دونالد ترامپ رييس‌جمهور امريكا، جي‌دي ونس معاون خود را از پيگيري مذاكرات با ايران كنار گذاشت و مدعي شد او بايد بر پرونده‌هاي داخلي مرتبط با فساد و جرايم متمركز شود. اين تصميم درحالي رسانه‌اي شد كه رسانه‌هاي امريكايي از تلاش تازه ونس براي ازسرگيري گفت‌وگو با تهران و موافقت قبلي ترامپ با اين ماموريت خبر داده بودند. رييس‌جمهور امريكا اكنون ادعا كرده «نيازي به توافق با ايران نداريم»؛ در مقابل، مقام‌هاي ايراني تاكيد دارند واشنگتن هنوز پاسخ رسمي و روشني به پيشنهاد تهران نداده است. تصميم تازه ترامپ، مسير تلاش‌هاي ديپلماتيك براي پايان جنگ را با ابهام بيشتري روبه‌رو كرده است. همزمان، تهديد دوباره ايران به حمله نظامي، انتشار خبر اصابت به جزيره سيريك در استان هرمزگان و ادامه حوادث دريايي در تنگه هرمز نشان مي‌دهد درگيري‌ها نه تنها متوقف نشده بلكه شدت بيشتري يافته و موجب گشته تا منطقه در آستانه دور تازه تنش‌ها قرار بگيرد.
پايان ماموريت ونس!
ترامپ روز پنجشنبه، ۲۱ آبان، با انتشار پيامي در شبكه اجتماعي تروث‌سوشال مدعي شد از ونس خواسته پرونده ايران را كنار گذاشته و تمام توجه خود را به آنچه فساد و جرم گسترده در شهرها و ايالت‌هاي تحت اداره دموكرات‌ها خواند، اختصاص دهد. او در ادامه نوشت: «ما نيازي به توافق با ايران نداريم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است.» رييس‌جمهور امريكا همچنين مدعي شد: «پول آنها، صدها ميليارد دلار، دست ماست و تنگه آنها هم دست ماست!» اين پيام ادعايي پس از آن رسانه‌اي شد كه اخيرا روزنامه وال‌استريت‌ژورنال با انتشار گزارشي امكان مذاكره مستقيم ونس با يك مقام ارشد امنيتي ايران را بررسي كرد. اين روزنامه مدعي بود ترامپ در روزهاي اخير به دستيارانش گفته با ازسرگيري مذاكرات ونس موافق است و اختيار مذاكره را به او داده است. بنابراين، اعلام ماموريت تازه ونس، تغيير در مسيري است كه بنا بر گزارش رسانه‌هاي امريكايي، پيش‌تر با موافقت خود ترامپ دنبال مي‌شد. ونس از ابتداي سال مامور پيگيري مذاكرات با ايران شده بود. او در آوريل به پاكستان سفر كرد و در نشست طولاني با مقام‌هاي ايراني حضور يافت؛ مذاكراتي كه در آن مرحله به نتيجه نرسيد. اين درحالي است كه به نوشته نيويورك‌تايمز، معاون رييس‌جمهور امريكا به‌تازگي نيز از طريق ميانجي‌هاي قطري، نامه‌اي براي محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران فرستاده و پيشنهاد كرده بود مقام‌هاي دو كشور به‌زودي ديدار كنند و او رياست هيات امريكايي را برعهده بگيرد. محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران ادعاي ادامه مذاكرات و برگزاري نشست در قطر را رد كرد و عباس عراقچي، وزير امور خارجه ايران نيز صراحتا اعلام كرد كه ديدار رضايي و ونس برنامه‌ريزي نشده و در دستور كار قرار ندارد.
دست بالاي شاهين‌هاي امريكايي؟
تغيير ماموريت ونس در شرايطي صورت گرفته كه پيامدهاي جنگ ايران به موضوع مورد اختلاف در سياست داخلي امريكا تبديل شده است. معاون رييس‌جمهور امريكا پس از شكست جمهوري‌خواهان در انتخابات ميان‌دوره‌اي، درباره ارزش هزينه‌هاي جنگ ابراز ترديد كرد و رويارويي با ايران را از عوامل شكست حزب خود دانست. او همچنين از توصيه قبلي براي پايان جنگ دفاع كرده بود. در همين راستا، الجزيره و آكسيوس ضمن استناد به تغيير ماموريت ونس و تحولات اخير به چند صدايي حاكم در كابينه ترامپ اشاره كرده و نوشتند كه ظاهرا شاهين‌هاي امريكايي، چهره‌هايي چون مارك روبيو دست بالاتر را دارند هر چند همين متغير نيز نمي‌تواند به تنهايي توجيه‌كننده تصميم اخير رييس‌جمهوري امريكا باشد. با اين حال امروز همين گروه هم‌صدا با وزارت خزانه‌داري امريكا نه تنها تلاش دارند تا مسيرهاي دريايي و هوايي كشورمان را محدود كنند بلكه به دنبال مسدود كردن مسيرهاي زميني هستند. در همين راستا عراق گذرگاه مرزي سومار را بست.هرچند تحليلگران مي‌گويند اين كشور در كنار تركيه و پاكستان از تداوم اين سياست به‌شدت ناراضي و ناخرسند است.
