خیلی از تازه‌واردهای بازار ارز دیجیتال با یک منطق ساده خرید می‌کنند: ارزی که قیمتش چند تومان است، جای بیشتری برای رشد دارد تا ارزی که قیمتش چند میلیارد تومان است. این منطق در نگاه اول درست به نظر می‌رسد، اما یک عدد مهم را جا انداخته است: مارکت کپ. مارکت کپ یا ارزش بازار نشان می‌دهد کل یک ارز دیجیتال چقدر می‌ارزد و بدون آن، قیمت یک واحد تقریبا هیچ چیزی درباره‌ی ارزان یا گران بودن یک ارز نمی‌گوید.
مارکت کپ چیست و چطور حساب می‌شود؟
مارکت کپ حاصل‌ضرب دو عدد است: قیمت هر واحد و تعداد واحدهایی که در بازار در گردش است. اگر ارزی ۱۰ میلیون واحد در گردش داشته باشد و هر واحد آن ۵ دلار معامله شود، مارکت کپ آن ۵۰ میلیون دلار است. این عدد مثل ارزش کل سهام یک شرکت در بورس است: قیمت یک سهم به‌تنهایی نشان نمی‌دهد شرکت بزرگ است یا کوچک، اما قیمت سهم ضرب در تعداد سهام نشان می‌دهد.
مارکت کپ معمولا به دلار اعلام می‌شود، چون قیمت جهانی ارزهای دیجیتال به دلار تعیین می‌شود. در صرافی‌های ایرانی همین عدد ممکن است به تومان هم نمایش داده شود که همان ارزش دلاری ضرب در نرخ تتر است.
عرضه‌ی در گردش، کل عرضه و حداکثر عرضه
برای فهم درست مارکت کپ باید سه مفهوم را از هم جدا کرد. عرضه‌ی در گردش تعداد واحدهایی است که همین حالا در دست مردم است و می‌شود آن را خرید و فروش کرد. کل عرضه شامل واحدهایی هم می‌شود که ساخته شده‌اند اما هنوز قفل‌اند، مثلا سهم تیم سازنده یا سرمایه‌گذاران اولیه که طبق برنامه در آینده آزاد می‌شوند. حداکثر عرضه سقفی است که هیچ‌وقت از آن بیشتر ساخته نمی‌شود؛ مثلا برای بیت کوین ۲۱ میلیون واحد. بعضی ارزها اصلا سقف ندارند.
مارکت کپ رایج بر اساس عرضه‌ی در گردش حساب می‌شود. عدد دیگری به نام ارزش رقیق‌شده‌ی کامل یا FDV هم وجود دارد که قیمت را در حداکثر عرضه ضرب می‌کند. وقتی فاصله‌ی مارکت کپ و FDV زیاد باشد، یعنی بخش بزرگی از ارز هنوز وارد بازار نشده و آزاد شدن آن در آینده می‌تواند فشار فروش ایجاد کند.
چرا ارز ارزان لزوما ارزان نیست؟
فرض کنید دو ارز دیجیتال داریم. ارز اول هر واحدش ۱۰۰ دلار است و ۱ میلیون واحد در گردش دارد. ارز دوم هر واحدش یک سنت است و ۵۰ میلیارد واحد در گردش دارد. ارز اول مارکت کپ ۱۰۰ میلیون دلاری دارد و ارز دوم ۵۰۰ میلیون دلاری. یعنی ارزی که قیمت هر واحدش ده هزار برابر کمتر است، در واقع پنج برابر بزرگ‌تر است.
حالا اگر کسی امیدوار باشد ارز دوم به یک دلار برسد، باید بداند این یعنی مارکت کپ ۵۰ میلیارد دلاری؛ رقمی که فقط تعداد انگشت‌شماری از ارزهای دیجیتال جهان به آن رسیده‌اند. این محاسبه‌ی ساده کمک می‌کند انتظارها از رشد یک ارز واقع‌بینانه‌تر شود و پیش از خرید، به‌جای قیمت هر واحد، اندازه‌ی واقعی پروژه دیده شود.
