اقتصاد سياسي بين‌المللي را مي‌توان در زمره شاخص‌هاي كنش رفتاري بازيگران به ويژه قدرت‌هاي بزرگ در عرصه همكاري، رقابت و تعارض دانست. چين و امريكا بيشترين حجم درهم‌تنيدگي تجاري در اقتصاد سياسي بين‌المللي را دارا مي‌باشند. هر يك از دو قدرت بزرگ جهاني تلاش دارند تا به مازاد اقتصادي و راهبردي بيشتري در مقايسه با «ديگر رقيب» در اقتصاد و سياست جهاني دست يابند. چين در زمره كشورهاي در حال ظهور است كه به گونه تدريجي موقعيت و جايگاه خود را در اقتصاد و سياست جهاني تثبيت كرده و سطح قابل توجهي از تجارت جهاني را به خود اختصاص داده است. الگوي كنش رفتاري چين و امريكا در سال 2025 تابعي از رقابت‌هاي شكل گرفته در حوزه اقتصاد سياسي بين‌المللي بوده است. به قدرت رسيدن دونالد ترامپ محور اصلي اقتصاد جهاني را در مدار «مركانتيليسم» قرار داده و ارتقاي قابليت راهبردي امريكا را از طريق مقابله با ديگري پيگيري مي‌كرد. چين در زمره كشورهايي است كه از رشد اقتصادي مطلوبي برخوردار است، درحالي كه تمامي تلاش چين نتوانست ضريب رقابت اقتصادي دو كشور را به لحاظ توليد ناخالص ملي و اثربخشي اقتصادي در نظم جهاني تغيير دهد. هر يك از نظريه‌پردازان اقتصاد سياسي بين‌الملل تفسير خاصي از الگوي رقابت و رويارويي قدرت‌هاي بزرگ در عرصه راهبردي و ژئوپليتيكي ارايه مي‌دهند. «رابرت گيلپين» و «سوزان استرنج» را مي‌توان در زمره اين‌گونه از نظريه‌پردازاني دانست كه الگوي كنش ارتباطي چين و امريكا را براساس شاخص‌هايي ازجمله: «كنش سازنده»، «همكاري‌هاي چندجانبه»، «تعامل مرحله‌اي» و «رقابت‌هاي ساختاري» تبيين نموده‌اند. اگرچه نظريه‌پردازان ديگري همانند «گراهام آليسون» انگاره كاملا متفاوتي را بيان نموده و مفهوم «جنگ محتوم؛ تله توسيديد» را در تبيين آينده كنش امنيتي امريكا و پكن ارايه داده‌اند. منطق اقتصاد بين‌الملل بيانگر آن است كه اولا رقابت‌پذيري كالايي و مازاد تجاري در زمره موضوعات محوري در اقتصاد سياسي خواهد بود. ثانيا شكل‌بندي‌هاي ساختاري كنش رفتاري قدرت‌هاي بزرگ ازجمله چين و ايالات‌متحده پس از جنگ سرد، ماهيت رقابتي داشته است. الگوي روابط اقتصادي و راهبردي چين و امريكا را در سال‌هاي قرن 21 مي‌توان براساس تبيين قالب‌هاي مفهومي و تحليلي «ظهور ديگران» مورد توجه قرار داد. مفهوم ظهور ديگران توسط «فريد زكريا» به كار گرفته شد. در نگرش زكريا، ايالات‌متحده به گونه تدريجي در وضعيت افول قرار مي‌گيرد.
1- جايگاه‌يابي مرحله‌اي چين
در اقتصاد و سياست جهاني
ظهور چين را مي‌توان بخشي از ضرورت‌هاي اقتصاد سياسي جهاني دانست. در سال‌هاي دهه 1990 به بعد، چين توانست موقعيت اقتصادي خود را ارتقا داده، به رشد اقتصادي تصاعدي نايل شود و از همه مهم‌تر آنكه افزايش توليد ناخالص داخلي چين تاثيري در جهت‌گيري و سياست امنيتي آن كشور به‌جا نگذاشت. اقتصاد چين در فضاي همكاري‌هاي متقابل با ايالات‌متحده رشد پيدا كرد. شكل‌بندي تجاري و مازاد اقتصادي چين به گونه تدريجي افزايش پيدا كرده و در نتيجه نشانه‌هايي از رقابت در روابط دو كشور پديدار شده است. جايگاه‌يابي مرحله‌اي چين ارتباط مستقيمي با موازنه تجاري كشورها دارد. ايالات‌متحده در دوران جورج بوش پسر هزينه‌هاي نظامي خود را افزايش داد، در حوزه‌هاي جغرافيايي مختلفي به حمله نظامي مبادرت ورزيد و در نتيجه با ركود اقتصادي 8-2007 روبه‌رو شد. افول امريكا انعكاس كاهش قدرت نسبي اين كشور در مقياس با ساير كنشگران و بازيگراني است كه «ظهور آرام» را
در دستور كار قرار داده‌اند.
