فوتبال باشگاهي ايران كه روزگاري با غرور از سيادت در غرب آسيا سخن ميگفت حالا در يكي از تاريكترين دوران تاريخي خود بهسر ميبرد. نتايج اخير دو باشگاه پرطرفدار و متمول كشورمان يعني استقلال و سپاهان در ليگ قهرمانان آسيا (سطح دو) فراتر از يك ناكامي ساده نشاندهنده يك زوال ساختاري است. در هفته گذشته تيم فوتبال استقلال مقابل الحسين اردن با نتيجه 3 بر 2 تن به شكست داد و در مجموع با باخت 4 بر 2 مقابل اين حريف در نخستين مرحله حذفي ليگ قهرمانان آسيا سطح دو حذف شد. روز بعد سپاهان ديگر نماينده كشورمان مقابل تيم الاهلي دوحه قعرنشين ليگ قطر با نتيجه يك بر صفر شكست خورد و باتوجه به تساوي 2-2 در بازي رفت در مجموع با شكست 3 بر 2 به استقلال پيوست. شكست مقابل تيمهايي كه پيش از اين حتي در قرعهكشيها به عنوان رقيب جدي شمرده نميشدند شوكي بزرگ به پيكره ورزشي جامعه وارد كرده است. در اين گزارش به بررسي چرايي و چگونگي اين سقوط تلخ پرداختيم.
استقلال؛ از فاجعه دوبي تا شكست مقابل نماينده اردن
باشگاه استقلال كه همواره با لقب «متخصص آسيا» با دو ستاره طلايياش در قاره كهن شناخته ميشود در اين فصل از رقابتها تصويري دور از انتظار و حتي رقتبار از خود به جاي گذاشت! شكست سنگين مقابل الوصل امارات با هفت گل در مرحله گروهي تنها يك نتيجه نبود بلكه فروپاشي رواني تيمي بود كه مديريت و كادر فنياش درگير حواشي بيپايان بودند. اگرچه استقلال توانست با لغزش رقبا و پيروزي در بازي آخر به سختي جواز صعود به مرحله يكهشتم نهايي را كسب كند اما اين صعود بيش از آنكه حاصل قدرت فني باشد ناشي از شانس و سطح پايين رقبا در گروه بود.در حالي كه انتظار ميرفت استقلال در مرحله حذفي براي اعاده حيثيت بجنگد شكست در هر دو بازي رفت و برگشت مقابل تيم الحسين اردن تير خلاصي بر پيكر نيمه جان اين تيم بود. فوتبال اردن در خوشبينانهترين حالت در سطح دوم يا سوم آسيا قرار دارد. شكست دوباره مقابل نماينده اين كشور آنهم براي تيمي كه مدعي قهرماني در سطح اول آسيا بود نشاندهنده فاصله وحشتناك ميان ادعا و واقعيت در باشگاه استقلال است.
سپاهان؛ خاموشي توفان زرد برابر قعرنشين ليگ ستارگان
سپاهان اصفهان تنها نماينده ايران كه سابقه حضور در جام جهاني باشگاهها را دارد و به واسطه زيرساختهاي حرفهاياش همواره الگوي باشگاهداري در ايران بوده در اين دوره به شكلي ناباورانه حذف شد.شكست در مجموع دو بازي رفت و برگشت مقابل الاهلي قطر نقطه عطف اين ناكامي بود! الاهلي درحالي سپاهان را از دور رقابتها كنار زد كه در ليگ دوازده تيمي قطر در رتبه دهم قرار دارد و عملا براي بقا ميجنگد. حذف شدن سپاهان مدعي قهرماني ليگ برتر ايران به دست تيمي كه در ليگ داخلي خود در آستانه سقوط است نشان ميدهد كه قدرت فني «توفان زرد» به نسيمي بيرمق تبديل شده است. سپاهان كه روزگاري غولهاي شرق آسيا و تيمهاي متمول سعودي را به زانو در ميآورد حالا در سطح دوم آسيا هم حرفي براي گفتن ندارد.
تغيير تراز شكست از «الهلال» به «الاهلي»
يكي از كليديترين نكات اين اتفاق تغيير سطح رقبايي است كه فوتبال ايران به آنها ميبازد. ديروز حذف در برابر الهلال، النصر، يا تيمهاي قدرتمند ژاپني و كرهاي به دليل تفاوت فاحش در امكانات و جذب ستارههاي جهاني مانند رونالدو و نيمار رقم ميخورد كه تا حدي قابل درك بود اما امروز باختن به تيمي از اردن كه شايد بودجه يكسالهاش به اندازه قرارداد بازيكنان خارجي استقلال و سپاهان نيست يا شكست برابر تيم دهم ليگ قطر نشاندهنده يك بحران كيفيت در فوتبال ايران است.بهطور واضح ميتوان اعلام كرد ما ديگر به قدرتها نميبازيم. فوتبال ما در حال درهم شكسته شدن مقابل تيمهاي درجه دو و سه آسيا است. به عبارتي ديگر ليگ ايران نه تنها با سطح اول آسيا فاصله گرفته بلكه در حال بلعيده شدن توسط سطح دوم قاره است.
