شوك‌هاي اقتصادي در آسياي جنوب شرقي
گروه اقتصادي| زماني كه ايالات متحده و اسراييل در 28 فوريه 2026 حملات هوايي هماهنگي را عليه ايران آغاز كردند، مردمي كه هزاران كيلومتر از ايران دور بودند فكر نمي‌كردند، اين جنگ ظرف چند روز اثرش را بر زندگي شخصي آنها هم بگذارد. فكر نمي‌كردند، در پمپ بنزين‌ها، سوپرماركت‌ها و در جريان كار در مزرعه‌ها و كارخانه‌هايشان به واسطه اين جنگ دچار چالش شوند. معاونت اقتصادي وزارت امور خارجه در گزارشي به بررسي شوك‌هاي اقتصادي ناشي جنگ اسراييل و امريكا با ايران در آسياي جنوب شرقي مي‌نويسد. اين گزارش را در ادامه بخوانيد:
تنگه هرمز، آبراه باريكي كه بين ايران و عمان قرار دارد، تقريبا يك پنجم نفت جهان و بخش بزرگي از گاز طبيعي مايع شده آن را حمل مي‌كند. وقتي ايران اقدام به مسدود كردن تنگه هرمز كرد، ترافيك نفتكش‌ها تقريبا متوقف شد و بازارهاي انرژي دچار شوك شدند. نفت برنت از حدود 70 دلار (280 رينگيت) به بيش از 100 دلار در هر بشكه در عرض 10 روز از آغاز درگيري افزايش يافت و از آن زمان تا 120 دلار معامله شده است.
قيمت‌هاي ال‌ان‌جي آسيايي بيش از 140 درصد افزايش يافت. اما اختلال فراتر از انرژي است: خليج (فارس) همچنين سهم قابل توجهي از كودهاي شيميايي، پتروشيمي‌ها و هليوم جهاني را توليد مي‌كند كه تأثيرات زنجيره‌اي بر كشاورزي، توليد نيمه‌رساناها و بسته‌بندي مواد غذايي در سراسر جهان دارد. مالزي يك واردكننده خالص انرژي نيست، شركت پتروناس اطمينان مي‌دهد كه كشور ظرفيت توليد بالادستي دارد و قيمت‌هاي بالاتر نفت خام درآمد دولت را افزايش مي‌دهد. اما در سال 2025، حدود 69درصد از واردات نفت خام و ميعانات مالزي از خاورميانه بود. توليدكنندگان مواد غذايي هشدار داده‌اند كه افزايش هزينه‌هاي گازوييل مي‌تواند باعث افزايش قيمت‌ها شود، توليدكنندگان كودهاي شيميايي سفارش‌هاي جديد را متوقف كرده‌اند كه تهديدي براي توليد روغن نخل است، و بخش نيمه‌رساناها نگراني‌هايي درباره تأمين هليوم ابراز كرده است.
آسه‌آن تحت فشار
در سراسر آسياي جنوب شرقي، جنگ ذخاير انرژي به‌شدت ضعيف را آشكار كرده است. فيليپين، سنگاپور، تايلند و ويتنام براي 65 تا 95 درصد از تأمين نفت خام خود به واردات وابسته هستند. حتي مالزي، كه يك صادركننده خالص انرژي است، 69 درصد از واردات نفت خام خود را از خليج فارس تأمين مي‌كند و نشان مي دهد هيچ كشوري در اين منطقه كاملا مصون نيست. دولت‌ها با اقداماتي مشابه با كوويد-19 پاسخ داده‌اند: فيليپين بخش‌هايي از دولت خود را به يك دور كاري چهار روزه منتقل كرده، تايلند و ويتنام از كارمندان دولتي خواسته‌اند كه از خانه كار كنند، و ميانمار روزهاي رانندگي متناوب را براي صرفه‌جويي در سوخت اعمال كرده است. كمبود سوخت در لائوس، كامبوج و بخش‌هايي از تايلند گزارش شده است.
در حالي كه چين و تايلند صادرات سوخت تصفيه‌شده را محدود مي‌كنند و دولت‌ها تأمين داخلي را در اولويت قرار مي‌دهند، شبكه‌هاي انرژي منطقه تحت فشار شديد قرار دارند. ويتنام صادرات سوخت را متوقف كرده، تايلند صادرات سوخت جت را ممنوع كرده و شركت‌هاي پتروشيمي در سنگاپور و اندونزي اعلام شرايط خاص كرده‌اند. وزراي اقتصادي آسه‌آن هشدار داده‌اند كه هزينه‌هاي حمل و نقل، بيمه و لجستيك در حال حاضر فشارهاي تورمي‌بر روي غذا و كالاهاي اساسي در سراسر منطقه وارد مي‌سازند.