1-1- هژمونيك‌گرايي محافظه‌كارانه امريكا در برابر چين
آنچه جورج بوش پسر در روند جنگ دموكراسي عليه تروريسم بيان داشت را مي‌توان محور اصلي انديشه «نقش هژمونيك» امريكا در نظام جهاني دانست؛ انگاره‌اي كه در سال 2025 نيز از سوي دونالد ترامپ مطرح شده و تحقق آن صرفا از طريق جنگ‌هاي بي‌پايان و منازعات پر دامنه جديد در حوزه اقتصاد و سياست جهاني امكان‌پذير خواهد بود. چين در انگاره آژانس امنيت ملي امريكا به عنوان يكي از تهديدات اصلي ايالات‌متحده در سومين دهه قرن 21 محسوب مي‌شود. در گزارش 2021 آژانس به اين موضوع اشاره شده است كه چين از تمامي ظرفيت‌ها و ابزارهاي
در دسترس استفاده مي‌كند تا قدرت در حال رشد خود را به نمايش گذارد. چين، همسايگان منطقه‌اي خود را وادار مي‌كند تا خودشان را با اولويت‌ها و ترجيحات آن كشور سازگار كنند. در درياي جنوبي چين، پكن از اراده لازم براي ارعاب و ترساندن رقباي منطقه‌اي خود برخوردار است. رقابت‌هاي امنيتي چين و ژاپن در حوزه درياي چين شرقي افزايش يافته و اين امر مي‌تواند زمينه ارتقاي سطح منازعات منطقه‌اي را به وجود آورد. نقش‌يابي بازيگران نوظهور ازجمله چين نيازمند بهره‌گيري از ابزارهاي متنوع قدرت مي‌باشد. در اين فرآيند، رقابت‌هاي چين و ايالات‌متحده به گونه تدريجي در حال افزايش است. چين تلاش همهجانبهاي براي بهينه‌سازي موقعيت و قدرت خود در محيط منطقه‌اي داشته و درصدد است تا زمينه لازم براي هژموني منطقه‌اي را فراهم آورد. براساس نگرش اقتصاد سياسي بين‌المللي، هر كشوري كه بتواند موقعيت خود را در قالب كنترل منابع و تحولات محيط منطقه‌اي تثبيت كند، طبيعي است كه مي‌تواند در آن شرايط ساختار نظام بين‌الملل را با نشانه‌هايي از جابه‌جايي قدرت روبه‌رو سازد.
