زندگي با جنگ هيچ مي‌شود
مهدي دهقان‌منشادي
جنگ را مي‌توان سياه‌ترين و متعفن‌ترين دستاورد فكري و عملي انسان دانست. يك زماني آدمي با مرور دستاوردهاي تكاملي خود در طول تاريخي دراز به اين نتيجه رسيد كه لقب خردمند را براي خود انتخاب كند و به اين خردمندي خود بنازد، اما هيچ‌گاه با خود نينديشيد كه اين خردمندي به چه رستگاري و سعادت راستيني منجر شده است. انسان در روند زندگي خود جنگ را خلق كرد تا جنگ زندگي را ببلعد و آن را هيچ نمايد. اوريانا فالاچي (زاده 1929 و رفته 2006)، روزنامه‌نگار و نويسنده ايتاليايي در كتاب «زندگي، جنگ و ديگر هيچ»، تجربيات و يادداشت‌هاي روزانه خود هنگام حضور در جنگ ويتنام در سال 1967 را جلوي چشم خوانندگان قرار مي‌دهد تا آنها مشاهدات و انديشه‌هاي او را بخوانند و در مورد ماهيت جنگ بيشتر فكر كنند. اين كتاب با ترجمه ليلي گلستان توسط موسسه انتشارات اميركبير طي سال‌هاي 1350 تاكنون 23 بار تجديد چاپ شده است. جنگ ويتنام ريشه در نفوذ ايدئولوژي كمونيست دارد. شوروي و چين مي‌خواستند ريشه‌هاي فكري خود را در جنوب شرق آسيا بگسترانند و امريكا و متحدان ضد كمونيستش نمي‌خواستند اين اتفاق بيفتد. حاصل اين تقابل و جنگ بيست ساله (1975-1955) بين ويتنام شمالي كمونيست و ويتنام جنوبي مورد پشتيباني امريكا آتش‌افروزي در محدوده كشورهاي ويتنام، لائوس و كامبوج بود كه غير از جان باختن بيش از سه ميليون و مجروح شدن هزاران انسان، جنگل‌هاي زيادي سوختند و حيوانات بسياري تلف شدند.
فالاچي در مقدمه كتاب خود به دنبال پاسخ به سوالي است كه خواهر كوچكش از او پرسيده است: زندگي يعني چه؟ ...زندگي لحظه‌اي است بين تولد و مرگ. فالاچي در مشاهداتش در جنگ ويتنام به اين سوال بيشتر مي‌انديشد. او در ابتداي كتاب خود پرده از ماهيت دورو و تضاد شخصيتي بشر برمي‌دارد: اينكه چطور در يك طرف دنيا آدمي با توسل به علم و تلاش خود به دنبال آن است تا با پيوند قلب و دخالت‌هاي معجزه‌آساي پزشكي لحظه بيشتري را به عمر يك انسان بيفزايد و براي اين موفقيت هورا بكشد، اما نسبت به كشتارهاي انساني حاصل از جنگ و سياست در نقاط ديگر دنيا بي‌تفاوت باشد. او جنگ را قاطع‌ترين دليل حماقت بشر مي‌داند. فعاليت‌هاي مغزي و فسفر سوزاندن بي‌انتهاي بشر هميشه در دوراهي راه و بي‌راهه سرگردان بوده است. از يك سو با دانايي بيشتر و به مدد تحقيقات و مطالعات گسترده به دنبال ريشه‌كن كردن بيماري‌ها و ارتقاي سلامت تعداد بيشتري از انسان‌هايي است كه به دنيا آمده‌اند تا از عمر يك‌باره خود بهره ببرند و به سعادت برسند؛ اما از سوي ديگر هميشه به نداهاي اهريمني گوش سپرده و به دنبال اختراع و ابداع روش‌هايي بوده تا به همنوع خود با برچسب دشمن آسيب برساند و او را به مرگ پيش از موعد دچار سازد. آدم امروزي با ساخت بمب و فشنگ و اسلحه همان اهداف حيواني را دنبال مي‌كند كه پدران و پدربزرگ‌هايش با خلق فلاخن و دار و گيوتين و شمشير.
