هيلاري كلينتون اين هفته در مصاحبهاي هشدار داد كه دولتهاي ميانهرو اروپايي بايد در مورد مهاجران، «فرمان امور را به دست بگيرند» تا شعلههاي پوپوليسم بيش از اين زبانه نكشد. اين صحبتها با واكنشهاي بسيار زيادي روبهرو شده و پرونده بحران «اروپا و مهاجران» را بار ديگر باز كرده. در واكنش به اين صحبتها عدهاي با خود فكر كردند كلينتون چند سال اخير كجا بوده. مثلا ماركو مينيتي، وزير كشورِ پيشين ايتاليا، كه وابسته به حزب چپ ميانه است درباره اين صحبتها گفته است: «ما همين حالا هم سختگيرتر از قبل هستيم. او حتما درباره دوره ديگري صحبت ميكند.»
از زمان آغاز بحران مهاجرت به اروپا در سال ۲۰۱۵، وقتي بيش از يك ميليون پناهجو، از سوريه، عراق و افغانستان به سمت يونان و ايتاليا راه افتادند، مهاجرت غيرقانوني به اروپا حدود ۹۰ درصد كاهش يافته است. علت اين افت شديد تا حد زيادي به خاطر نقش مقامات ميانهرو اروپايي بوده است.
خانم كلينتون، روز جمعه، بعد از روبهرويي با واكنشهاي شديد نسبت به اظهاراتش، در يك سري توييت گفت كه او دقيقا از حزب چپ ميانه حمايت كرده است.
او نوشت: « من هميشه حامي سرسخت لايحه اصلاح قانون مهاجرت، كه نشانگر ارزشهاي ما است و با همه انسانها به شايستگي برخورد ميكند، بودهام و خواهم بود.»
او از آقاي ترامپ به خاطر زنداني كردن كودكان پناهجو در مرز جنوبي ايالات متحده انتقاد كرد و افزود: «ما در هر دو سوي آتلانتيك نياز به اصلاحات داريم. نه اينكه مرزها را باز كنيم، ولي قوانين مربوط به مهاجرت بايد رعايت انصاف و احترام به حقوق بشر اعمال شوند.»
حزب مردمگراي راست در هر دو سوي آتلانتيك همچنان در حال استفاده از موضوع مهاجران – و بد جلوه دادن آن – به اميد عميقتر كردن تاختوتازهاي سياسيشان هستند. تحليلگران هشدار دادهاند باتوجه به انتخابات پارلمان اروپا كه قرار است ماه مه آينده برگزار شود، موج نگراني نسبت به مهاجرت به اروپا افزايش پيدا خواهد كرد.
جرالد ناس، كارشناس مهاجرت و بنيانگذار گروه
European stability initiative، گروهي تحقيقاتي با پايگاهي در برلين، گفت: «داستاني كه مردمگراها ميفروشند تقريبا ربطي به واقعيات ندارد.»
درحالي كه تصور ميشود روند كلي رهبران اروپا نسبت به برخي جنبههاي مهاجرت، سهلانگارانه است، در واقع مديريت مرزها را، بيسروصدا، به كشورهايي محول كردهاند كه سابقه مخدوشي در رعايت حقوق بشر دارند و اين گونه سيل مهاجرت را مهار كردهاند.
در نوامبر ۲۰۱۵، آنگلا مركل، صدراعظم آلمان، تلاشهاي فراواني كرد تا دولت سلطهگراي تركيه را ترغيب به اقدامات بيشتر در جهت ممانعت از مهاجرت از تركيه به يونان، كه آن زمان ورودي اصلي به اروپا بود، بكند. در مارس ۲۰۱۶، توافقي صورت گرفت كه تقريبا يكشبه سيل مهاجرت را بهشدت كاهش داد.
در جولاي ۲۰۱۷، شخصِ آقاي مينيتي، با مذاكره با ارتش ليبي، كه مهاجرت را جنوب مديترانه كنترل ميكند، تا ۷۰ درصد ميزان مهاجرت را كاهش داد.
