آينده مبهم آژانس امداد و كار سازمان ملل
محمود فاضلي
آقاي «فيليپ لازاريني» رييس آژانس امداد و كار سازمان ملل متحد براي پناهندگان فلسطيني «آنروا» در حاشيه اجلاس مونيخ اعلام كرد كه چشمانداز روشني از تصميم امريكا درباره نقش آينده اين آژانس در منطقه وجود ندارد و حذف اين نهاد خلأ مشابهي را ايجاد خواهد كرد كه پس از سال ۲۰۰۳ در عراق رخ داد. لازاريني كه در پايان ماه مارس از سمت خود كنارهگيري ميكند، معتقد است آنروا هيچ كاهش بودجه بيشتري را در آينده نزديك پيشبيني نميكند و همچنان به ارايه خدمات ضروري بهداشت عمومي و آموزشي ادامه ميدهد كه عملا هيچ سازمان ديگري ارايه نداده است. از كشورهاي عربي خليجفارس ميخواهيم تا حمايت خود را از اين آژانس افزايش دهند.
رييسجمهوري امريكا كاركنان آنروا را به ارتباط با حماس متهم كرده، اتهاماتي كه اين نهاد بهشدت آن را رد كرده است. واشنگتن در ژانويه ۲۰۲۴ پس از آنكه اسراييل اين آژانس سازمان ملل را بهعنوان بازوي حماس متهم كرد، بودجه خود را به اين نهاد مسدود كرد. اسراييل نيز «آنروا» را به تعصب متهم ميكند و «كنست» در اكتبر ۲۰۲۴ قانوني را تصويب كرد كه فعاليت اين آژانس را ممنوع كرده و از تماس مقامات با آن جلوگيري ميكند. اسراييل قصد دارد اين نهاد امدادرساني بينالمللي را در سرزمينهاي فلسطين منحل كند. تاكنون 380 نيروي آنروا در غزه كشته شدهاند. آنروا اعتقاد دارد آنها عليرغم فشارها، همچنان در غزه فعال هستند اما تحت فشار سياسي و قانوني اسراييل قرار دارند. بحران بودجه اين آژانس بهدليل كارزار بدنام كردن كه از سوي اسراييل با آن روبرو است، عميقتر ميشود. خدمترساني آنها بهدليل كمبود بودجه 20 درصد كاهش يافته است. فلسطينيان در غزه از آموزش محروم شدهاند. ولي بازگشت دانشآموزان غزه به محيط آموزشي ضروري است. عليرغم خشونتها اداره مدارس در كرانه باختري ادامه خواهد يافت. بهدليل تصميمات اسراييل، هيچ كارمند بينالمللي اين آژانس در كرانه باختري حضور ندارد. اين در حالي است كه آنروا بايد بخشي از راهحل در هر روند سياسي آينده براي فلسطينيها باشد.
لازاريني اخيرا اعلام كرده بود كه حملات شهركنشينان اسراييل بدون وقفه ادامه دارد و جمعيت فلسطيني مداوم در معرض تهديد، اخراج شدن از زمينها و تخريب معيشت قرار دارند، در حالي كه عاملان اين اقدامات از مجازات مصون هستند. آنچه در كرانه باختري جريان دارد، «جنگ خاموش اسراييل» است كه پوشش رسانهاي كافي نداشته و از اكتبر ۲۰۲۳ تاكنون بيش از هزار فلسطيني در اين منطقه كشته شدهاند كه حدود يكچهارم آنان كودك بودهاند. هنوز دهها هزار نفر آوارهاند.
پس از گذشت يك سال از آغاز عمليات اسراييل با عنوان «ديوار آهنين»، كه بزرگترين موج آوارگي از سال ۱۹۶۷ تاكنون بوده، خانههاي آنها بهتدريج تخريب ميشود تا امكان بازگشت فلسطينيها از بين برود. در حالي كه تمركز جهاني بر غزه است، نقض فاحش قوانين بينالمللي انساني در كرانه باختري به موضوعي عادي تبديل شده است.