دسته‌بندی ارزها بر اساس مارکت کپ
در تحلیل‌های بازار، ارزهای دیجیتال معمولا بر اساس ارزش بازار به سه گروه تقسیم می‌شوند. ارزهای با مارکت کپ بالا، مثل بیت کوین و اتریوم، نقدشوندگی زیادی دارند و نوسانشان در مقایسه با بقیه‌ی بازار کمتر است. ارزهای با مارکت کپ متوسط پروژه‌هایی هستند که جای خودشان را باز کرده‌اند ولی هنوز فضای رشد و ریسک بیشتری دارند. ارزهای با مارکت کپ کوچک بیشترین نوسان را دارند؛ ممکن است در چند روز چند برابر شوند و به همان سرعت ارزششان را از دست بدهند. این مرزها عدد ثابت و پذیرفته‌شده‌ای ندارند، اما منطقشان روشن است: هر چه ارزش بازار کوچک‌تر، حرکت قیمت تندتر و ریسک بیشتر.
مارکت کپ ارزها را کجا ببینیم؟
بیشتر سایت‌های قیمت و صرافی‌ها کنار قیمت هر ارز، ارزش بازار و حجم معاملات ۲۴ ساعته‌ی آن را هم نشان می‌دهند. در فهرست قیمت ارزهای دیجیتال بیت‌پین به نشانی bitpin.ir/coin-list/ قیمت لحظه‌ای بیش از ۵۰۰ ارز به تومان و تتر، همراه با ارزش بازار و حجم معاملات، در یک جدول آمده و می‌شود ارزها را بر اساس همین معیارها مرتب کرد. نگاه کردن هم‌زمان به این سه عدد، تصویر کامل‌تری از یک ارز می‌دهد تا نگاه کردن به قیمت تنها.
محدودیت‌های مارکت کپ
مارکت کپ عدد مفیدی است، اما همه‌ی ماجرا را نمی‌گوید. اول اینکه به این معنا نیست که آن مقدار پول واقعا وارد ارز شده است. اگر ارزی با حجم معاملات خیلی کم ناگهان گران شود، مارکت کپ آن روی کاغذ بالا می‌رود، بدون اینکه پول زیادی جابه‌جا شده باشد. دوم اینکه عرضه‌ی در گردش را خود پروژه‌ها گزارش می‌کنند و همیشه دقیق نیست. سوم اینکه مارکت کپ چیزی درباره‌ی کیفیت پروژه، تیم سازنده یا کاربرد واقعی ارز نمی‌گوید.
برای همین، تحلیلگرها مارکت کپ را کنار حجم معاملات می‌گذارند. نسبت حجم معاملات روزانه به مارکت کپ نشان می‌دهد ارز چقدر نقدشونده است. ارزی که مارکت کپ بزرگی دارد اما روزانه درصد بسیار کمی از آن معامله می‌شود، ممکن است وقتی بخواهید بفروشید، خریدار کافی پیدا نکند.
سه سوال که درباره‌ی ارزش بازار زیاد پرسیده می‌شود
مارکت کپ با حجم معاملات چه فرقی دارد؟
مارکت کپ ارزش کل واحدهای در گردش در یک لحظه است. حجم معاملات مقدار پولی است که در یک بازه، معمولا ۲۴ ساعت، صرف خرید و فروش آن ارز شده است. اولی اندازه را نشان می‌دهد و دومی میزان فعالیت را.
آیا ارز با مارکت کپ پایین فرصت بهتری است؟
فضای رشد بیشتری دارد، اما ریسک از دست رفتن بخش بزرگ سرمایه هم در آن بیشتر است. برای کسی که تازه وارد بازار شده، شروع با ارزهای بزرگ و نقدشونده منطقی‌تر است.
چرا مارکت کپ یک ارز بدون تغییر قیمت عوض می‌شود؟
چون عرضه‌ی در گردش آن تغییر کرده است؛ مثلا واحدهای قفل‌شده آزاد شده‌اند یا بخشی از واحدها سوزانده شده‌اند.