2-1- انگاره‌هاي متعارض در كنش ارتباطي چين و امريكا
ظهور چين زمينه شكل‌گيري ادبيات و انگاره‌هايي را به وجود آورد كه معطوف به گسترش تضاد ژئواكونوميك در روابط امريكا و چين باشد. عبور از بحران نيازمند سازوكارهاي كنش ارتباطي مبتني بر همكاري و رقابت كم شدت است. هرگونه سياست‌گذاري اقتصادي كه ماهيت همكاري‌جويانه داشته باشد، زمينه بهينه‌سازي الگوهاي همكاري به موازات رقابت بين بازيگران را امكان‌پذير مي‌سازد. نهادهاي اقتصادي بين‌المللي قابليت‌هايي را بازتوليد مي‌كنند كه نقش موثري در ارتقاي سطح همكاري‌هاي بين‌المللي خواهد داشت. هرگونه قاعده‌سازي در فضاي رقابتي نيازمند بهره‌گيري از عوامل معنايي و هنجاري جديد است. اين امر زمينه ارتقاي سطح مبادلات را فراهم مي‌‌آورد. نشانه‌هاي كنش قدرت‌هاي بزرگ در فضاي نئوليبرالي را مي‌توان در «توزيع قدرت نامتقارن» بين بازيگران و كشورهايي دانست كه هر يك از مزيت نسبي موثري براي ايجاد موازنه در نظم جهاني برخوردارند. تصويرسازي روابط امريكا و چين در اقتصاد سياسي بين‌المللي با رويكرد و انگاره رقابتي از اين جهت اهميت دارد كه نشانه‌هايي از قطب‌بندي شكننده در روابط بين بازيگران اصلي اقتصاد جهاني را منعكس مي‌سازد. اگرچه چين داراي قابليت‌هاي اقتصادي و فناورانه موثري در سياست جهاني مي‌باشد، اما واقعيت آن است كه امكان همكاري و توافق چين و امريكا در ارتباط با بسياري از موضوعات اقتصادي، راهبردي و ژئوپليتيكي، كاري دشوار و موضوعي پرمخاطره خواهد بود. «گراهام آليسون» را مي‌توان در زمره آن گروه از نظريه‌پردازان امريكايي دانست كه تلاش دارد تا نظريه «رويارويي اجتناب‌ناپذير» چين و ايالات‌متحده را تبيين كند. در نگرش آليسون، محور اصلي روابط چين و امريكا به گونه تدريجي ماهيت تعارضي پيدا مي‌كند. آليسون محور اصلي تفكر خود درباره آينده روابط چين و امريكا را در كتاب «جنگ محتوم؛ تله توسيديد» بيان داشته است. آليسون در اين كتاب با الهام از انديشه‌هاي توسيديد در كتاب «تاريخ جنگ‌هاي پلوپونزي»، روابط امريكا و چين را مشابه شرايطي مي‌داند كه در فضاي كنش ارتباطي «اسپارت و آتن» به وجود آمد؛ جنگي كه مي‌توان آن را انعكاس تغيير تدريجي موازنه قدرت دانست. انگاره جنگ محتوم در روابط امريكا و چين را مي‌توان در قالب مفهوم «نظم پسا قطبي در نظام جهاني» نيز مورد توجه قرار داد. علت آن است كه بسياري از الگوهاي كنش ارتباطي كشورهاي امريكا و چين ماهيت ناپايدار و شكننده دارند. چين تلاش دارد تا نشانه‌هايي از همكاري اقتصادي در نظم جهاني را پيگيري نمايد. چين در سومين دهه قرن 21 داراي مازاد اقتصادي در تجارت جهاني با بسياري از كشورهاي توسعه يافته صنعتي بوده و اين امر نشان مي‌دهد كه «خويشتن‌داري ژئوپليتيكي» به موازات رشد اقتصادي و نوآوري تكنيكي، محورهاي اصلي قدرت چين در 2026 و سال‌هاي پس از آن خواهد بود.
2- چين و ظهور آرام در اقتصاد و سياست جهاني
ظهور چين در شرايطي به وجود آمد كه نظام جهاني در وضعيت بي‌قطبي قرار داشت. عبور از فضاي بي‌قطبي، زمينه همكاري‌هاي چندجانبه چين با بسياري از كشورهاي توسعه‌يافته ازجمله ايالات‌متحده را اجتناب‌ناپذير مي‌ساخت. رهبران چين به همان گونه‌اي كه تلاش داشتند تا اقتصاد و سياست خود را ارتقا دهند، درصدد بودند تا موقعيت ساختاري چين در نظام جهاني را به عنوان بازيگر نوظهور بهينه سازند؛ بازيگري كه انگيزه و تمايل چنداني به چالش‌هاي پرمخاطره براي سدبندي در نظام جهاني را نداشت. اگرچه رهبران سياسي چين تحت تاثير آموزه‌هاي كنفوسيوسيسم درصدد بوده‌اند تا كنش سياسي خود را براساس آموزه «ظهور آرام» پيگيري نمايند، اما بسياري از نظريه‌پردازان محافظه‌كار در ايالات‌متحده همواره تلاش داشته‌اند تا زمينه محدودسازي قدرت و حتي رويارويي ژئوپليتيكي با چين را در دستور كار قرار دهند. يكي از دلايل افزايش تضادهاي راهبردي امريكا با چين در عصر دونالد ترامپ را مي‌توان مربوط به چالش‌هاي اقتصادي درباره نظم جديد جهاني دانست.
