جياني اينفانتينو، رييس نهاد حاكم بر فوتبال جهان، معتقد است كه فوتبال در ۱۵۰ كشور بدون فيفا وجود نخواهد داشت. او اين ديدگاه را در جريان سخنراني در «نشست جهاني ورزش» در دوبي در اواخر دسامبر مطرح كرد. به گزارش روزنامه اعتماد و به نقل از اتلتيك، براي درك بهتر اين ادعا، بايد بدانيم كه سخنراني اينفانتينو تنها چند هفته پس از اعلام قيمت بليتهاي جام جهاني ۲۰۲۶ در ۱۱ دسامبر انجام شد؛ موضوعي كه با واكنشهاي تند و محكوميت گسترده به دليل هزينههاي سرسامآور روبهرو شد. اين اعتراضات باعث شد فيفا پنج روز بعد، يك «دسته ورودي هواداران» معرفي كند كه حدود ۱۰۰۰ بليت براي هر بازي را با قيمت ۶۰ دلار به هواداران دو تيم شركتكننده اختصاص ميداد. رييس فيفا از تريبون دوبي استفاده كرد تا براي اولينبار پس از آن واكنشهاي شديد، توضيح دهد چرا كسب درآمد براي رشد اين ورزش حياتي است. اينفانتينو گفت: «مساله حياتي اين است كه درآمدهاي حاصل از اين كار به كل دنياي فوتبال بازميگردد. بدون فيفا، در ۱۵۰ كشور جهان فوتبالي وجود نداشت. فوتبال وجود دارد چون و به لطف درآمدهايي كه ما از جام جهاني توليد و در سراسر جهان بازسرمايهگذاري ميكنيم.» پيش از آن در ماه دسامبر، سخنگوي فيفا نيز در پاسخ به سوالي درباره قيمت بليتهاي جام جهاني گفته بود كه «بدون حمايت مالي فيفا، بيش از ۵۰درصد از فدراسيونهاي عضو فيفا قادر به فعاليت نخواهند بود.» تعبير اينفانتينو از «وجود فوتبال» ممكن است شما را به اين باور برساند كه بدون فيفا، حتي لگد زدن به توپ توسط يك نفر در يكي از اين ۱۵۰ كشور هم ممكن نبود. اين حرف بديهي است كه مهمل است. اما چه مقدار از اين پول واقعا به ۲۱۱ فدراسيون عضو ميرسد و چرا ظاهرا براي ۱۵۰ كشور از ميان آنها اينقدر حياتي است؟ فدراسيونهاي فوتبال از طريق برنامه توسعه فيفا موسوم به «FIFA Forward» در دورههاي چهار ساله مبالغي دريافت ميكنند. در دوره فعلي (۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶)، هر فدراسيون عضو مجاز است تا سقف ۸ ميليون دلار دريافت كند، هر چند اين پول نميتواند به دلخواه خرج شود. مجموع مبلغ اختصاص يافته در اين دوره چهار ساله ۲.۲۵ ميليارد دلار است. فيفا در ۱۹ مارس اعلام كرد كه اين رقم براي دوره
۲۰۲۷-۲۰۳۰ به ۲.۷ ميليارد دلار افزايش خواهد يافت. پس از اينكه اينفانتينو در سال ۲۰۱۶ (سال انتخابش به رياست) برنامه «FIFA Forward» را جايگزين «برنامه كمك مالي» قبلي كرد، حدود ۲.۸ ميليارد دلار در دو دوره اول (۲۰۲۲-۲۰۱۶) دراختيار اعضا قرار گرفت. در ادامه توضيح ميدهيم كه اين پول چگونه خرج ميشود، فيفا چگونه بر آن نظارت ميكند و آيا واقعا فوتبال بدون آن وجود نخواهد داشت؟
فدراسيونهاي عضو پول را صرف چه مواردي ميكنند؟
مبلغ ۸ ميليون دلار در طول چهار سال بين هزينههاي عملياتي، پروژههاي اختصاصي، سفر و تجهيزات تقسيم ميشود:
هزينههاي عملياتي: هر فدراسيون سالانه تا ۱.۲۵ ميليون دلار براي هزينههاي روزمره مثل اجارهبها، حقوق كارمندان و هزينههاي نگهداري دريافت ميكند.
پروژههاي اختصاصي: بزرگترين بخش (تا ۳ ميليون دلار) صرف پروژههاي زيربنايي مثل زمينهاي چمن، مراكز فني، كمپهاي تمريني، استاديومها و ساختمانهاي اداري ميشود.
هزينههاي سفر و تجهيزات: فدراسيونهايي كه درآمد سالانه آنها كمتر از ۴ ميليون دلار است، سالانه يك ميليون دلار اضافي براي سفر و اسكان و ۲۰۰ هزار دلار در طول چهار سال براي خريد تجهيزات دريافت ميكنند.
