گفت‌وگوي «اعتماد» با حشمت مهاجراني؛ از پرويز قليچ‌خاني تا تيم ملي
پاسخ به شايعات در مورد عدم حضور قليچ‌خاني در جام جهاني 1978
علي ولي‌اللهي
سرمربي تيم ملي ايران در جام جهاني 1978 آرژانتين مي‌گويد: عدم حضور پرويز قليچ‌خاني در تيم ملي به خاطر فشار ساواك نبوده است.
به گزارش روزنامه اعتماد، پرويز قليچ‌خاني، ستاره پيشين تيم ملي كه برخي او را بهترين بازيكن تاريخ ايران مي‌دانند هفته گذشته در فرانسه درگذشت. نبوغ فوتبالي و كنشگري سياسي او به عنوان يك فعال چپگرا از قليچ‌خاني كاراكتري متفاوت در ورزش ايران ساخته است. جايگاه او در فوتبال ايران، تاثير فعاليت‌هاي سياسي بر عمر فوتبالي‌اش و همچنين شايعات در مورد دلايل عدم حضور او در تيم ملي در جام جهاني آرژانتين موضوعاتي بوده كه در اين چند روز در رسانه‌ها و فضاي مجازي مورد بحث قرار گرفتند. ما براي پيدا كردن روايتي دست اول در مورد اتفاقات آن سال‌هاي فوتبال سراغ حشمت خان مهاجراني، سرمربي افسانه‌اي تيم ملي فوتبال رفتيم. مهاجراني با اينكه در امريكا در حال گذراندن دوره درمان قرار دارد و در انتظار عمل جراحي زانو به سر مي‌برد پاسخگوي سوالات خبرنگار روزنامه اعتماد شد.
مهاجراني در ابتدا در رابطه با ويژگي‌هاي فني مرحوم قليچ‌خاني به روزنامه اعتماد گفت: قليچ‌خاني يكي از برترين بازيكنان فوتبال ايران بود. او ويژگي‌هاي خاص خودش را داشت؛ به خاطر ساختار بدني و فيزيكي‌اش هميشه با مشكل اضافه‌وزن روبه‌رو بود. به خاطر همين شايد تنها بازيكني بود كه يك ساعت قبل از تمرين مي‌آمد، دو تا كاور روي هم مي‌پوشيد و با اجازه مربي مي‌دويد تا اضافه‌وزنش را برطرف كند.
سرمربي قهرمان آسيا با ايران در رابطه با الگوهاي تمريني و رفتاري قليچ‌خاني گفت: فقط همان مدت كوتاهي كه در اردوهاي تيم ملي حضور داشت، كاملا مشاركت مي‌كرد و فوتبال را خيلي دوست داشت. قليچ‌خاني اصلا احتياجي به مربي نداشت و خودش مربي خودش بود. همان‌طور كه اشاره كردم، يك ساعت قبل از تمرين به خاطر فيزيك بدنش مي‌آمد، اجازه مي‌گرفت و به جاي يك گرم‌كن، دو تا كاور روي هم مي‌پوشيد تا وزن كم كند. تازه بعد از يك ساعت تمرين جداگانه، به تمرينات اصلي تيم ملي ملحق مي‌شد. اين يك ويژگي استثنايي در قليچ‌خاني بود و هيچ فوتباليست ديگري اين‌گونه رفتار نمي‌كرد.
مهاجراني ادامه داد: اولين‌بار موضوع لژيونر شدن او توسط نشريه «كيهان ورزشي» مطرح شد. آقاي يوسف موبدي، خبرنگار اين نشريه در استانبول در باشگاه «شكر اسپورت» تركيه اين مساله را مطرح كرد كه خواهانِ آقاي قليچ‌خاني هستند. بعدها آقاي قليچ‌خاني به باشگاه «تاج» رفت و بازي كرد. او سابقه بازي در تيم‌هاي «تاج»، «كيان» و «دارايي» را داشت و روي هم رفته مي‌توانم بگويم بازيكني بود كه غير از دروازه‌باني، توانايي بازي در تمام پست‌ها را داشت. او هنرمندانه از توپ استفاده مي‌كرد و سرعت قدم، سرعت عمل و قدرت تصميم‌گيري بالايي داشت؛ به هر حال بازيكني كاملا مفيد بود، چه باشگاهي و چه ملي.
نخستين مربي ايراني كه موفق شد ايران را به جام جهاني برساند در مورد عدم حضور قليچ‌خاني در تيم ملي در جام جهاني 1978 آرژانتين گفت: براي بازي در تيم ملي شرايط خاصي پيش آمد. در اخبار آمده بود كه آقاي قليچ‌خاني در تيم «ارث كوئيكز سن خوزه» امريكا خيلي خوب فوتبال بازي مي‌كند. ما آن موقع، در تورنمنت پيش از جام جهاني براي بازي با تيم‌هاي رئال‌مادريد، پاري‌سن‌ژرمن و تيم ملي فرانسه آماده مي‌شديم. من از او خواستم و دعوتش كردم كه براي يكي از بازي‌هاي تداركاتي بيايد تا وضعيتش را از نزديك ببينيم و سپس تصميم‌گيري و انتخاب كنيم. اما ايشان نيامد؛ دليل خاصي هم نداشت، جز اينكه درگير مسائل خودش بود و گرفتار شد و ديگر حضور پيدا نكرد.
