الگوهاي روانشناسي منازعات اجتماعي
ترانه يلدا
هفته گذشته طي اقامت كوتاهم در شهرك مسكونيمان در حاشيه شهر رشت سعي كردم اندكي درگير منازعاتي شوم كه مدتي است بر سر زبانهاست و عدهاي از علاقهمندان به زيست عمومي و شادمانه در كنار هم را نگران كرده است. فكر ميكردم بشود با ميانجيگري مختصري دو گروه متخاصم را به سمت نوعي صلح و آشتي كشاند و جلوي ضررها و جريمههاي ناشي از عدم مديريت يا سوءمديريت را گرفت، اما از اين كار نهي شدم و به من گفته شد از آنجا كه ريشه همه مشكلات را نميدانم، بهتر است از مداخله و ايجاد تشنج بيشتر خودداري كنم. بايد اعتراف كنم آنجا هم به ياد الگوهاي تكراري منازعات در كشورمان افتادم كه نتيجهشان اغلب شكست است و فروپاشي و گسست بندها و علقههايي كه به هزار اميد بسته شدهاند تا براي خودخواهيهاي فردي و لجبازيهاي عبث، ازهم بگسلند! البته زماني كه بعد از غيبت طولاني به شهرك برگشتم، دوستان گفتند كه چقدر در دو، سه ماه اخير همه چيز پيچيده و بغرنج شده. مجامع عمومي متعدد. يار و ياركشيهاي ناجور. بخشي از تيم مديريت جديد استعفا دادهاند. بعضيها از يكديگر به دادگاه شكايت رسمي كردهاند... خلاصه اوضاع به شدت بههم ريخته است. تيم مديريت قبلي مدارك و جايگاه را تحويل ندادهاند و منتخبين جديد هم عليرغم استعفاي تسليم شدهشان به مجمع عمومي اضطراري، هنوز متوقعند تا زمان انتخابات جديد كار به دست آنها سپرده شود تا به هدف شفافسازي عمومي نزديك شوند. همه قبول دارند كه هيچكس از تيم قديم دزدي نكرده و به نفع شخصي خود كاري نكرده، اما گروه جديد موضع آشتيناپذيري اتخاذ كرده و به دنبال اثبات تقصيرها هستند. تو گويي با اثبات اشتباهات تيمهاي قديم همه چيز حل ميشود. هيچكس هم قبول مسووليت نميكند. هرگونه دعوت به گفتوگو را نيز همه طرفين گفتوگو تا شفافسازي كامل مسائل رد ميكنند. معلوم نيست منظور از شفافيت چيست؟
به هر حال آيا مديريت داوطلبانه يك شهرك با 1500 واحد مسكوني كه نگهبانياش بيرونسپاري شده و باغبانان و نظافت را يك مدير اجرايي منتخب بايد اداره كند، نيمي از كل مبلغ حاصل از شارژهاي واحدها هم به سيستم فشل نگهباني پرداخت ميگردد و چندين مشكل قديمي مثل آب و فاضلاب و نياز به تعويض تاسيسات و لولهكشيها را سالهاست با خود به جلو كشيده و حل نكرده...، آيا مگر هميشه مثل ساعت كار كرده كه بخواهيم مو را از ماست و دل و روده اسناد و مدارك بيرون بكشيم و شفافسازي كنيم. واضح است كه كار كليه مديران گذشته بالاخره ايراداتي داشته. بعضيها براي خود تصميماتي گرفتهاند و قراردادي را با شهركساز امضا كردهاند كه پولش وصول نشده و كار به ضرر عموم ساكنان شهرك تمام شده است، زيرا تيم بعدي شكايت كرده؛ هم از مديران اسبق و هم از شهركساز. تازه از گرفتن شارژ از ساكنان قسمت 250 واحدي جديد نيز خودداري كرده است. الان هم 2 ميليارد پول شارژ به باد رفته، هم شهرك براي پول آب به شهركساز كه تاكنون بابت آب پولي نميگرفته بدهكار شده، هم نگهبانان ادعاي
دو ميليارد پول و جريمه عقبافتادگي كردهاند، هم همه چيز به حالت تعليق درآمده است. مديران اجرايي هم قهر كردهاند. بعضي ميگويند اينها همه قابل حل است و مهم نيست، اما شكايتها پس گرفته نشده، بلكه به تعدادشان اضافه نيز شده است. البته بد نيست بالاخره يك مرجع قضايي-حقوقي به اين جنگهاي مزمن نگاهي بيندازد و خيالشان را راحت كند، اما ظاهرا پيچيدگي ماجرا به خاطر مسائل مالي نيست، بلكه مسائل رواني و روانشناسانه افراد است كه در اينجا از مناسبات اجتماعي پيشي گرفته و باعث شده ترك مخاصمه چنين بعيد به نظر آيد. آري. زماني كه خير عمومي تحتالشعاع تضادهاي فردي و اخلاقي قرار ميگيرد و آن تفاهم عام براي تقويت پايهها و ستونهاي هر تشكيلاتي سست ميشود، ديگر نميشود توقع داشت همه مودب باشند و به يكديگر احترام بگذارند.
وقتي اصل بر پايه قدرناشناسي و لج و لجباري قرار گيرد، تفرقه و تكثر يافتن گروههاي كوچك متخاصم پا ميگيرد. همه ناسزا ميگويند يا آن ديگران فكر ميكنند كه اين مخالفتها ناسزا و توهين است. خصومت همچنان ادامه مييابد و طرفين دعوا از همسايه خودشان به راحتي به عنوان «دشمن» نام ميبرند. اينجاست كه ما با تكرار الگوهاي منازعات عمومي در طول تاريخ خودمان روبهرو ميشويم كه فارغ از كوچك يا بزرگ بودن دعوا، همه به نوعي اخلاق غيرمدني، پدرسالارانه و مغرورانه بيحاصل باز ميگردد. به جاي نشستن پاي گفتوگو، مرغ همه در گروههاي متقابل يك پا دارد و بس! حتي به ميانجيگري هم روي خوش نشان نميدهند و اگر اوضاع بخواهد دوباره آرام شود و غائله بخوابد، بعضيها ناراحت خواهند شد، چون نتوانستهاند خود را ثابت كنند. ناگهان همه قانونشناس ميشوند و حاضر نيستند نوك انگشت خود را از دايره قرمز بيرون بگذارند، درحالي كه همه كار در اين مملكت هميشه بدون قانون جلو رفته و اصلا هر قانوني از ابتدا ابزار نفي و فسخ و شكستن خود را توليد كرده است. معلوم نيست به لحاظ رواني چه اتفاقي در ذهن اين جنگجويان خستگيناپذير ميافتد كه ميانجيگران، يا به قول خودشان وسطبازان را دوست ندارند و نميپذيرند. اصلا از صلح خوششان نميآيد. در تمام طول تاريخ، ما اقوامي را داشتهايم كه دو تا دوتا به هم متحد شده و ضد سومي جنگيدهاند. بعد دوباره يار عوض كردهاند و باز... روز از نو، روزي از نو! و چنين است كه ما به حكم تاريخ، يك گام به پيش ميرويم و دو گام به پس!معمار و شهرساز