گزارش «اعتماد» از وضعيت مبهم ۲۲ ماهيگير ايراني بعد از درگيري با ناو امريكايي در درياي عمان
ماهيگيران ايراني در دام ناو امريكايي
سياوش پورعلي
جنگ؛ زندگي از خاورميانه تا درياي عمان را مختل كرده است. حتي آسيبهايش به صورت غيرمستقيم در نواحي ديگر كره زمين به چشم ميخورد. «ماهيگيرهاي چابهاري» كه تنها صيادهاي ايراني آبهاي آزاد محسوب ميشوند، جزيي از اين پازل متزلزل هستند، ولي آنچنان كه ناخدا روايت ميكند، چالشي جدي براي او و ديگر همكارانش روي دريا رخ داده است كه يك سوي آن به نظاميهاي امريكايي باز ميگردد. بنا بر گزارشهاي رسيده، در هفتههاي ابتداي جنگ، لنج ماهيگيري ايراني۵۰ فوتي كه در محدوده آبهاي آزاد با پرچم ايران در حال صيد بود، توسط نظاميهاي امريكا توقيف يا كاملا تخريب شده است. فعالان صنفي ميگويند از سوي وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي و سفارت ايران در مسقط پيگير وضعيت «۲۲ ماهيگير كناركي» هستند ولي از سرنوشت آنها هنوز خبري در دست نيست.
تا اينجاي كار مالك لنج ماهيگيري كه اميدوار است براي خدمه اتفاق ناگواري رخ نداده باشد و همه آنها زنده باشند، خود را به عمان رسانده تا از فرجام صيادها و شناور باخبر شود و خانوادهها را از نگراني خارج كند. جزييات اين درگيري بين ماهيگيرهاي بيدفاع ايراني و ناو نظامي امريكايي را عضو تعاوني صيادي چابهار برايمان روايت ميكند، ولي براي تاكيد بر غيرمسلح بودن ماهيگيرها ميتوانيم به گزارشهايي كه پيش از اين منتشر كردهايم، مراجعه كنيد.
دستكم در يك دهه اخير، ماهيگيرهاي ايراني همواره مورد هجوم دزدان دريايي سومالي قرار ميگرفتند و عدم همراه داشتن تجهيزات دفاعي و حتي نيمه نظامي بارها براي دزدان دريايي تعجببرانگيز بوده است. تاكنون تعداد زيادي از ناخداها، ملوانها و ماهيگيران به دليل غيرمسلح بودن جان خود را در درگيري ناعادلانه از دست دادهاند. با اين حال فعالان صنفي در ادامه رايزنيهاي رسمي و غيررسمي توانستند با دولت سومالي كه توسط دزدان دريايي اين ناحيه مديريت ميشود، مسيرهاي صلحآميزي باز كنند، ولي تهديدها همچنان باقي است. حدود ۶ ماه پيش دو ناخداي ايراني با شليك نظاميهاي سوماليايي جان خود را از دست دادند و باقي نفرات حاضر را دستگير كردند. بسياري از خانوادهها در كنارك و چابهار از طلوع تا غروب، چشم به راه دريا هستند تا شايد بتوانند عزيزانشان را بار ديگر ملاقات كنند. وضعيت اقتصادي شكننده، راهي جز رفتن روي آب را براي اهالي بومي باقي نگذاشته است، آن هم در چابهار كه روزي قرار بود روزنه شكوفايي اقتصادي باشد. نگراني از سرنوشت مبهم ماهيگيران ايراني كه در دام نظاميهاي امريكايي افتادند هر ساعت بيشتر ميشود. آنطور كه ناخدا افشار ميگويد آنها ميتوانند ماهيگيرهاي دربند دزدان دريايي را به راحتي به خانه بازگردانند، ولي درمورد نجات همكارانشان مطمئن نيست.
نبرد با فانتوم امريكايي
ناخدا «عليم افشار» فعال صنفي و رييس هياتمديره تعاوني صيادي چابهار در مورد آخرين شرايط صنفي-معيشتي ماههاي اخير به «اعتماد» ميگويد: «با توجه به شرايط جنگي و فضاي موجود، جامعه صيادي منطقه سيستانوبلوچستان، به ويژه شناورهاي مستقر در اسكله چابهار و مناطق اطراف، همچنان با تلاش و پشتكار به فعاليت خود ادامه ميدهد. با وجود برخي محدوديتها و تهديدهاي نظامي، صيادان ما از كار و تلاش دست نكشيدهاند و همچنان براي تامين نيازهاي معيشتي خانوادههايشان راهي دريا ميشوند. در واقع بايد بگويم كه زندگي همچنان بر روال عادي ادامه دارد و حتي براي جبران كمبودهاي غذايي هموطنان جهت رفتن به آبهاي آزاد با همه تهديدها، اعلام آمادگي كردهايم كه در اين مورد در انتظار همكاريهاي مسوولان هستيم. مورد ديگر اينكه خوشبختانه همكاري با شيلات و ديگر مديران استاني به سطح مطلوبي رسيده است كه اين ميتواند نويدبخش وضعيت صنفي مناسب ما باشد و منتظريم دريا آرام شود تا بتوانيم از آخرين روزهاي فصل صيد استفاده كنيم.»