1-2- پيامدهاي ظهور چين در تفكر راهبردي امريكا
نقش‌يابي چين در اقتصاد سياسي بين‌المللي، موازنه قدرت در سطح جهاني را با تغييراتي همراه خواهد ساخت. به همين دليل است كه نهادهاي امنيتي ايالات‌متحده حساسيت خود را از سال‌هاي آغازين سومين دهه قرن 21 نسبت به روند قدرت‌سازي چين افزايش داده‌اند. نهادهاي امنيتي امريكا، چين را در زمره تهديدات اقتصادي، راهبردي و ژئوپليتيكي آينده ايالات‌متحده مي‌دانند. اگرچه امريكا هنوز بيشترين توليد ناخالص داخلي جهان را دارا مي‌باشد و در سال 2025 توانست به مازاد اقتصادي قابل‌توجهي نايل شود، اما در تفكر گروه‌هاي محافظه‌كار امريكا، رشد اقتصادي چين به گونه تدريجي سياست امنيتي و راهبردي آن كشور را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. در نگرش نهادهاي امنيتي ايالات‌متحده، تهديدات چين به گونه‌اي است كه همسايگان منطقه‌اي خود را وادار مي‌‌نمايد تا خودشان را با اولويت‌ها و ترجيحات آن كشور سازگار كنند. به طور خاص مي‌توان به ادعاهاي چين در مورد سرزمين‌هاي مورد مناقشه حاكميتي با تايوان اشاره داشت. مقام‌هاي امريكايي همواره تلاش دارند تا چالش‌هاي امنيتي چين با تايوان را تشديد نموده و از اين طريق زمينه براي گسترش تضادهاي ژئوپليتيكي چين فراهم شود. هرگونه بحران منطقه‌اي در شرايطي شكل گرفته و گسترش مي‌يابد كه يكي از بازيگران موثر در نظام جهاني نقش بسزايي در بحران‌سازي و بازتوليد تضادهاي امنيتي ايفا نمايد. در نگرش «مرشايمر»، قدرت‌هاي بزرگ همواره از سازوكارهايي استفاده مي‌كنند كه زمينه شكل‌گيري «آتش‌بياري معركه» را به وجود آورد. امريكا نيز در بسياري از بحران‌هاي منطقه‌اي نقش آتش‌بياري معركه را براي ايجاد شكل جديدي از موازنه در دستور كار قرار مي‌دهد.
2-2- قدرت‌يابي ژئوپليتيكي چين ابتكار كمربند و راه
آژانس امنيت ملي امريكا در گزارش راهبردي خود به اين موضوع اشاره دارد كه شرايط مناسب راهبردي براي تحرك ژئوپليتيكي چين در چارچوب «ابتكار يك كمربند يك راه» به وجود آمده و همكاري‌هاي ژئوپليتيكي و اقتصادي چين با روسيه، ايران و پاكستان افزايش يافته است. آژانس همچنين به اين موضوع اشاره دارد كه چين از «سازوكارها و رويه‌هاي استعماري» براي ارتقاي موقعيت خود در محيط منطقه‌اي استفاده مي‌كند. چنين رويكردي به منزله دليل اصلي ايجاد شوك سياسي، رسانه‌اي و ارتباطي جهان غرب عليه ايران مي‌باشد. رسانه‌هاي غربي به اين موضوع واقف هستند كه ابتكار يك كمربند يك راه ازسوي چين مي‌تواند زمينه همكاري‌هاي اقتصادي بيشتري را با ايران و پاكستان به وجود آورد. وزير امور خارجه چين به نمايندگي از طرف دولت خود و علي لاريجاني به نمايندگي از دولت ايران تلاش نمودند تا زمينه لازم براي ايجاد شرايط مناسب در روند همكاري‌هاي 25 سال با چين را فراهم آورند. پيش‌نويس انعقاد قرارداد كلي با ايران در آوريل 2021 به امضا رسيد. توضيح آنكه توافق ياد شده به دليل اعمال «تحريم‌هاي ثانويه امريكا عليه ايران» تاكنون به نتيجه مثبت و موثري نرسيده است.