همچنين ۶ كنفدراسيون (مانند AFC و UEFA) هر كدام ۶۰ ميليون دلار در دوره چهار ساله دريافت ميكنند تا فوتبال را در مناطق خود توسعه دهند.
پس اين پرداختها چه ربطي به «وجود فوتبال» دارد؟
سخنگوي فيفا ميگويد: «اين يك واقعيت است كه بدون حمايت فيفا، فوتبال در سطح تورنمنتها در ۱۵۰ كشور عضو وجود نخواهد داشت. آنها به سادگي منابع لازم براي توسعه زيرساختها و حمايت از تيمها و بازيكنان را ندارند.» تا پايان دوره 26-۲۰۲۳، فيفا بيش از ۵ ميليارد دلار در توسعه فوتبال سرمايهگذاري خواهد كرد. اگرچه ۵ ميليارد دلار رقم بزرگي است، اما اگر آن را به صورت سالانه از سال ۲۰۱۶ تقسيم كنيم، سهم هر فدراسيون به طور متوسط حدود ۲ ميليون دلار در سال ميشود. اينفانتينو ادعا ميكند كه جام جهاني ۲۰۲۶ بيش از ۱۱ ميليارد دلار درآمد خواهد داشت كه فيفا قصد دارد ۹۰درصد آن را دوباره در فوتبال سرمايهگذاري كند. استفاده از عبارت «فوتبال سازمانيافته» استدلال منصفانهتري نسبت به اين ادعا است كه «فوتبال اصلا وجود نخواهد داشت». براي مثال، انگلستان و اسكاتلند بازيهاي ملي خود را از سال ۱۸۷۲ شروع كردند، يعني ۳۲ سال قبل از تاسيس فيفا. آلن تاملينسون، استاد بازنشسته مطالعات فراغت در دانشگاه برايتون ميگويد: «به نظر من، برعكسِ چيزي است كه اينفانتينو ميگويد. فيفا بيشتر از آنكه فوتبال به فيفا نياز داشته باشد، به فوتبال نياز دارد. فوتبال مدتها قبل از بلوغ فيفا، در سطحي پيشرفته در تمام كشورها وجود داشت.
اين مبالغ در دهه اخير به طرز چشمگيري افزايش يافته كه پتانسيل ايجاد يك سيستم حمايتگري (رانت سياسي) را ايجاد ميكند: «ما به شما راي ميدهيم، اگر شما آن پول را به ما بدهيد.» با اين حال، حقيقت دارد كه بسياري از كشورها بدون كمكهاي فيفا توان مالي براي اداره فوتبال زنان، جوانان و معلولين را ندارند، بنابراين منظور فيفا از «وجود فوتبال»، در واقع شركت در تمام مسابقات بينالمللي تحت نظارت خودش است.
نظارت بر اين پولها چگونه است؟
فدراسيونها ملزم هستند سالانه حسابرسي مالي خود را كه توسط يك موسسه مستقل انجام شده، به فيفا ارايه دهند. اگر سوءاستفادهاي رخ دهد، پرداختها متوقف ميشود. با اين حال، تاملينسون اشاره ميكند كه گزارشهاي حسابرسي سالانه به صورت عمومي منتشر نميشوند. سازمان غيرانتفاعي «FairSquare» در اكتبر ۲۰۲۴ از عدم شفافيت در نحوه خرجكرد اين بودجهها انتقاد كرد و گفت هيچ مخزن عمومي براي مشاهده اين حسابرسيها وجود ندارد.
نمونههايي از نحوه خرجكرد بودجه
امريكا (U.S. Soccer): ۱۷.۷۵ ميليون دلار دريافت كرده كه صرف پروژههايي مثل طرح «نوآوري براي رشد» (براي افزايش مشاركت در فوتبال پايه) و حمايت از تيمهاي ملي شده است.
كومور: از ۲۰.۶ ميليون دلار بودجه تخصيصي، ۱۷.۵ ميليون دلار دريافت كرده كه صرف زيرساختها (مراكز فني و استاديوم) و هزينههاي سفر شده است.
انگلستان (The FA): از بودجه فيفا براي طرحهايي مثل «FA Wildcats» (فوتبال دختران ۵ تا ۱۱ سال) استفاده كرده است.
آيا نمونهاي از سوءاستفاده وجود دارد؟
بله. در مه ۲۰۲۴، پنج مقام فدراسيون فوتبال بنگلادش به دليل استفاده از اسناد جعلي براي دريافت پول از فيفا محروم و جريمه شدند. نمونههاي مشابهي در پاناما، ونزوئلا، گينه استوايي و مالديو نيز ديده شده است. درنهايت ميتوان گفت اگرچه بيانصافي است كه بگوييم فوتبال بدون فيفا در ۱۵۰ كشور وجود نخواهد داشت، اما ميتوان پذيرفت كه «فوتبال سازمانيافته» (مسابقات رسمي بينالمللي) بدون كمكهاي اين نهاد، قطعا به شكل و شمايل امروزياش نبود.