ابهام تاكتيكي؛ ديپلماسي، جنگ يا فرسايش
شكل‌گيري چنين فرآيند و تداوم اين امر، مازاد امنيتي قابل‌توجهي را براي اسراييل به وجود آورده كه ناشي از تداوم جنگ كم‌شدت و كنش معطوف به فرسايش مي‌باشد. آنچه در مجلس نمايندگان امريكا اتفاق افتاد و به موجب آن در روند رايگيري براي استيضاح «پيت هگست» 11 عضو دموكرات غيبت داشته و در رايگيري شركت نكرده‌اند را مي‌توان به معناي قدرت سازمان يافته و ساختاري لابي اسراييل‌محور در ساختار سياسي و راهبردي ايالات‌متحده دانست. در چنين شرايطي واقعيت‌هاي صحنه نظامي محيط منطقه‌اي بيانگر شرايطي است كه اولا اسراييل براي مدتي طولاني خود را از درگيري نظامي با ايران كنار كشيده و در ازاي چنين وضعيتي درگيري‌هاي مرحله‌اي ايران و ايالات‌متحده منجر به تصاعد بحران و ايجاد چالش اقتصادي و امنيتي براي كشورهاي منطقه‌اي شده است.
1- ضرورت گذار از فرسايش در راهبرد امنيت ملي ايران- عبور از فضاي تاكتيكي «نه‌جنگ و نه‌صلح» به عنوان ضرورت راهبردي جمهوري اسلامي و بسياري از كشورهاي منطقه‌اي حوزه خليج‌فارس محسوب مي‌شود. جنگ امريكا و اسراييل عليه ايران صرفا منجر به كاهش قدرت تاكتيكي و قابليت راهبردي جبهه مقاومت نشده بلكه ارزيابي‌هاي موجود بيانگر اين واقعيت است كه هر جنگ و ستيزي كه ماهيت منطقه‌اي پيدا كند، آثار خود را در فضاي پيراموني به جاي گذاشته و در نتيجه چنين وضعيتي است كه شكل جديدي از موازنه در حال ظهور مي‌باشد. كارگزاران سياسي، راهبردي و امنيتي ايران بارها به اين موضوع توجه و اشاره داشته‌اند كه هر اقدام ايالات‌متحده با واكنش متقابل همراه خواهد شد. سياست ايران منجر به ايجاد نوسان در قيمت نفت گرديده است. در‌حالي كه سهم ايران براي صادرات نفت يا واردات كالاهاي مصرفي موردنياز جامعه به گونه تدريجي كاهش يافته و اين امر در طولاني‌مدت خسارات و هزينه‌هاي قابل‌توجهي را براي امنيت اجتماعي، سياسي و راهبردي جمهوري اسلامي ايران به جاي مي‌گذارد. ضرورت گذار از وضعيت نه‌جنگ و نه‌صلح مورد تاكيد مقام معظم رهبري نيز قرار گرفته است. ايشان به گونه اجتناب‌ناپذير به اين موضوع واقف شده‌اند كه فرآيند موجود نتيجه‌اي جز فرسايش و بازتوليد چالش‌هاي اجتماعي، اقتصادي و امنيتي براي ايران نخواهد داشت. واقعيت‌هاي موجود بيانگر آن است كه راهبرد بنيادين جمهوري اسلامي مي‌بايست معطوف به «گذار از فرسايش» قدرت ساختاري و توانايي‌هاي اجتماعي كشور باشد. در شرايط نه‌جنگ و نه‌صلح ايالات‌متحده بسياري از مراكز اقتصادي، راهبردي و تاكتيكي ايران را هدف قرار داده و درنتيجه آن كنش معطوف به فرسايش بازتوليد شده است. براي گذار از فرسايش، كشورهاي ايران و حوزه خليج‌فارس نيازمند بهره‌گيري از نقش سياسي چين به عنوان ميانجي فضاي بحراني مي‌باشد. رهبران سياسي چين بايد به اين موضوع واقف باشند كه «سياست كنش مسالمت‌آميز» آنان در برابر امريكا و سرمايه‌‌داري جهاني بسياري از منابع و نيازهاي اقتصادي آنان را تحت‌تاثير قرار داده و اين امر در طولاني‌مدت منجر به افزايش ضريب اقتصادي چين به منابعي است كه امريكاي دوران ترامپ تلاش دارد تا آن را در كنترل خود قرار دهد. تداوم جنگ فرسايشي را مي‌توان در زمره موضوعات و نشانه‌هايي دانست كه بيشترين مازاد آن نصيب كشور روسيه مي‌شود. روسيه از فضاي تنگناي اقتصادي مربوط به بحران اوكراين خارج شده و در چنين شرايطي بخشي از تحريم‌هاي فروش انرژي آن كشور به اروپا و بازارهاي جهاني برطرف شده است. افزايش قيمت انرژي نيز عموما نصيب كشورهايي مي‌شود كه از قابليت لازم براي صادرات انرژي برخوردار بوده و ادامه وضعيت نه جنگ و نه‌صلح در محيط منطقه‌اي ايران، خليج‌فارس و جنوب غرب آسيا چالش‌هايي را به وجود آورده كه بيشترين مازاد آن براي اقتصاد روسيه خواهد بود. چين در ماه‌هاي گذشته بازي «مصالحه مبتني بر انعطاف‌‌پذيري تاكتيكي» را
در دستور كار قرار داده و اين امر در طولاني‌مدت نه تنها اعتبار راهبردي چين را كاهش خواهد داد بلكه نيازهاي اقتصادي آن كشور به منابع انرژي جهان را با چالش‌هاي بيشتري همراه مي‌كند. در چنين شرايطي رهبران سياست خارجي چين مي‌بايست نقش موثرتري در فضاي امنيت منطقه‌اي ايفا كنند. هدف قرار گرفتن منابع اقتصادي ايران و ساير كشورهاي منطقه‌اي منجر به خلأ قدرت، چالش‌هاي ناشي از عدم موازنه و بحران انرژي مي‌شود. آنچه را كه در فضاي رايزني مقام‌هاي ارشد امنيتي و سياست خارجي كشورهاي عضو پيمان مكه با مقام‌هاي سياسي و امنيتي ايران انجام گرفت، منجر به نتيجه چنداني نشده است. كشورهاي منطقه‌اي به همراه يك قدرت بزرگ جهاني ازجمله چين قادر خواهند بود تا نقش موثر و سازنده‌اي در آينده امنيت منطقه‌اي داشته باشند. كاهش نقش و مشاركت چين در فضاي ديپلماسي دوران بحران براي تمامي كشورها پرچالش و مخاطره‌آميز خواهد بود.