3- دستور كار گسترش همكاري‌هاي اقتصادي و هنجاري چين و امريكا
چين به عنوان بازيگر نوظهور تلاش دارد تا نقش و جايگاه خود در اقتصاد و سياست جهاني را به گونه تدريجي ارتقا دهد. در سال 2025 مقياس رقابت‌هاي چين و امريكا در حوزه صادرات و موازنه تجاري به گونه قابل‌توجهي تحت‌تاثير سياست‌هاي اقتصادي دونالد ترامپ قرار گرفت. توسعه همكاري‌هاي اقتصادي، فني و تكنولوژيك چين با بسياري از كشورها مربوط به شرايطي است كه نشانه‌هايي از ارتقاي سطح ارتباطي چين را منعكس مي‌سازد. آژانس امنيت ملي امريكا همچنين به اين موضوع توجه و اشاره دارد كه چين از سازوكارهاي توليد قدرت اقتصادي و فناورانه مرحله‌اي بهره گرفته است.
1-3- مازاد قدرت اقتصادي چين در مقياس امريكا
يكي از دلايل كنش رقابتي و تعارضي امريكا و چين در سال 2025 را مي‌توان ناشي از مازاد تدريجي قدرت اقتصادي چين به ويژه در فضاي ترازيابي تجاري دانست. روند قدرت‌سازي چين در طول تاريخ بي‌سابقه بوده است. پكن سعي دارد در دهه آتي، حجم و اندازه زرادخانه‌هاي هسته‌اي خود را دو برابر نموده و براي نيروهاي نظامي خود در شاخه‌هاي مختلف، توانمند‌هاي هسته‌اي قابل‌توجهي را ايجاد كند. پكن هيچ علاقه‌اي به توافق‌هاي كنترل تسليحات كه طرح‌هاي مرتبط با مدرن‌سازي تسليحات كشتار جمعي را محدود مي‌كنند، ندارد و با انجام گفت‌وگوهاي كنترل تسليحات هسته‌اي و كشتار جمعي موافقت نداشته است.
2-3- سازوكارهاي محدودسازي چين در اقتصاد جهاني
قدرت‌يابي چين، موازنه سياسي و اقتصادي جهان را تحت‌تاثير قرار مي‌دهد. اگرچه هنوز فاصله معناداري بين توليد ناخالص ملي چين و امريكا وجود دارد، اما فاصله و شكاف اقتصادي بسياري از كشورها همانند هند، چين، برزيل و آفريقاي جنوبي با ايالات‌متحده به گونه تدريجي كاهش پيدا مي‌كند. تغيير در موازنه اقتصادي چين و ايالات‌متحده را مي‌توان در زمره عواملي دانست كه منجر به ظهور چالش‌هاي امنيتي جديد مي‌شود. دونالد ترامپ در سال 2025 مخالفت خود با هرگونه روندي را بيان داشت كه زمينه ظهور آرام چين به عنوان يكي از محورهاي اصلي اقتصاد جهاني را فراهم مي‌سازد. در نگرش مقام‌ها و نهادهاي امنيتي امريكا قابليت‌هاي تاكتيكي چين در حوزه فناوري سايبري در حال افزايش است. سرويس‌هاي امنيتي امريكا بر اين اعتقادند كه چين به مثابه تهديد موثر در حوزه جاسوسي سايبري است و توانايي‌هاي قابل‌توجهي در حملات سايبري دارد. در چنين شرايطي، سازمان‌هاي دفاعي و امنيتي چين عميقا سعي دارند دامنه نفوذ تهديدآميز سايبري خود را گسترش بخشند. رويه‌هاي سايبري چين و اشاعه فناوري‌هاي مرتبط با آن تا حد زيادي تهديد حملات سايبري چين عليه امريكا را افزايش مي‌دهد.