مهاجراني در پاسخ به اين سوال كه آيا حضور قليچ‌خاني مي‌توانست به تيم ملي كمك كند يا خير، توضيح داد: همان‌طور كه گفتم او بازيكن اثرگذاري بود؛ اما نمي‌توان به‌طور دقيق گفت با نبود يك بازيكن، تيم ملي چند درصد افت مي‌كند يا مثلا ۵ درصد بالاتر مي‌رود. فوتبال يك بازي تيمي است و يك بازي فردي نيست. نقش فرد در آرايش تيم موثر است، اما به‌طور كلي او بازيكني تاثيرگذار بود؛ نه تنها در هر تيمي، بلكه در تيم ملي هم مي‌توانست حضور مثبتي داشته باشد. پس از فوت پرويز قليچ‌خاني، مصاحبه‌هايي از برخي ستاره‌هاي سابق فوتبال ايران در رسانه‌ها منتشر شد و چند نفر از قديمي‌هاي تيم ملي گفتند كه برخي بازيكنان تيم ملي در زمان جام جهاني دوست نداشتند قليچ‌خاني در تيم ملي باشد. مهاجراني در رابطه با اين مساله گفت: ماجرا به اين صورت نبود. بعضي بازيكنان مي‌گفتند: «اردوهاي ما دو تا سه ماه به صورت شبانه‌روزي بود.» بعضي از بازيكنان اصرار داشتند و مي‌گفتند ما زن و بچه داريم، صبح و بعدازظهر تمرين مي‌كنيم و در اردو هستيم. اعتراض آنچناني در كار نبود؛ فقط تعدادي از بازيكنان گله‌مند بودند و مي‌گفتند: «ايشان به خارج از كشور رفته، قرارداد بسته، پولش را هم گرفته و حالا مي‌خواهد بيايد و در جام جهاني بازي كند.» اما به هر حال، واقعيت اين است كه او دعوت شد ولي خودش نيامد. حشمت مهاجراني در پاسخ به شايعات درباره فشار حكومت سابق و دستگاه ساواك براي دعوت نكردن از قليچ‌خاني به تيم ملي گفت: در زماني كه من مربي تيم ملي بودم، هيچ دستگاه، سازمان يا ارگاني با ملحق شدن قليچ‌خاني به تيم ملي مخالفتي نداشت و مانعي ايجاد نكرد. ايشان افزود: اگر ارگاني مخالف دعوت از قليچ‌خاني بود پس من چرا او را دعوت كردم؟ ضمنا اگر چنين چيزي بود او چطور در تيم پاس سابق كه وابسته به نيروي انتظامي وقت بود، بازي مي‌كرد؟
با توجه به فاصله دو هفته‌اي باقي مانده تا شروع جام جهاني فرصت را مناسب ديديم تا از حشمت خان در مورد شرايط فعلي تيم ملي هم سوال كنيم. ايشان در رابطه با وضعيت آماده‌سازي ملي‌پوشان گفت: اولا ما جوان‌گرايي را در تيم ملي خيلي دير شروع كرديم و در حال حاضر فرصتي براي جوان‌گرايي نيست.
او با انتقاد از نبود بازي‌هاي تداركاتي براي تيم ملي اضافه كرد: از طرفي، عدم برگزاري بازي‌هاي تداركاتي خيلي به تيم لطمه زد. ما بايد بازي‌هاي تداركاتي (چه با تيم‌هاي ضعيف و چه قوي) انجام بدهيم تا بتوانيم نقاط ضعف و قوت خودمان را بشناسيم و بعدها در طول تمرينات آنها را ترميم كنيم. متاسفانه تيم ملي نتوانست از بازي‌هاي تداركاتي استفاده ببرد؛ اين ايراد بزرگي بود و البته از دست امير قلعه‌نويي هم كاري برنمي‌آمد. امير تمام كوشش خود را براي هماهنگ كردن بازي‌هاي تداركاتي انجام داد، اما حالا به هر دليلي موفق نشديم بازي‌هاي تداركاتي خوبي داشته باشيم. بايد بدانيم كه مهارت بازيكن از طريق تمرين بالا مي‌رود، اما تجربه بازيكن فقط از طريق مسابقه به دست مي‌آيد و ما مسابقه‌اي نداشتيم. با اين حال، به‌طور كلي در گروهي كه بازي مي‌كنيم بي‌شانس نيستيم؛ شانس داريم و امير قلعه‌نويي هم با بينش، دانش و مديريتي كه دارد، تيم ملي را تا اينجا هدايت كرده است. ما هم مثل همه مردم، آرزوي موفقيت براي تيم ملي مملكت‌مان داريم.
عدم دعوت از سردار آزمون آخرين موردي بود كه با حشمت مهاجراني در ميان گذاشتيم. مهاجراني با تاكيد بر اينكه عدم دعوت از سردار فني نبوده، اظهار داشت: باور كنيد من هم نمي‌دانم سردار آزمون به چه دليلي انتخاب نشد. او فورواردي مفيد، خوب و فني است. خط حمله ما با حضور او در كنار طارمي، قلي‌زاده يا قائدي مي‌توانست هر دفاعي را تحت تاثير قرار بدهد و به لرزه درآورد. متاسفانه آزمون انتخاب نشد و چون من در امريكا و خارج از كشور هستم، هنوز علت اصلي عدم انتخابش را نمي‌دانم. اما آنچه مسلم است، اين است كه دليلش فني نيست و علت خاص ديگري دارد. به هر حال اگر سردار آزمون به تيم ملي ملحق شود يا امير در تصميمش تجديدنظر كند، قدرت خط حمله ما بسيار بالاتر خواهد رفت.