهري، به تنهايي تعيين‌كننده نتيجه نيستند. با اين حال، توكل به خداوند جايگزين تدبير، آمادگي، دانش، اتحاد و شناخت واقعيت‌هاي ميدان نمي‌شود، بلكه مي‌تواند پشتوانه معنوي چنين تلاش‌هايي باشد. خودباوري واقعي زماني شكل مي‌گيرد كه ايمان و اراده با علم و برنامه‌ريزي همراه شوند. كشوري كه مي‌خواهد در برابر قدرت‌هاي بزرگ بايستد، بايد اقتصاد خود را تقويت كند، از سرمايه انساني و علمي‌اش حمايت كند، منابع خود را درست به كار بگيرد و اجازه ندهد اختلافات داخلي، توان ملي را فرسوده سازند. توليد تجهيزات دفاعي به‌تنهايي كافي نيست؛ قدرت پايدار به مردمي اميدوار، مديريتي كارآمد، اقتصادي تاب‌آور و اعتماد متقابل ميان جامعه و مسوولان نياز دارد. هر اندازه اين پايه‌ها مستحكم‌تر باشند، هزينه تهديد و فشار خارجي افزايش مي‌يابد و امكان حفظ استقلال و امنيت بيشتر مي‌شود. واقعيت اين است كه هيچ ملتي صرفا به دليل كوچك‌تر بودن محكوم به شكست نيست و هيچ قدرتي نيز تنها به دليل برخورداري از ثروت و تسليحات پيشرفته، شكست‌ناپذير نخواهد بود. آنچه سرنوشت ملت‌ها را رقم مي‌زند، تركيبي از اراده، تدبير، آمادگي، وحدت و شناخت درست شرايط است. جنگ‌ها مي‌آيند و مي‌روند، اما درسي كه از آنها باقي مي‌ماند، اهميت دارد؛ نبايد در برابر نام و هيبت قدرت‌هاي بزرگ، توانايي‌هاي خود را فراموش كنيم. ملت‌ها زماني به قدرت واقعي دست مي‌يابند كه نه دچار غرور شوند و نه گرفتار ترس، نه دشمن را دست‌كم بگيرند و نه خود را ناتوان تصور كنند. خودباوري همراه با ايمان و عقلانيت، همان سرمايه‌اي است كه مي‌تواند ملت‌هاي برخوردار از امكانات محدودتر را به بازيگراني اثرگذار در معادلات جهاني تبديل كند.
و حرف آخر اينكه يادمان باشد در جنگ آخر‌الزماني، اين ما هستيم كه قرار است با اراده‌هاي پولادين و بي‌هيچ هراسي سرباز امام زمانمان باشيم و جهان را از ظلم ظالمان با رهبري و فرمان او برهانيم .