او در ادامه با اشاره به روزي كه ديوار صوتي چابهار توسط جنگندههاي امريكايي شكسته شد ولي آنها بندر را خالي نكردند، اضافه ميكند: «در ارتباط با برخي حوادث، بايد به درگيريها و تهديداتي كه متوجه شهروندان چابهاري شد، اشاره كنم. خوشبختانه حمله به چابهار تنها يكبار رخ داد. در آن روز جِت جنگنده سفيدرنگي بر فراز بندر آمده بود كه باعث وحشت همه شد. بلافاصله تصميم گرفتيم كه لنجهاي پهلو گرفته را در دريا پخش كنيم تا بعد از حمله احتمالي، زيان كمتري ببينيم. اما تصميم بر اين شد خونسرديمان را حفظ كنيم و در واقع هيچ تحرك خاصي نكرديم و چشم به آسمان دوختيم. نيروهاي مسلح با شليكهاي رگباري پدافند و با استفاده از آرپيچي، پرندهاي كه ميگفتند «فانتوم» بود را فراري دادند. همين مورد توانست جو رواني مثبتي بين خانوادهها ايجاد كند و بار ديگر نشان داديم كه ماهيگيرها و نيروهاي محلي با وجود شرايط دشوار از خانه خود عقبنشيني نميكنند.» افشار با تاكيد بر اعلام آمادگي براي صيد فراساحلي براي تامين محصولات شركتهاي توليدكننده تُن ماهي اضافه ميكند: «با وجود همه اين مشكلات، صيادهاي منطقه همچنان اميدوارند كه با همكاري مسوولان دولتي- استاني، موانع موجود برطرف شود، سوخت و امكانات لازم به موقع تامين و شرايط براي ادامه فعاليتهاي صيادي و رونق اقتصادي منطقه فراهم شود. آمادگي براي رفتن به دريا وجود دارد و طبق هماهنگيها سوخت نيز در صورت آرام شدن دريا و مسيرها، در اختيارمان قرار خواهد گرفت. توجه داشته باشيد كه فعاليت اين بخش، نهتنها به حفظ اشتغال حدود 24 هزار نفر صياد و روشن شدن كارخانههاي مرتبط كمك ميكند، بلكه در رونق توليد، حفظ معيشت مردم و پايداري اقتصادي اين ناحيه نقش مهمي ايفا ميكند.»
ناخدا با روايت اينكه چه حادثهاي براي لنج ماهيگيري ايراني در آبهاي آزاد رخ داده است، ادامه ميدهد: «جنگ نهتنها اينجا در چابهار گريبان ما را گرفت، بلكه حالا غير از دزدان دريايي سومالي بايد نگران تهديدهايي از سوي ناوهاي نظامي امريكايي هم باشيم. در ماههاي اخير به دليل حضور شناورها و ناوهاي امريكاييها در مسيرهاي هميشگي ماهيگيري، صيادها ناچارند مسير خود را تغيير بدهند و راه دورتري را انتخاب ميكنند، حتي براي جلوگيري از برخورد و ايجاد مشكل و بازجويي، موقعيتياب (GPS) را خاموش ميكنند تا درگير مزاحمت ناوها نشوند. با توجه به اينكه هنوز از وضعيت سلامت شناورهاي ايراني كه به آبهاي دور رفتهاند، خبر دقيقي نداريم و اينكه نظاميهاي امريكايي چه برخوردي با آنها داشتهاند، ولي معدود همكاراني كه به ساحل رسيدهاند گزارشهايي در مورد توقيف شناور و بازداشت احتمالي سرنشينان دادهاند. مشخصا يكي از شناورهايي ايراني (به دليل درگيري) به شدت آسيب ديده و به سمت كشور عمان منتقل شد و نيروهاي امريكايي اجازه بازگشتش به ايران را ندادند و هنوز در انتظار رسيدن خبر جديد هستيم. طبق برآوردها اين شناور ۵۰ فوتي، دستكم ۲۲ نفر سرنشين داشت كه حدود ۳ ماه است كه ميگويند در مسقط بازداشت هستند. گفته شده به دليل صيد در منطقهاي خاص، بازداشت شدهاند. براي اطلاع از خبرهاي دقيق طي روزهاي اخير «ع. آ» مالك لنج به عمان رفته تا از وضعيت سرنشينان آگاه شود. اين موضوع موجب نگراني خانوادههاي آنان شده است. از طريق مسوولان محلي موضوع را با وزارت امور خارجه و همچنين سفارت ايران در مسقط در ميان گذاشتيم و همچنان در انتظار خبري از آنها هستيم.»
گره كور دزدان دريايي
بعد از پايان صحبتهاي ناخدا در مورد سرنوشت نامعلوم ماهيگيرهاي كناركي، از مزاحم هميشگيشان يعني دزدان دريايي سومالي پرسيدم. افشار با اشاره به روابط جديد با دولت سومالي، وضعيت را تغيير يافته توصيف كرد كه ميتوانند با پرداخت مبلغي به راحتي ماهيگيري كنند ولي همچنان به واقعه ناگواري اشاره دارد كه هنوز آگاهي كاملي از پشت پرده آن ندارد. او در همين مورد ادامه ميدهد: «در بخشهايي از مسيرهاي دريايي نيز گزارشهايي از مزاحمت دزدان دريايي سومالي و ناامنيهاي دريايي وجود دارد كه نسبت به گذشته كاهش داشته ولي همچنان تهديدها مشاهده ميشود كه در مواردي منجر به خسارت و حتي شهادت تعدادي از نيروهاي ماهر شده است. حدود ۶ ماه پيش به دليل برخي سوءتفاهمها يكي از لنجهاي ماهيگيري با حدود ۳۰ سرنشين متوقف شد كه متاسفانه ۲ نفر از بهترين رفيقهايمان كه ناخداهاي معروف منطقه بودند در سومالي به دليل شليك نيروهاي نظامي كشته شدند كه هنوز در سوگواري به سر ميبريم.»