از آغاز جنگ نسلكشي در غزه در ۷ اكتبر ۲۰۲۳، ارتش و شهركنشينان اسراييلي در كرانه باختري مرتكب جرايم متعددي شدهاند، از جمله قتل، تخريب منازل، آواره كردن فلسطينيان و گسترش شهركسازي. اين اقدامات تاكنون منجر به قرباني شدن ۱۱۰۰ فلسطيني، زخمي شدن حدود ۱۱ هزار و ۵۰۰ نفر و بازداشت بيش از ۲۱ هزار نفر شده است. در كرانه باختري حدود ۷۷۰ هزار شهركنشين اسراييلي در صدها شهرك و پايگاه سكونت دارند كه از اين ميان ۲۵۰ هزار نفر در قدس شرقي مستقرند و روزانه عليه فلسطينيان اقدامات خشونتآميز انجام ميدهند تا آنها را به زور از سرزمين خود آواره كنند.
آنروا همچنين اعلام كرد كه مدارس باقي مانده اين آژانس در غزه به پناهگاه تبديل شده و كودكان اكنون در فضاهاي آموزشي موقت يا از طريق آموزش مجازي، از تيمهاي آنروا آموزش دريافت ميكنند. اسراييل از آغاز سال جديد ميلادي تاكنون ۸ مدرسه متعلق به آنروا را تخريب كرد. جنگ در غزه با وجود برقراري آتشبس، به شكل ديگري از طريق تداوم رنجهاي انساني، شيوع بيماري و تخريب گسترده زيرساختها، در جريان است.
گزارش منتشر شده توسط دانشگاه كمبريج وضعيت غزه را به عنوان «كشتار آموزشي» عامدانه از طريق تخريب كلي و جزیي اكثر مدارس غزه توصيف كرده و تاكيد دارد سيستم آموزشي بهطور كامل از كار افتاده است. هزاران دانشآموز، صدها معلم و استاد دانشگاه قرباني شده و اين نشاندهنده از دست رفتن نسل كامل كادر آموزشي است. مدارس نيز به پناهگاههاي آوارگان تبديل شده و همين امر ازسرگيري روند آموزشي در شرايط كنوني را غيرممكن كرده است.
آنروا بيش از ۷۰ سال پيش توسط مجمع عمومي سازمان ملل براي كمك به ميليونها فلسطيني كه به زور از سرزمين خود آواره شده بودند، تاسيس شد.
وابستگي فلسطينيان به خدمات آنروا پس از دو سال جنگ ويرانگر اسراييل عليه غزه كه از اكتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، بهطور چشمگيري افزايش يافته است. هرگونه اقدام عليه اين نهاد ميتواند جان ميليونها غيرنظامي را در منطقه با خطر جدي مواجه كند. اين آژانس از زماني كه اسراييل فعاليت آن را در خاك خود ممنوع كرده با مشكلات مالي شديد روبرو بوده است. آنروا همچنين از مقامات اسراييل خواسته است تا هرچه سريعتر اجازه انتقال محمولههاي امدادي اين سازمان را كه در انبارهاي مصر و اردن دپو شدهاند، صادر كند. ممانعت طولانيمدت از ورود كالاها، امدادرساني به غيرنظاميان را با بنبست مواجه كرده است. مقامات اسراييلي از مارس ۲۰۲۵ از ورود مواد غذايي، اقلام بهداشتي، دارو و تجهيزات اسكان موقت به غزه جلوگيري كردهاند كه اين اقدام باعث پيچيدهتر شدن وضعيت معيشتي و انساني در اينباريكه شده است. تداوم جلوگيري از ورود اين اقلام ضروري، پيامدهاي فاجعهباري براي صدها هزار آواره فلسطيني كه به اين كمكها وابسته هستند، بهدنبال خواهد داشت.