فدريكا موگريني، نماينده عالي در اتحاديه اروپا و وابسته به چپِ ميانه بود كه با معامله با سودان و نيجريه، اقدامات فراواني را در كل اين دوره براي توقف جريان مهاجرت در كشورهاي صحراي آفريقا رهبري كرد.
در پشت پرده، دولت اوباما در ملاقات با خانم مركل و همتايش، متيو رِنزي، نخستوزير وقتِ ايتاليا، در رُم، از رويكرد تندرو اروپا حمايت كرد.
بعد از استقبال گرم خانم مركل از تازهواردها، آقاي اوباما در اواخر سال ۲۰۱۵ به او گفت كه اگر موضعي جدي، كه ضروري هم هست نگيرد، كار او و اتحاديه اروپا تمام است.
بنابر اظهارات مقامي آگاه آقاي اوباما به خانم مركل گفت: «آنگلا، بايد واقعبين باشي وگرنه كارت تمام است.» به گفته همين مقام آگاه خانم مركل در جواب گفته: «باراك باورم نميشود كه در موضوعي با تو موافقم.»
در اكتبر ۲۰۱۶، آقاي اوباما پيام مشابهي براي آقاي رِنزي داشت، كه در اروپا بهخاطر رويكرد انسانگرايانهاش نسبت به مهاجران، تبديل به الگويي ليبرال شده بود.
به گفته شخصي حاضر در ملاقات آقاي اوباما با آقاي رنزي در كاخ سفيد در اكتبر ۲۰۱۶، آقاي اوباما به او گفته كه بايد حدي براي تعداد مهاجراني كه وارد ميشوند قائل شود؛ البته سخنگوي آقاي اوباما اين حرفها را تكذيب كرد. اما در عمل، خانم مركل و آقاي رِنزي و همتايان ميانهروشان به پشتگرمي چنداني نياز نداشتند. اتفاقا آقاي مينيتي و افراد ديگري كه از ملاقات آقاي اوباما با رهبران اروپا در اوج بحران مهاجرت اطلاع داشتند اظهار كردند كه ايالات متحده در درك سازماندهندگان سياسي عظيم كه مهاجرت كلان از ليبي را به اروپا تحميل كرده، تاخير داشته است.
براي مثال آقاي رِنزي پيوسته از آقاي اوباما و رهبران ديگر درخواست كرده كه توجه بيشتري به ليبي به عنوان نقطه شروع (پايگاه ورود) مهاجران داشته باشند ولي توجهي به درخواست او نشد. به گفته آقاي مينيتي: «آن زمان در اروپا و ايالات متحده اين مساله دستكم گرفته شد.» از سال ۲۰۱۷ ايتاليا استراتژياي را به كار برد كه طبق آن كشوري بزرگ با خط ساحلي گسترده نميتواند مهاجرت را پايان دهد و راهي جز مديريت آن ندارد. براي بهانجام رساندن اين هدف، دولت ايتاليا اقدام به مبارزه با قاچاقچيهاي انسان، معامله با مقامات نظامي قدرتمند در ليبي، ايجاد كريدورهاي حقوقبشري براي پناهجوها و ارايه كمكهاي مالي به مهاجران اقتصادي براي برگشت به كشور خود كرد.
به گفته متيو ويلا، يك كارشناس در امر مهاجرت در موسسه ايتاليايي مطالعات سياسي بينالمللي، گروهي تحقيقاتي در رُم، نظرات خانم كلينتون: «كمي تعجببرانگيز است. اروپا همين حالا هم سختگيرتر شده است.»؟؟؟؟؟
ولي رهبران ميانهرو موفق به اثبات تاثيرگذاري رويكردشان نشدهاند. بهگفته آقاي مينيتي چالشي كه چپ با آن روبهرو بود، اعتبار گرفتن براي موفقيتهايش بود.
ولي گفتن اين حرف بسيار سادهتر از عمل كردن به آن است. سياستمدارها هنوز هم بسيار ضعيف براي راست افراطي و برعكس، بسيار تندرو براي چپگراياني ظاهر ميشوند كه بهشدت نگران عدم حمايت رهبرانشان از مهاجران گرفتار در شرايط خطرناك در ليبي و يونان هستند.