توجه به مزاياي خودي
در مقايسه با همسايگان، مالزيايي‌ها دلايل زيادي براي قدرداني از شرايط بهتر خود دارند. در حالي كه ذخاير ويتنام به‌شدت كاهش يافته، كامبوج به دنبال واردات اضطراري سوخت است و فيليپين ادارات دولتي را به يك دور كاري چهار روزه كاهش داده، تصميم دولت مالزي براي حفظ قيمت بنزين معمولي RON95 در سطح 1.99 رينگيت مالزي به ازاي هر ليتر تحت طرح BUDI95، ده‌ها ميليون نفر را از بدترين شوك قيمتي محافظت كرده است، در زماني كه مصرف‌كنندگان در ساير نقاط با افزايش 30 تا 50 درصدي مواجه شده‌اند. كنترل‌هاي گسترده قيمت‌ها در مالزي بر كالاهاي اساسي، كه گاهي در زمان‌هاي عادي مورد انتقاد قرار مي‌گرفت، در زماني كه بيشترين نياز بود، ارزش خود را ثابت و به مهار تورم كمك كردند در حالي كه ساير اقتصادها براي افزايش قيمت آماده مي‌شوند. مشاركت ديپلماتيك نخست‌وزير نيز نتايج ملموسي به همراه داشته است. ارتباط مستقيم انور ابراهيم با رهبران ايران، مصر، تركيه و ديگر كشورها، عبور ايمن كشتي‌هاي مالزيايي از تنگه را تضمين كرده است .
مزيتي كه از سياست ديرينه مالزي در حفظ روابط دوستانه در سراسر جهان اسلام ناشي مي‌شود. ديپلماسي، در اين مورد، به‌طور مستقيم به عبور كشتي‌ها، ورود سوخت و حفظ زنجيره‌هاي تأمين در زماني كه ديگران در حال فروپاشي هستند، ترجمه مي‌شود. تركيب با تخصص مالزي در توليد با ارزش بالاتر و پايه صنعتي متنوع، باعث مي‌شود اين كشور از موضع نسبي قدرت اين توفان را پشت سر مي‌گذارد . نتيجه دهه‌ها ساخت نهادها و مديريت فعال بحران. در عين حال چالش‌ها همچنان باقي هستند، البته: قيمت‌هاي مواد غذايي با افزايش هزينه‌هاي لجستيك و كودهاي شيميايي تحت فشار صعودي قرار خواهند گرفت و اين خانوارهاي قشر پايين هستند كه بيشترين تأثير را خواهند ديد. اما تدابير موجود در حال حاضر به مالزي زمان با ارزشي مي‌دهند كه بسياري از همسايگانش به سادگي آن را ندارند.
نگاهي به آينده
بحران به توسعه انرژي‌هاي تجديدپذير شتاب تازه‌اي بخشيده است. مالزي منابع فراواني از انرژي خورشيدي و برق آبي دارد و كاهش وابستگي به نفت خام خاورميانه مساله‌اي امنيت ملي است. شبكه برق آسه آن يك چشم‌انداز براي اتصال شبكه‌هاي برق در سراسر منطقه با فوريت تازه‌اي احيا مي‌شود. اما درس‌ها فراتر از انرژي هستند. كشورهاي عضو آسه‌آن داراي نقاط قوت مكمل قابل توجهي هستند. اندونزي و تايلند در كشاورزي، مالزي و سنگاپور در نيمه‌رساناها، ويتنام در توليد، و فيليپين در خدمات. با اين حال، تجارت درون آسه‌آن تنها حدود 22 درصد از كل اين بلوك را تشكيل مي‌دهد كه بسيار كمتر از سطح تجارت در اتحاديه اروپا است. بسيار اوقات، كشورهاي آسه‌آن بيشتر با شركاي دور تجارت مي‌كنند تا با يكديگر. اگر منطقه بتواند زنجيره‌هاي تأمين كوتاه‌تر و مقاوم‌تري بين اعضاي خود ايجاد كند، در زمينه غذا، كود، داروسازي و ورودي‌هاي صنعتي كمتر در معرض گلوگاه‌هاي دور قرار مي‌گيرد. اين به معناي كاهش موانع غيرتعرفه‌اي، سرمايه‌گذاري در لجستيك منطقه‌اي، پيگيري شناسايي متقابل استانداردها و بررسي انبار كردن مشترك كالاهاي اساسي است. ممنوعيت‌هاي صادرات و احتكار كالا در هفته‌هاي اخير يك هشدار است: اگر اعضاي آسه‌آن نتوانند در زمان بحران هماهنگ شوند، وعده ادغام اقتصادي بي‌معنا خواهد بود. اما اگر بتوانند، اين بلوك قوي‌تر مي‌شود.
جنگ در ايران يادآوري مي‌كند كه هيچ كشوري واقعا از درگيري‌هاي دوردست مصون نيست. اما همچنين يادآور اين است كه آمادگي مهم است، نهادها مهم هستند، و انتخاب‌هايي كه دولت‌ها در زمان‌هاي عادي انجام مي‌دهند، تعيين مي‌كند كه مردمشان در زمان‌هاي غيرعادي چقدر خوب محافظت مي‌شوند. مالزيايي‌ها مي‌توانند از اين واقعيت دلگرم شوند كه كشورشان با آمادگي بيشتري نسبت به اكثر كشورها وارد اين بحران شد. وظيفه اصلي اكنون براي مالزي و براي آسه‌آن اين است كه اطمينان حاصل شود وقتي اختلال بعدي رخ مي‌دهد، منطقه حتي بهتر آماده باشد.