بررسي بحران در فرانسه
عليرضا قزل تبريزي
بيش از يك هفته است كه بسياري از شهرهاي فرانسه شاهد اعتراضات مردمي است. به درستي ميتوان گفت بعد از اعتراضات حاشيهنشينهاي پاريس در سال 2005(1384) اعتراضات اخير بيسابقه بوده است. معترضين معتقدند، آمار افرادي كه در اعتراضات شركت ميكنند بسيار فراتر از آمار اعلام شده از سوي رسانهها و دولت است. روز شنبه 3 آذر(24 نوامبر) اعتراضات مردمي با دخالت نيروهاي پليس و امنيتي از شكل مسالمتآميز و آرام ابتدايي خود خارج و به درگيري ميان تظاهراتكنندگان و نيروهاي پليس انجاميد. درگيري ميان مردم و پليس دهها نفر مجروح بر جاي گذاشته و دهها نفر از معترضين بازداشت شدهاند. براي مقابله با اين وضعيت بيش از 30 هزار نيروي پليس به حالت آمادهباش درآمده است.
خودجوش بودن اعتراضات
شايد بتوان گفت كه مهمترين ويژگي اين اعتراضات«خودجوش» بودن آن است. در كشوري كه به لحاظ سابقه مبارزات سياسي بسيار سازمان يافته است و تشكلهاي صنفي قدمت زيادي دارد ناگهان يك جنبش مردمي در مخالفت با سياستهاي دولت شكل ميگيرد. نكته قابل توجه اينكه اين اعتراضات به دعوت هيچ سنديكا يا تشكل صنفي شكل نگرفته است. معترضان جليقههاي زرد را به عنوان نشانه همبستگي انتخاب كردهاند، آنها عمدتا از اقشار كمدرآمد جامعه هستند كه ممكن است گرايشات سياسي و حزبي متفاوتي هم داشته باشند اما آنچه آنها را متحد كرده، اعتراض به وضعيت اقتصادي است.
پيچيدگي خروج از بحران
خودجوش بودن اين اعتراضات، خروج از بحران را براي دولت دشوارتر ميكند. در اعتصابات و اعتراضاتي كه در گذشته به دعوت سنديكاها يا اتحاديهها شكل ميگرفت، دولت با نمايندگان معترضان كه همان رهبران سنديكا يا اتحاديهها بودند، وارد مذاكره ميشد. به عبارت ديگر سازوكار خروج از مشكل و خاتمه دادن به اعتصاب يا اعتراضات مشخص بود و در نهايت از طريق چانهزني ميان دو طرف بخشي از خواستههاي معترضان تامين ميشد. اما در وضعيت جاري چنين مكانيسمي وجود ندارد چراكه هيچ سنديكا يا اتحاديهاي نمايندگي مردم معترض را برعهده ندارد لذا دولت امانوئل ماكرون ناچار است با مردم به طور مستقيم حرف بزند. ميزان محبوبيت امانوئل ماكرون به 25درصد كاهش يافته كه پايينترين ميزان محبوبيت از زمان پيروزي در انتخابات رياستجمهوري است و همين امر بر مشكلات وي براي حل اين بحران ميافزايد.
تسويه حسابهاي سياسي
در شرايطي كه دولت ماكرون بيشترين تلاش خود را براي پايان دادن به بحران و بازگرداندن آرامش به جامعه به كار ميگيرد اما در عين حال نيمنگاهي نيز به بهرهگيري از وضعيت موجود براي تخريب رقيب خطرناك خود يعني احزاب راست و پوپوليستها دارد. در ماه مه 2019 انتخابات پارلمان اروپا برگزار خواهد شد و افزايش تعداد كرسيهاي راستگرايان در پارلمان اروپا براي ماكرون كه نقطه ثقل برنامههاي خود را روي تقويت اتحاديه اروپا و همگرايي اروپايي قرار داده است و با همين برنامه در انتخابات رياستجمهوري بر مارين لوپن، نامزد جبهه ملي پيروز شد يك خطر جدي تلقي ميشود. به همين دليل دولت ماكرون رهبران احزاب راست افراطي را به بهرهبرداري سياسي از اين اعتراضات متهم ميكند. در مقابل نيز حزب راستگراي جبهه ملي كه دولت ماكرون را نماينده بانكداران و سرمايهداران فرانسوي ميداند و معتقد است كه سياستهاي اقتصادي ماكرون صرفا منافع ثروتمندان را تامين ميكند و در جهت منافع عموم مردم نيست، دولت را ناكارآمد و اعتراضات «جليقه زردها» را نتيجه سياستهاي اقتصادي ماكرون ارزيابي ميكند. در مجموع وقوع اين حوادث و اعتراضات در چنين شرايطي زمينه را براي بهرهبرداري احزاب راست به ويژه با اتكاي به شعارهاي حمايتگرايانه اقتصادي فراهم ميكند. نكته قابل توجه اين است كه حزب راستگراي جبهه ملي فرانسه در انتخابات رياستجمهوري 2017 حدود 10ميليون راي به دست آورد كه رشد قابل توجهي را نشان ميدهد. نظرسنجي پيش از انتخابات 2017 نشان ميداد كه 14درصد از فرانسويان به اين حزب گرايش دارند و اين تقريبا 3 برابر ميانگين كشورهاي اتحاديه اروپاست.
پشتوانه ضعيف ماكرون
در 7 مه 2017 امانوئل ماكرون با كسب 66 درصد آراء در مقابل 34درصد آراي مارين لوپن، نامزد راستگراي جبهه ملي به پيروزي رسيد. اما برخي از تحليلگران درصد بالاي آراي ماكرون را بيانگر واقعيات سياسي، اجتماعي و اقتصادي فرانسه نميدانستند و به دلايل مختلف پيروزي ماكرون را صرفا يك پيروزي روي كاغذ ارزيابي ميكردند. اول- دردور دوم انتخابات 2017 بالغ بر 24 درصد از واجدين شرايط در انتخابات شركت نكردند كه بالاترين ميزان طي 5 دهه اخير به شمار ميرود. علاوه بر اين حدود 12 درصد از رايدهندگان آراي سفيد يا باطله به صندوقها انداختند كه اين نشانگر مخالفت با هردو نامزد(ماكرون و لوپن) است. دوم- پيروزي ماكرون نتيجه يك انشقاق در ميان احزاب سياسي قديمي فرانسه بود و نه اجماع و اقبال مردمي از سياست و برنامههاي وي. در واقع برنامه و ايدههاي معرفي شده از سوي ماكرون توانست همان 24درصد آراي دور اول انتخابات را جذب كند. شايد به همين دليل بود كه يك روز پس از انتخابات، صدها نفر از اعضاي اتحاديهها عليه ماكرون و برنامههاي اقتصاد نئوليبراليستي وي تظاهرات كردند.
كاهش قدرت مانور در اروپا
اروپا اكنون با چالشهاي جدي دروني نظير: جريانات واگرايانه، قدرتگيري راستگرايان و پوپوليستها و چالش ناشي از سياستهاي دولت ترامپ از بيرون روبهرو است. در چنين شرايطي ماكرون تلاش ميكند تا همگرايي اروپا را تقويت كند. ادامه اعتراضات جليقه زردها بدون شك بخش زيادي از توان دولت ماكرون را به خود مشغول خواهد كرد و درونگرايي دولت ماكرون را به دنبال خواهد داشت. بدون شك ماكرون چنانچه نتواند بر اين بحران فائق شود، قدرت مانور و اثرگذارياش در اتحاديه اروپا كاهش خواهد يافت.
كارشناس ارشد روابط بين الملل