تاريخ عمومي
تفوق و برتري فرانسه ۱۶۸۵ - ۱۶۶۱م
خانبابا بياني، استاد و بنيانگذار گروه تاريخ دانشگاه تهران، در كتاب «تاريخ عمومي - تفوق و برتري فرانسه ۱۶۸۵ - ۱۶۶۱م.» كه در سال ۱۳۴۵ش. ازسوي انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده، درباره كولبر؛ بنيانگذار بازرگاني و سياست استعماري در آغاز سلطنت لوئي چهاردهم در فرانسه كه همزمان است با امپراتوري صفويه در ايران، نوشته است: «زمانيكه مازارن (صدراعظم بزرگ فرانسه) پس از بيماري طولاني در ۹ مارس ۱۶۶۱ چشم از دنيا فروبست پادشاه جوان كه مدتها در زير اطاعت و انقياد او بود يكباره خود را آزاد ديده تصميم گرفت شخصا زمام امور مملكت را بعهده بگيرد و براي انجام اين مقصود در شوراي سلطنتي رسما اعلام كرد كه از اين پس بدون داشتن صدراعظم، خود زمام امور را در دست خواهد گرفت. لوئي چهاردهم در اين تاريخ ۲۳ سال داشت ... و بسبك عادت و اخلاق ايتاليايي مربي خود در پنهان داشتن عقايد و افكار و تصميمات مهارتي بسزا داشت... چنانكه در موقع ورودش به پارلمان در سال ۱۶۶۵ در حالي كه از شكار برميگشت با چكمه و لباس شكاري بمجلس رفته خطاب به نمايندگان چنين گفت: «آقايان از شما ميخواهم و امر ميدهم كه بدون چون و چرا و بدون هيچگونه بحثي قوانين و فرمانهايي را كه ميفرستم بتصويب برسانيد» و در همينجا بود كه عبارت «دولت يعني من» را ادا كرد... به زودي ژن باپتيست كولبر كه مازارن در حال احتضار بشاه توصيه او را كرد، به اين جمع اضافه شد. كولبر از يك خانواده تاجر پارچهفروشي از اهالي شهر رنس بود. كولبر در ابتدا در دستگاه مازارن بشغل مباشرت وارد شد و پس از مرگ او چون بخدمت لوئي چهاردهم درآمد بواسطه حسن تدبير و لياقت كافي مدارج مقامات را يكي پس از ديگري به سرعت پيموده بالاخره در شوراي عالي سلطنتي پذيرفته شد و بالاخره با مقام وزارت در هيات دولت داخل گرديد... كولبر كه در آغاز كار بازرس مالي و بعدها بمقام معاونت وزارت درياداري رسيده بود چون خود را در دستگاه دربار و نزديكي بمقام سلطنت ديد مصمم شد كه امور مالي و تشكيلات اقتصادي را تحت نظر گرفته تحولي در آنها به وجود آورد و با اعلام اين نظريه «ثروتمند ساختن فرانسه براي ازدياد عوائد شاه» به تعقيب برنامه كار و نقشه خود پرداخت. كولبر اساس كار خود را بروي تجربه گذاشت. با مقايسه با نيروي دريايي اروپا، از بيست هزار كشتي كه تمام نيروي بازرگاني اروپا را تشكيل ميداد پانزده تا شانزده هزار هلندي و سه تا چهار هزار انگليسي و فقط پانصد تا ششصد كشتي متعلق بفرانسه بود، بفكر افتاد چارهاي براي جبران اين عقبافتادگي بينديشد و معتقد شد كه انگليسها و فرانسويها زماني ميتوانند ببازرگاني خود رونق بدهند كه بتعداد كشتيهاي خود افزوده كاري كنند كه از هلنديها سبقت گرفته نگذارند اين برتري در دست آنان باقي بماند و از اين فكر چنين نتيجه گرفت كه بازرگاني خود «جنگ بر سر پول» است و بايد مبارزه و جنگ را بر عليه رقباي ثروتمند و مقتدر كه تقريباً تمام بازرگاني و دادوستد دنيا را در انحصار خود گرفتهاند سرسختانه شروع كرد. بنابراين كولبر چنين نتيجه گرفت كه بايد تعداد زيادي كشتي بازرگاني ساخت و حتيالامكان كشور را از خريد اجناس خارجي بينياز نمود و ضمنا كوشش كرد كه بصادرات افزوده حتيالامكان تمام كالاها را با كشتيهاي فرانسوي حمل نمايد و بالاخره از پرداخت حقالعملهاي سنگين و كمرشكن به هلنديها جلوگيري نمود... در اين باره چنين گفت: «بهراندازه كه پول نقد گردآوريم بهمان اندازه بقدرت و توانايي و اهميت و حيثيت و بزرگي مقام كشور و ملت خود افزودهايم... .»
همچنين، خانبابا بياني در بخشي ديگر از اين كتاب نوشته است: «صنعت جديد و نوظهور و جوان بايد بوسيله سدها و موانع گمركي حمايت و پشتيباني بشود. نرخ سال ۱۶۶۴ وسيله شد كه بعوارض گمركي تمام كالاهاي مشابهي كه در فرانسه ساخته ميشد و از خارج وارد ميگرديد بمقدار زياد اضافه نمايد درضمن اين نرخ گمركي جديد باندازهاي نبود كه موجبات عدم رضايت دولتهاي همسايه را كه با فرانسه در دادوستد بودند فراهم آورد ولي كولبر باينحد اكتفا نكرده در سال ۱۶۶۷ براي بستن درهاي فرانسه بروي صنايع و محصولات هلندي و انگليسي تعرفه گمركي را از ۴۰ به ۸۰درصد براي ورود پارچههاي انگليسي و هلندي بالا برد. بدين قرار نرخهاي سال ۱۶۶۴ به دو بلكه به سه برابر اضافه گرديد. اين عمل كولبر اعلان جنگ رسمي اقتصادي با هلنديها بود. بدون شك وزير بزرگ فرانسه انتظار معامله متقابله را از طرف دولتين انگليس و هلند را داشت ولي خود را در مقابل اين عكسالعملها بيتفاوت و بياعتنا نشان داد و براي اينكه هلنديها را كاملا از ميدان بدر كند درصدد برآمد تمام يا يك قسمت از كشتيها و مستعمرات آنها را در افريقا و در جزاير ملوك بتصرف خويش درآورده در خارج از كشور نيز سياست اقتصادي خود را به مورد اجرا بگذارد. شركتهاي بازرگاني هند انگليسي و هلندي كه از مدتها پيش در اين دو كشور تاسيس شده بودند وسيلهاي بود كه كولبر را بفكر انداخت كه او نيز چنين شركتي تشكيل داده با آنها رقابت كند... اين مستعمرات [امريكايي] به روش دادن امتياز بشركتهاي خصوصي در تحت بازرسي دولت اداره ميشد. از همين زمان است كه براي كاناد دوران تازهاي را شروع كرد و منطقه وسيع مورد نظر و توجه ملل اروپايي قرار گرفت. كولبر براي حفظ و نگهداري مستعمرات جديد كه هر روز به تعداد و وسعت آن افزوده ميگشت دست به يك سلسله اقدامات براي تقويت نيروي دريايي جنگي زده درصدد برآمد ميان امور صنعتي و تجارتي و سياست استعماري و دريايي هماهنگي ايجاد كرده روش سياسي معيني را اتخاذ نمايد، هدف او از اين فعاليتهاي خستگيناپذير پيروزي و تفوق اقتصادي و تجارتي بود.»