2- ضرورت‌هاي كنش ديپلماتيك به موازات آمادگي تاكتيكي- ايران در زمره محدود كشورهاي منطقه‌اي محسوب مي‌شود كه توانست در برابر كنش نظامي، تاكتيكي و امنيتي دو قدرت هسته‌اي جهان از راهبرد مقاومت استفاده نمايد. ايران درصدد برآمد تا راهبرد مقاومت را براي خنثي‌سازي تهديدات و فشارهاي نظامي امريكا و اسراييل در دستور كار قرار دهد. راهبرد مقاومت در شرايط «جنگ ناهم‌تراز» به عنوان ضرورت تاكتيكي براي عبور از بحران محسوب مي‌شود. سياست امنيتي ايران به گونه‌اي تنظيم گرديده كه از «راهبرد كنش متقابل» بهره گرفته و نشان داده است كه آمادگي لازم براي بهره‌گيري از «آموزه تهديد در برابر تهديد» برخوردار است. بررسي آرايش نظامي نيروي فرماندهي مركز امريكا و نقش‌يابي «ناو تئودور روزولت» در فضاي منطقه‌اي بيانگر آن است كه نشانه‌هايي از جنگ و كنش تاكتيكي امريكا براي نيل به اهداف سياسي وجود دارد، به همين دليل است كه امريكا سياست «فرسايش و ديپلماسي ناتمام» را در دستور كار قرار داده تا از اين طريق به مازاد راهبردي بيشتري نايل شود. در فضاي جنگ ناهم‌تراز اولا لازم است تا جمهوري اسلامي از راهبرد «كنش نامتقارن» بهره گرفته، ثانيا با تقويت قابليت‌هاي تاكتيكي و عملياتي خود مي‌تواند به مقامات سياسي و نظامي امريكا و اسراييل تفهيم نمايد كه در برابر هر گونه كنش تهاجمي آنان از قابليت لازم براي انجام اقدام متقابل برخوردار است. اگرچه اقدام ايران به لحاظ قدرت تاكتيكي و عملياتي هم‌تراز با ايالات‌متحده نمي‌باشد اما قادر خواهد بود تا اعتبار، اقتدار و مشروعيت ساختاري امريكا براي نظم‌سازي منطقه‌اي را تحت تاثير قرار دهد. عبور از وضعيت نه‌جنگ و نه‌صلح به عنوان ضرورت تاكتيكي جمهوري اسلامي محسوب شده و تحقق اين امر نيازمند آمادگي كنش تاكتيكي، بهره‌گيري از سازوكارهاي ديپلماتيك، هوشياري عملياتي و گذار از غافلگيري راهبردي در برابر اقدامات و سياست امنيتي دشمن مي‌باشد.
نتيجه: ادبيات سياسي ترامپ نشانه‌هايي از تغيير مداوم را منعكس مي‌سازد. ترامپ درصدد است تا بازي بدون نتيجه را در دستور كار قرار داده و به اين ترتيب ايران را با نشانه‌هايي از فرسايش و كاهش معادله قدرت مواجه سازد. توافق اسلام‌آباد را مي‌توان در زمره اين‌گونه از رفتارهاي ديپلماتيك دانست كه منجر به اقدامات تاكتيكي نسبتا پرهزينه براي حوزه‌هاي دفاعي ايران گرديده است. حفظ قابليت‌هاي ايران در مناطق جنوبي از اين جهت اهميت دارد كه قدرت ايران براي اقدام متقابل را امكان‌پذير مي‌سازد. آنچه را كه در انگاره ذهني و رويكرد دونالد ترامپ بيان مي‌شود، به گونه اجتناب‌ناپذير منجر به جنگ جديد، عمليات تاكتيكي با انگاره‌هاي امنيتي خواهد شد، گذار از بازي نه‌جنگ و نه‌صلح ترامپ به عنوان ضرورتي محسوب مي‌شود. تحقق اين امر نيازمند آمادگي ايران براي كنش تاكتيكي، بهينه‌سازي قابليت نظامي، هشدار و كنش متقابل مجموعه‌هاي دفاعي است. بهره‌گيري از سازوكارهاي ديپلماتيك با تاكيد بر نقش بازيگر ميانجي كه در زمره قدرت‌هاي بزرگ محسوب مي‌شود، بهترين نتيجه را براي ايران جهت گذار از وضعيت پرمناقشه فرسايش خواهد داشت. استاد دانشگاه تهران