4- شاخص‌هاي راهبردي چين در جهان پسا قطبي
چين كشوري است كه توسعه صنعتي و اقتصادي را بدون توجه به فرآيند مشاركت سياسي و دموكراسي سپري كرده است. شايد يكي از چالش‌هاي اصلي چين در روند بهينه‌سازي موقعيت اقتصادي و سياسي بين‌المللي را مي‌توان در فقدان دموكراسي دانست. واقعيت‌هاي اقتصادي سياسي بين‌المللي بيانگر آن است كه هيچ كشوري بدون توسعه سياسي و گسترش همكاري‌هاي بين‌المللي قادر نخواهد بود تا موقعيت خود را در سياست جهاني ارتقا دهد. با اين حال ساخت سياسي چين به عنوان يك قدرت نوظهور در عرصه نوين بين‌الملل سعي دارد كه خود را رقيب هژمونيك امريكا بشناساند. جان مرشايمر در تحليل خود در رابطه با احتمال ظهور صلح‌آميز چين، مسيرهاي اتخاذ شده توسط ايالات‌متحده و جمهوري خلق چين براي به دست آوردن برتري را مقايسه و استدلال نمود كه چين ابتدا به دنبال هژموني در حيات خلوت خود بوده و درصدد است تا راهبرد 1823 «جيمز مونروئه» درباره نقش منطقه‌اي و ظهور آرام قدرت‌هاي بزرگ را در دستور كار قرار دهد. مرشايمر به اين موضوع اشاره دارد كه «آيا چين مي‌تواند ظهور صلح‌آميزي داشته باشد؟» در پاسخ به اين پرسش تاكيد دارد كه چين يا هر قدرت نوظهور ديگري براي اينكه بتواند به جايگاه هژموني جهاني دست يابد، ابتدا بايد سلطه و مزيت منطقه‌اي خود را ارتقا داده و از نقاط عطف تاريخي براي بهينه‌سازي جايگاه ژئوپليتيكي استفاده نمايد.
1-4- اعتمادسازي و گسترش همكاري‌هاي چندجانبه
چين تلاش كرد تا نقش سياسي و اقتصادي خود در سيستم جهاني را با به دست آوردن برتري در آسيا، تقابل و رويارويي آشكار با هنجارهاي رايج بين‌المللي مجددا تنظيم كند. اگر چين اين مسير را دنبال كند، مي‌توان آن را به عنوان دولت تجديدنظرطلبي ارزيابي كرد كه مي‌خواهد سيستم تثبيت شده را با شكل دادن دوباره به آن به گونه‌اي كه بتواند هژموني منطقه‌اي را براي تطابق بهتر با دنياي چندقطبي از طريق تنظيم مجدد معادله بازار، اقتصاد و همكاري‌هاي چندجانبه بازتوليد نمايد. الگوي رفتاري چين از اين جهت داراي اهميت سياسي و اقتصادي است كه زمينه‌هاي ارتباط و كنش آن را با ساير بازيگران محيط منطقه‌اي و بين‌المللي ارتقا مي‌دهد. در اين فرآيند نشانه‌هايي از «افول اخلاق‌گرايي راهبردي» و «مسووليت انسان چيني» در بين مقامات و كارگزاران اجرايي مشاهده مي‌شود. تجار غربي متوجه شده‌اند كه همتايان چيني‌شان غالبا اعتبار كمتري براي مقررات، قوانين و قراردادها قائل هستند و اخلاق‌گرايي آنان ماهيت گذرا و موردي دارد. اگر يك بازرگان يا مدير اجرايي در ساختار توليد اقتصادي و تجاري چين قانوني را مانع منافع و مطلوبيت‌هاي خود بداند، آن را ناديده مي‌‌انگارد. همزمان جايگاه‌يابي چين در رقابت‌هاي هژمونيك با امريكا ارتباط مستقيمي با چگونگي كنترل منابع انرژي در حوزه اقتصاد منطقه‌اي و بين‌المللي دارد. منابع قدرت ملي كشورها تابعي از قابليت آنان در حوزه‌هاي علمي، تكنولوژيك، حقوقي، اجتماعي و راهبردي است. هريك از مولفه‌هاي ياد شده مي‌تواند زيربناي قدرت اقتصادي و امنيتي كشورها را سازماندهي كند. معادله قدرت صرفا در شرايطي به وجود مي‌آيد كه برنامه توسعه ماهيت قانونمند و تكامل‌يابنده داشته باشد. قدرت، قانون توسعه زيربناي منابع راهبردي كشورهاي مختلف ازجمله چين مي‌باشد.