فراتر از مستطيل سبز
قطعا نميتوان تمام تقصيرها را به گردن تاكتيكهاي مربيان انداخت. عوامل محيطي نقش مهمي در اين نتايج داشتند كه ميتوان آنها را برشمرد. سلب ميزباني توسط AFC يكي از همين موارد است. سلب حق ميزباني به دليل مسائل امنيتي و سياسي باعث شد نمايندگان ما از حمايت هواداران خودي محروم شوند. اگر استقلال در بازي رفت مقابل نماينده اردن در استاديوم آزادي با حضور دهها هزار هوادار از حريف پذيرايي كرده بود يا الاهلي دوحه در ديگ جوشان نقش جهان به زمين ميرفت قطعا شرايط متفاوت ميشد. اوضاع كشور هم در اين وضعيت بيتاثير نبوده است.ناآراميهاي ذهني و روحيه تضعيفشده و فشارهاي رواني ناشي از مسائل اجتماعي بر تمركز بازيكنان تاثير مستقيم داشته است. بازيكناني كه با روحيه ضعيف و تحت فشارهاي غيرورزشي وارد زمين ميشوند و قدرت بازگشت به بازي را ندارند.
پول خرج ميكنيم بدون دستاورد!
بررسيها نشان ميدهد كه هر دو باشگاه استقلال و سپاهان در فصول اخير هزينههاي سنگيني براي جذب بازيكنان و مربيان خارجي انجام دادهاند. مبالغي كه با نرخ ارز فعلي ارقام نجومي را تشكيل ميدهند. البته نبايد پرسپوليس را از اين جمع خارج كرد. با ذكر اين نكته كه در اين مورد خاص سرخها حتي يك پله عقبتر از سپاهان و استقلال هستند. يعني به همان اندازه هزينه كردند اما حتي سهميه حضور در مسابقات آسيايي را به دست نياوردند. اما چطور تيمي مانند الاهلي قطر با بودجهاي محدودتر (در مقايسه با غولهاي قطري نظير السد و الدحيل) و جايگاه دهم جدول ميتواند سپاهان را حذف كند؟ چطور فوتبال اردن كه از نظر سختافزاري، سابقه و نيروي انساني فرسنگها عقبتر از ايران است، ميتواند در دو بازي رفت و برگشت استقلال را مغلوب كند؟ اين پارادوكس نشان ميدهد كه مشكل فوتبال ما صرفا كمبود پول نيست، بلكه سوء مديريت منابع و فقدان استراتژي فني است. هزينههايي كه بايد صرف آكادمي و زيرساخت ميشد صرف خريد بازيكناني شده كه در روزهاي سخت كمترين كارايي را دارند.
بشنويد! اين صداي زنگ خطر نه ناقوس مرگ است
حذف استقلال و سپاهان از سطح دوم ليگ قهرمانان آسيا توسط نمايندگان اردن و تيم ضعيف قطري يك اتفاق يا حتي ديگر يك نشانه نيست. اين همان زوالي است كه از مدتها پيش در موردش هشدار داده شده بود. نشانه اينكه فوتبال ايران در حال تبديل شدن به يك قدرت خيالي است كه تنها با خاطرات گذشته زندگي ميكند! ديگر نميتوان پشت شعارهايي مثل متخصص آسيا يا غيرت ايراني پنهان شد. زماني كه فوتبال ما به تيمهاي در حال سقوط قطر ميبازد يعني ساختار حرفهاي ما دچار پوسيدگي و فروپاشي شده است. اگر امروز فكري به حال اصلاحات ساختاري ثبات مديريتي و بازگرداندن آرامش به فضاي ورزشي نشود بعيد نيست در آيندهاي نزديك صعود به مراحل حذفي سطح دوم آسيا هم براي باشگاههاي ما به يك رويا تبديل شود.
اين نتايج، آيينهاي بود كه واقعيت عريان فوتبال ما را نشان داد! ما ديگر بزرگِ آسيا نيستيم ما حتي در سطح دوم هم به سختي نفس ميكشيم.