خطوط قرمز تهران
پيش از ادعاهاي اخير ترامپ، محمدباقر قاليباف، رييس مجلس شوراي اسلامي كه كماكان رهبري هيات مذاكره‌كننده ايراني را عهده‌دار است در گفت‌وگوي اختصاصي‌اش با شبكه الجزيره تاكيد كرد كه ايران پيشنهاد خود را از طريق ميانجي‌ها دراختيار واشنگتن قرار داده و اكنون امريكا بايد تصميم بگيرد. رهبر تيم مذاكره‌كننده ايراني با بيان اينكه توپ در زمين امريكاست، صراحتا اعلام كرد كه تهران همچنان منتظر پاسخ رسمي واشنگتن به شرايط خود براي پايان دادن به وضعيت موجود است. قاليباف در ادامه اين گفت‌وگو اجراي شروط ايران را مقدمه توافق بر سر آتش‌بس، بازگشايي تنگه هرمز و بازگشت به مذاكرات دانست و بر رفع محاصره دريايي بنادر ايران، كاهش تحريم‌ها، آزادسازي منابع مالي مسدود شده، پايان درگيري‌ها در همه جبهه‌ها و اعلام رسمي پايان جنگ تاكيد كرد؛ متغيرهايي كه در قالب شروط هفتگانه كشورمان تعريف شده است.رييس تيم مذاكره‌كننده ايراني تاكيد داشت و دارد كه اين موارد بخشي از تفاهمي بوده كه در ماه ژوئن در اسلام‌آباد به دست آمده و بايد اجرا شود، چراكه ايران نمي‌خواهد براي هميشه در وضعيت نه جنگ و نه صلح باقي بماند و راه خروج از اين شرايط را صرفا به مذاكره محدود نمي‌داند و ايجاد بازدارندگي پايدار نيز بخشي از رويكرد تهران است.
نقش‌آفريني روسيه
قاليباف در همين گفت‌وگو به نقش مسكو نيز اشاره كرد و گفت كه امريكايي‌ها از ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه خواسته‌اند براي شكل‌گيري مذاكرات مستقيم با ايران وارد گفت‌وگو شود. اين موضع‌گيري درحالي رسانه‌اي شد كه روسيه اعلام كرد كه ميزبان اورانيوم رقيق شده ايران است؛ پيشنهادي كه هنوز مقام‌هاي كرملين بر آن تاكيد دارند و مي‌گويند اين يكي از گزينه‌هايي است كه هنوز روي ميز قرار دارد. با اين حال تهران بارها تاكيد كرده كه از حق غني‌سازي خود و برنامه هسته‌اي‌اش عقب‌نشيني نكرده و نخواهد كرد. در همين راستا محسن رضايي در گفت‌وگو با شبكه الميادين اعلام كرد هيچ بخشي از مواد غني شده ايران به خارج منتقل نخواهد شد. با اين حال به باور گروهي از تحليلگران مخالفت تهران با انتقال ذخاير اورانيوم به خارج، به معناي رد همه گزينه‌هاي توافق هسته‌اي نيست. الجزيره گزارش داده ايران امكان كاهش سطح غني‌سازي زير نظارت بين‌المللي را منتفي ندانسته است. با اين حال، محسن رضايي تاكيد دارد پرونده هسته‌اي اكنون موضوع گفت‌وگو با امريكا نيست و ديپلماسي با هدف پايان دادن به ناامني ادامه دارد. او همچنين هشدار داد در صورت حمله تازه امريكا، پاسخ ايران مي‌تواند پايگاه‌هاي اين كشور در خارج از منطقه را نيز دربر بگيرد. همزمان سردار مصطفي ايزدي، جانشين فرمانده كل سپاه در گفت‌وگو با شبكه الميادين گفت اين‌بار حملات ما تنها به منطقه و سرزمين‌هاي اشغالي فلسطين محدود نخواهد بود، بلكه خارج از محدوده منطقه را نيز در بر خواهد گرفت.
بازگشت به زبان تهديد
ترامپ همزمان با اعلام بي‌نيازي به توافق، طي ادعايي
بار ديگر ايران را به استفاده از نيروي نظامي تهديد كرد.