فالاچي در مدت حضور در ويتنام با فرماندهان و سربازان يك جبهه و اسيران جبهه ديگر مصاحبه مي‌كند و حرف‌هايشان را در ذهنش وا مي‌شكافاند و در داوري انسان‌هاي اين دو جبهه نمي‌داند حق با كيست و جانب كدام يك را بگيرد همان‌طور كه آدمي در جنگ‌ها نمي‌فهمد خدا با كدام طرف هست فقط مي‌داند خدا موجودات عجيبي را آفريده است، عجيب همانند خودش. شعارهاي انسان در جهت حقوق همنوع خود هميشه جالب و عجيب بوده است، مثل شعارهاي آدم كويرنشيني كه مي‌گويد آب براي زندگي كيمياست، وجودش ممد حيات است و صرفه‌جويي هر قطره از آن واجب. بعد همين آدم كويرنشين هزاران ليتر آب را از دل زمين بيرون مي‌كشد يا از جايي ديگر با هزينه‌هاي گزاف انتقال مي‌دهد تا با آن آهن استخراج كند و فولاد بسازد و آن را به فشنگ و اسلحه و بمب و موشك تبديل كند و در موقع خودش به جانب انساني ديگر رها سازد تا از امتداد حيات او جلوگيري كند. انسان از يك سو در جست‌وجوي خدا در آسمان سير مي‌كند و از سوي ديگر چشمش را مي‌بندد و براي اعدام مخالفان و دشمنان خود دست روي ماشه رگبار مي‌فشارد. فالاچي مي‌فهمد جنگ وسيله بازي و سرگرمي ژنرال‌هاست تا با فرو كردن تكه‌هاي آهن در گوشت بدن انسان‌هاي ديگر به خوشي ديوانه‌وار و تخديرگونه دست يابند. جنگ چيز عجيبي است، زيرا هرگز تمدني نيامده است كه بتواند آن را از بين ببرد و عجيب‌تر از جنگ اين انسان است و فكرهايش. هيچ فكر مقدسي و هيچ نماينده خدا در هيچ ديني مانع از روي دادن جنگ نشده است جز اينكه فقط براي نابودي دشمنانشان دعا كنند. آري جنگ چيز عجيبي است و عجيب‌تر از جنگ اين انسان است و فكرهايش. نتيجه تحقيقات و فكرهاي بشري راه‌اندازي كارخانه‌اي مي‌شود كه با توليد اسلحه و فشنگ و ترقه‌هاي مرگ‌زا، صاحبش را به ثروت و كارگرانش را به درآمدي براي زندگي مي‌رساند.
طنز تلخ ديوانگي بشر آنجاست كه نوبل با ساخت ديناميت به شهرت جهاني مي‌رسد و ثروت حاصل از شهرتش را صرف جوايز صلح نوبل مي‌كند. كارخانه‌دار توليد‌كننده مهمات با ثروت‌اندوزي، بخشي از پول خود را صرف امور خيريه و تهيه دارو براي خانواده‌هاي بي‌بضاعت مي‌كند تا از مرگ نجات يابند يا با وجداني آسوده پول برآمده از فروش مرگ‌زاها را براي نگهداري يتيماني هزينه مي‌كند كه پدر يا مادرشان در جنگ‌ها كشته شده‌اند. ماركس با انديشه‌هاي خود ضمن دوقطبي‌سازي جهان، به برابري و حقوق بهتر كارگران كمك كرد تا آنها با خيالي آسوده در كارخانه‌ها مشغول شوند و اسلحه و فشنگ بيشتر و بيشتري را توليد كنند تا در آينده و در كيلومترها دورتر در قلب كارگري فرو رود كه در جاي ديگري از دنيا به عنوان سرباز مجبور به اعزام به جبهه شده است. پژوهشگر جنگ، مخترع، سرمايه‌گذار يا كارگر ساده سازنده فشنگ و بمب يا حتي آن فرماندهي كه فرمان شليك آن را مي‌دهد ممكن است يك ميهن‌پرست خوب، يك پدر مهربان، يك شوهر وفادار يا يك مومن متعهد به هر ديني باشد، اما همه مجبور به اطاعت از دستورات هستند تا چرخ اقتصاد و زندگي در نقطه‌اي بچرخد و زندگي و اقتصاد در جايي ديگر فروپاشد و در اين چرخه و در بازي هيجان‌انگيز با جان سربازان و مردم عادي، ژنرال‌ها به تفريحشان بپردازند. فالاچي در جنگ مفهوم زندگي را مي‌يابد. كاش مي‌شد انسان خردمند تمدن را به گونه‌اي راهبري كند تا آدم‌ها از اينكه در ميان گروهي كه بشر نام گرفته است به خود ببالند نه اينكه آرزو كنند كاش در ميان درختان و ماهيان و كفتارها جاي گرفته بودند.اي كاش رويه‌ها به گونه‌اي پيش نرود كه آدم‌ها از انجمن حمايت از حيوانات درخواست حمايت از بشريت را داشته باشند و اي كاش خدا رويه‌هاي بشري را به گونه‌اي سامان مي‌داد تا سربازان در جنگ به جاي خدا به سرنوشت اعتقاد پيدا نمي‌كردند.