2-4- بهينه‌سازي تدريجي قدرت و مزيت اقتصادي چين
تغيير در موازنه قدرت موضوعي تدريجي است. ظهور چين و رشد اقتصادي آن كشور طي سال‌هاي طولاني شكل گرفته و زمينه رقابت‌هاي اجتناب‌ناپذير بين بازيگران را به وجود آورده است. كاهش قدرت ساختاري ايالات‌متحده و اروپا در اقتصاد سياسي بين‌المللي زمينه كنش رقابتي و تعارضي در روابط چين و ايالات‌متحده را فراهم ساخته است. چين با توسعه قدرت اقتصادي و نظامي خود در سال 2025 توانست به عنوان يكي از اعضاي مسوول جامعه بين‌المللي محسوب شده و در نتيجه سهم منصفانه‌اي از مسووليت‌هاي امنيت جهاني را عهده‌دار شود. دونالد ترامپ همواره تلاش داشته است تا زمينه محدودسازي قدرت سياسي و اقتصادي چين را به وجود آورد. انديشه‌هاي مركانتيليستي دونالد ترامپ را مي‌توان يكي از عوامل اصلي كنش تعارضي نهادهاي راهبردي امريكا نسبت به چين دانست. مقابله با سياست اقتصادي چين در امريكا داراي طرفداران متنوعي مي‌باشد. طرفداران اين رويكرد بر توانايي چين براي كمك به صلح و پايداري جهان بدون به چالش كشيدن ساختار تثبيت شده، تاكيد دارند. چنين تعهدي به مثابه حمايت از چندجانبه‌گرايي، همكاري بين‌المللي و جلوگيري از رويارويي با قدرت هژمونيك و ديگر بازيگران منطقه‌اي است. نظريه‌پردازاني از جمله «رابرت گيلپين» به اين موضوع توجه و تاكيد دارند كه افزايش اندازه يك دولت، يك امپراتوري يا يك اقتصاد بازار منجر به تحريك ظهور زير گروه‌هايي به قيمت از بين رفتن گروه بزرگ‌تر يا كل سيستم مي‌شود. فرآيند عدم استفاده بهينه كه زيرگروه‌ها به وسيله آن تلاش مي‌كنند مزيت و سود نسبي خود را با منتفع شدن از موارد كسب شده توسط گروه بزرگ‌تر بيشتر كنند، در هسته سناريو سوم قرار دارد. گيلپين اين پيامد را حاصل اقدامات خودجوش و ناخواسته مي‌داند تا نتيجه يك استراتژي آگاهانه. گيلپين به اين موضوع اشاره دارد كه نيروهاي محركه فرآيند بهينه‌سازي قدرت خود را از طريق توسعه همكاري‌هاي چندجانبه با كشورهاي پيراموني تحقق مي‌بخشند. اين امر زمينه ملي‌گرايي اقتصادي و كاهش روند وابستگي چين به اقتصاد و سياست جهاني را فراهم ساخته است.
رقابت ميان امريكا و چين در اغلب حوزه‌هاي تجاري شكل گرفته و در حال گسترش است. در سال 2025 شكاف‌هاي سياسي، اقتصادي و ژئوپليتيكي دو كشور به گونه تدريجي افزايش يافت. اين دو كشور كه يكي سال‌هاست خود را به عنوان هژمون در تمام جهان معرفي نموده و از مقبوليت لازم ميان كشورهاي جهان برخوردار بوده است و ديگري كه خود را رقيب اين هژمون مي‌داند سعي مي‌كند در حوزه‌هاي مختلف اين رقابت را حفظ نموده تا بتواند از امريكا به عنوان هژمون پيشي بگيرد. اينكه چقدر در اين امر موفق مي‌شود رابطه مستقيم با الگوي كنش رفتاري امريكا، اروپا و ساير بازيگران منطقه‌اي دارد.