او در گفت‌وگو با هيو هويت در پاسخ به پرسشي درباره احتمال حمله مجدد ادعا كرد كه در اين باره و هر زمان لازم بداند ترديدي نخواهد داشت. او همچنين ادعا كرد كه شايد جنگ با ايران چندان نامحبوب نبود اما بالا رفتن هزينه‌ها موجب نارضايتي شد.رييس‌جمهوري امريكا همچنين ادعا كرد كه تمركز و رويكردش بر توافق‌كردن است؛ تمام زندگي‌اش با معاملات و توافق‌هاي بزرگ گره خورده با اين حال به خواست عربستان، قطر، كويت، امارات و بحرين ممكن است شرايط را همين‌گونه نگه دارد اما اگر (به ادعاي او) ايران در «كوه كلنگ» فعاليتي داشته باشد، آنجا را هم بمباران خواهد كرديا به ادعايش اگر ايراني‌ها يك مقام ارشد امريكايي را به قتل برسانند ديگر وجود نخواهند داشت. موضع اخير ترامپ بي‌پاسخ نماند.اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه كشورمان هشدار داده كشورهايي كه براي عمليات امريكا عليه ايران حمايت نظامي يا لجستيكي فراهم كنند، شريك تجاوز واشنگتن محسوب مي‌شوند و مسوول پيامدهاي آن خواهند بود.
تشديد تنش‌ها در خطوط جنوبي ايران
اين تنش‌هاي لفظي درحالي انجام شد كه شامگاه پنجشنبه خبر شنيده شدن چند انفجار در سيريك در شرق استان هرمزگان منتشر شد. گزارش اوليه فارس ماهيت صداها را نامشخص دانست، اما در ادامه ايرنا از اصابت آتش دشمن به اين شهر بندري خبر داد. در اطلاعات بررسي‌شده، جزييات روشني درباره عامل حمله، هدف دقيق و ميزان خسارت ارايه نشده است. با اين حال تجاوز به سيريك بي‌پاسخ نماند. روابط عمومي سپاه با انتشار بيانيه‌اي اعلام كرد: در پاسخ به حمله دشمن به يك دكل مخابراتي در سيريك، رادار هشدار اوليه ارتش متجاوز امريكا در جزيره بحرين هدف قرار گرفته و منهدم شد.همزمان نيروهاي مسلح ايران با انتشار بيانيه‌اي از وقوع انفجار و آتش‌سوزي دو نفتكش در مسيري كه غيرمجاز توصيف شده، خبر داد. اين حوادث در شرايطي رخ داد كه قاليباف، تاكيد دارد كه تنگه هرمز به وضعيت پيش از جنگ بازنخواهد گشت. ارتش نيز اعلام كرد كه يك فروند پهپاد «MQ1» دشمن متجاوز امريكايي با رهگيري و شليك موفق سامانه نوين پدافندي نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران و تحت شبكه يكپارچه قرارگاه مشترك پدافند هوايي كشور، در منطقه كوهستك (سواحل سيريك) مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد.
خيز اسراييل براي از سرگيري رويارويي ها
در اسراييل نيز بحث احتمال ازسرگيري جنگ با ايران ادامه دارد. ايهود باراك، نخست‌وزير پيشين اسراييل هشدار داده بنيامين نتانياهو، نخست‌وزير اسراييل ممكن است براي حفظ قدرت و اثرگذاري بر روند تشكيل كابينه، به اهرم افزايش تنش با ايران متوسل شود. در كنار اين هشدار، يديعوت آحارونوت از تماس پرتنش ترامپ و نتانياهو بر سر آينده جنگ خبر داده، روايتي كه دفتر نخست‌وزير اسراييل آن را رد كرده است.همزمان روز پنجشنبه و پس از رسانه‌اي شدن پايان ماموريت ونس، نتانياهو و رقيبش گادي آيزنكوت پشت درهاي بسته نشست محرمانه‌اي داشتند و قرار است روز يكشنبه نشست امنيتي برگزار شود. همزمان برخي رسانه‌ها به نقل از سنتكام مدعي شدند كه اين بازيگر از كشورهاي عرب منطقه و اسراييل خواسته تا خود را براي دور تازه رويارويي آماده كنند؛ ادعايي كه سنتكام آن را نوعي گمانه‌زني قلمداد كرد. اين ادعاها درحالي رسانه‌اي شد كه يديعوت آحارونوت ضمن اشاره به اختلاف‌هاي سياسي و نظامي حاكم بر ساختار سياسي اسراييل نوشت كه ارتش اين بازيگر ترجيح مي‌دهد در كنار امريكا وارد رويارويي ديگري با ايران شود، اما اين اقدام بايد با توافق و اجماع گسترده صورت بگيرد نه در شرايطي كه كابينه در وضعيت انتقالي قرار دارد. با اين حال ظاهرا نتانياهو براي شروع درگيري به‌شدت در تلاش است.