به گفته آقاي ناس: «فقدان سياستهاي شفاف و قابل اعتماد از جانب ميانهروها – سياستهايي كه عموم مردم قادر به دركشان باشند و مهار و همدلي با انسانهاي نيازمند به حفاظت، تواما در آنها مشهود باشد – باعث شده عوامفريبي بسيار راحت كارش را پيش ببرد.»
با اين حال در اروپا، سياست و لفاظيهاي تندروها در مورد مهاجرت تاكنون تاثيري سردرگمكننده بر صندوق آرا گذاشته است. براساس نظرسنجي اخير در سراسر اروپا، در ميان اروپاييها، نگراني درباره مهاجرت تا ميزانِ قبلِ شروع بحران، كاهش پيدا كرده است.
در مجارستان، نخست وزير ويكتور اُربان، با ايجاد اين تصور كه حزبش به تنهايي قادر به محافظت از مجارستانيها در برابر تهديد مهاجران است، تاحدودي محبوبيتش را حفظ كرده است.
ولي در ايتاليا، اقدامات ضدمهاجرتي موثر آقاي مينيتي آنقدري نبود كه بتواند حزب چپ ميانهاش را در انتخابات عمومي اوايل امسال، نجات دهد. به گفته آقاي مينيتي: «ما خيلي دير رسيديم.»
در زمان انتخاباتِ مارسِ سال گذشته، احزاب مردم گرا توانستند تصور وجود بحراني روبه افزايش را، باوجود كاهش چشمگير ورود مهاجران، همچنان حفظ كنند.
آقاي متيو سالويني وابسته به حزب راست افراطي، جايگزين آقاي مينيتي شد. آقاي سالويني مدام اقداماتي براي سنگ انداختن در كار كشتيهاي نجات خيريه در مديترانه ميكرد ولي هدف مشخصش براي پايان دادن به مهاجرت به ايتاليا، همان زمان وزارت حزب چپ آقاي مينيتي تا حدود زيادي برآورده شده بود. در آلمان هم موضوع مهاجرت تاثير مشابهي بر نتايج انتخابات گذاشت.
نااميدي از رويكرد دست و دلبازانه خانم مركل نسبت به مهاجران به حمايت از رويكرد ضدمهاجرتي «آلترناتيو براي آلمان» (AFD) كمك كرد.
بااينحال وقتي اتحاديه دموكرات- مسيحي خانم مركل و حزب خواهرش در بايرن، در دو انتخابات محلي در پاييز امسال، درمورد مهاجرت به حزب راست متمايل شدند، حزب راست ميانهرو در نهايت آراي بيشتري نسبت به AFD را از دست داد. طبق اطلاعات ارايه شده در اين هفته، در برلين، حزب سبز محبوبترين حزب است.
در يونان و اسپانيا، دو كشور اروپايي كه درحالحاضر با بالاترين ميزان مهاجرت روبهرو هستند، محبوبيت احزاب راست افراطي كمتر از 10 درصد است.
بااينحال در لهستان، كه موج مهاجرتِ سال ۲۰۱۵ تقريبا به آن راه پيدا نكرده بود، دو سال پيش حزبي راستِ افراطي، با سرمايهگذاري بر يكسري نگرانيهاي ديگر، دولت را به دست گرفت.
نظرات خانم كلينتون، در برابر اين پسزمينه پيچيده، توجه كمتري را در اروپا، نسبت به امريكا، جلب كرده. سياستمدارهاي اندكي در هر مقامي- حتي در مجارستان كه شخصيتهاي ميانه رو آن در استفاده از سخناني مشابه براي توجيه سياستهايشان سابقه دارند- نسبت به سخنان خانم كلينتون واكنشي جدي نشان دادهاند.
به گفته اسكاپفلين، يكي از اعضاي پارلمان اروپا و وابسته به حزب آقاي اُربان فيدِس، در گفتوگويي تلفني ميگويد: «تفاوت چنداني ندارد. نميدانم سخنان خانم كلينتون صادقانه است يا مصلحتي. من ترديد دارم.»