3-4- تساهل و كنش انعطاف‌پذير چين در برابر امريكا
رهبران سياسي چين در بسياري از موضوعات پرچالش و اختلاف‌برانگيز سعي نمودند تا به نتايج معطوف به مشاركت و همكاري‌هاي سازنده با امريكا و كشورهاي اروپايي دست يابند. در سال ۲۰۱۹ رقابت استراتژيك چين و امريكا تشديد شد. دولت امريكا سياست شديدتري نسبت به سياست‌هاي چين اتخاذ كرده است. در دسامبر ۲۰۱۷، نهادهاي امنيت ملي امريكا، چين را به مثابه يك قدرت تجديد‌طلب عنوان نمودند كه مي‌خواهد نظم بين‌المللي را تغيير دهد. دولت ترامپ جهت كاهش كسري تجارت امريكا، تعرفه‌هايي را بالغ بر صدها ميليارد دلار كالاي چيني وضع كرد كه به جنگ تجاري ميان آن دو كشور منجر شد. چين در سه دهه گذشته روند رشد اقتصادي را با انجام اصلاحات سياسي آغاز كرده و در اين زمينه به موفقيت‌هاي چشمگيري نايل شده است. با اين حال همكاري‌هاي چين و ايالات‌متحده در سال 2025 به ميزان قابل‌توجهي افزايش يافته است. اگرچه دونالد ترامپ همواره تلاش دارد تا محدوديت‌هايي را عليه چين اعمال كند، اما رهبران سياسي چين درصدد هستند تا انعطاف‌پذيري و محافظه‌كاري خود را با ضرورت‌هاي جهان پسا قطبي پيوند دهند. چين وقوف همهجانبهاي نسبت به شاخص‌ها و نشانه‌هاي جهان پساقطبي دارد، به همين دليل است كه قواعد بازي در مقياس سياست جهاني را براساس كنش همكاري‌جويانه و مشاركت فراگير پيگيري مي‌كند. اگرچه دونالد ترامپ در سال 2025 تلاش نمود تا زمينه لازم براي فشارهاي اقتصادي جديد عليه چين را فراهم سازد، اما انعطاف‌پذيري رهبران چين هيچ‌گونه مازاد سياسي و راهبردي را براي ترامپ ايجاد نكرد. چين تمايلي به بهره‌گيري از سياست‌هاي پرمخاطره و چالش‌ساز در برابر امريكا ندارد. دولت ترامپ درصدد است تا با اعمال تعرفه‌هاي تجاري گسترده، رشد اقتصادي مستمر چين را متوقف نمايد. دونالد ترامپ به اين موضوع واقف است كه چين از قابليت ايجاد چالش براي متحدين امريكا برخوردار است. افزايش قدرت چين در حوزه اقتصادي و فناورانه تاثير خود را در موازنه قدرت جهاني به‌جا گذاشته است. نظريه‌پردازان رئاليست روابط بين‌الملل بر اين اعتقادند كه افزايش قدرت به گونه اجتناب‌ناپذير عامل موثري براي بازتوليد چالش‌هاي امنيتي كشورها خواهد بود. حال اگر مطلوبيت‌هاي راهبردي امريكا در آسيا و پاسيفيك ازسوي چين تهديد شود، طبيعي است كه ايالات‌متحده نقش هژمونيك خود در آسياي جنوب شرقي را از دست داده و اين امر چالش‌هاي امنيتي جديدي براي اهداف و منافع امريكا ايجاد خواهد كرد. واقعيت آن است كه ناسيوناليسم چين به گونه تدريجي رشد پيدا مي‌كند، اما فاقد انگيزه لازم براي تغيير در موازنه قدرت منطقه‌اي خواهد بود. كنترل سياست تهاجمي دونالد ترامپ توسط رهبران سياسي چين را مي‌توان در زمره نشانه‌هايي دانست كه تمايلي به ايجاد چالش امنيتي براي اهداف و منافع منطقه‌اي امريكا نخواهد داشت. نيازهاي اقتصادي و راهبردي چين به ايالات‌متحده همواره مانع ظهور و گسترش تضادهاي امنيتي در روابط كشورها مي‌شود. چين تلاش داشته تا بخشي از اقتصاد خود را از طريق همكاري با كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه تامين نمايد. همكاري چين با ايران براساس ضرورت‌هاي چندجانبه‌گرايي و منافع مشترك تنظيم شده است. ارتقاي قابليت اقتصادي و راهبردي چين با ايران و بسياري ديگر از كشورهاي صادركننده نفت خاورميانه را مي‌توان بخشي از واقعيت‌هاي سياست امنيت منطقه‌اي آن كشور دانست.استاد دانشگاه تهران