پاكستانيها براي روشن نگه داشتن چراغ تئاتر چه كردند؟
از باشگاه كراچي تا جشنواره جهاني لاهور
ترجمه| محمد سپيدي
تئاتر در پاكستان تحت تاثير نمايشهاي سنتي و آييني ايراني و نيز شيوههاي رقص كلاسيك هندي و امپراتوري مغول توسعه يافت. توليد نمايشنامهها و اجراهاي تئاتري در گذشته بنا به شرايط حكومتي در پاكستان مجاز نبود. مفهوم تئاتر پاكستان به عنوان يك ميراث ملي تنها به دليل فقدان هرگونه سنت تئاتري كلاسيك، در نمايشنامههاي مدرن قابل رديابي است.
صداي متمايز تئاتر پاكستان اندكي پس از تجزيه هند در سال ۱۹۴۷ به گوش رسيد. از آنجا كه شباهتهاي فرهنگي زيادي [بين دو كشور] وجود داشت، ادبيات اردو و انگليسي به دوره جديد راه يافت. با گذشت زمان، در ابتدا نمايشنامهها همه درباره جنبش پاكستان و آزار و اذيت مسلمانان و قتل عامهاي ضدمسلمانان در طول استقلال توسط هندوها و سيكها بود. اين امر به تدريج در دهه ۱۹۶۰ شروع به تغيير كرد و تئاتر پاكستاني به تدريج ژانرهاي مختلف را آزمود.
انتقادهايي به تئاتر تجاري پاكستان مطرح ميكنند، مبني بر اينكه اين نوع تئاتر سطحي و با ديالوگها و رقصهاي مبتذل همراه است؛ در حالي كه دستكم سه اداره، وظيفه نظارت بر فعاليتهاي تئاتر تجاري را برعهده دارند. از شوراي هنري پنجاب كه مسوول بررسي فيلمنامهها است گرفته تا افسران هماهنگي منطقهاي كه مجاز به نظارت بر نمايش نمايشها هستند و همينطور اداره داخلي كه عملا عليه تهيهكنندگان، كارگردانان، هنرمندان و صاحبان تئاتر اقدام ميكند. در هر مرحله.
با اين وجود، تلاشها براي رشد و رونق هنر تئاتر در پاكستان متوقف نشده است. مثلا كراچي به دنبال ايجاد تئاتر در همه گونهها بوده است، به ويژه شوراي هنري كراچي كه نمونههايي از تئاتر با كيفيت و ادبيات نمايشي جدي را به تئاتر پاكستان ارايه ميدهد. ازسوي ديگر، ناپا (آكادمي ملي هنرهاي نمايشي) در حال پرورش استعدادها در همه حوزهها و اشكال تئاتر است. هر دو به طور منظم جشنوارههاي تئاتر برگزار ميكنند و اگرچه اين نمايشها هنوز با آنچه بايد در قواره «تئاترهاي با كيفيت هنري» قرار بگيرد، فاصله دارند و عمدتا در سطح سرگرمي باقي ماندهاند، اما اين تلاشها بيفايده نبوده و دستكم سبب برانگيختن كنجكاوي عمومي و عمدتا مخاطبان جوان به ادبيات و هنر، خصوصا ادبيات نمايشي شدهاند. اين رويدادها به هر حال فرصتهايي را براي هنرمندان فراهم ميكنند. اولين باشگاه نمايشي كراچي در ژانويه ۲۰۱۱ تاسيس شد. اين يك گروه تئاتر يا مدرسهاي از هر نوع نيست، بلكه مركزي است متشكل از گروهي از افراد كه مشتاق بازيگري هستند و هر دو هفته يكبار با هم ملاقات و به صورت خودجوش تمرين ميكنند تا خودجوش بازي كنند. ارايه متن به شركتكنندگان و برانگيختن آنها به اجراهاي خلاقانه و خودجوش متنها ازجمله در قالب بداههپردازي، كمدي و... از كارهايي است كه در اين مركز انجام ميشود. نمايشهاي مدرسهاي بخش ديگري از فعاليتهاي تئاتري است كه در پاكستان انجام ميشود. انجمني به نام «ستور زبان آموزان قديمي» مسووليت اجراي اين نمايشها را كه معمولا با متنهايي به زبان انگليسي اجرا ميشوند، برعهده دارند و تماشاگران عمدتا دستور زبانآموزان هستند. بازيگران اين نمايشها فارغالتحصيلان «مدرسه دستور زبان آموزان قديمي» هستند كه در حرفه خود كاملا باتجربهاند. وسايل و ابزار صحنه نمايشها از استانداردهاي قابلاعتنايي برخوردارند و اين سبب بالاتر بودن قيمت بليت اين نمايشها شده است.
از ديگر رويدادهايي كه در مورد تئاتر پاكستان بايد به آن توجه داشت، «جشنواره جهاني هنرهاي نمايشي لاهور» است. تئاتر مركزي اروپا در آخرين دوره از اين جشنواره براي پنجمين بار اجرا داشت. اين تئاتر يك نمايشنامه آلماني را با ديالوگهاي انگليسي براي مخاطبان محلي اجرا كرده بود. اين نمايش «Liebesgeflüster » (راز و نياز) نام داشت و از شهر بن براي اجرا به لاهور آمده بود و توانست توجه زيادي از مردم محلي را به خود جلب كند. اهميت اين رويداد حتي نظر ديپلماسي آلماني را هم به خود جلب كرد، چنانكه سفير آلمان به دعوت نخستوزير پاكستان براي شركت در اين جشنواره و ديدن نمايش «Liebesgeflüster »از اسلامآباد به لاهور سفر كرد.
منبع: ويكي پديا انگليسي