تيم ملي ايران در گذار از سه نسل جهاني

اگر نگاهي به فهرست بازيكنان تيم ملي ايران در سه جام جهاني ۲۰۱۸، ۲۰۲۲ و اكنون در مسير ۲۰۲۶ بيندازيم با يك داستان كلاسيك در فوتبال روبه‌رو مي‌شويم! روايت گذار از دوران اوج جواني به عصر تجربه و روزهاي پايان فوتبال و البته تلاش براي تزريق خون تازه. از تيم پرانرژي روسيه تا تركيب باتجربه قطر و حالا ليست مسن در مسير ۲۰۲۶. در اين مسير ايران با چالش بزرگ توازن سني روبه‌رو است. در دنياي فوتبال جام جهاني نه تنها ميدان نبرد تاكتيكي، بلكه آزمايشگاه سنجش سنين بازيكنان است. بررسي آماري تيم ملي ايران در سه دوره اخير نشان مي‌دهد كه مسير حركت تيم ملي از يك تيم جوان و عطش‌طلب به سمت يك تيم با هسته مركزي باتجربه تغيير جهت داده است.

۲۰۱۸ دوران طلايي جواني
در جام جهاني ۲۰۱۸ روسيه، ايران با تيمي روبه‌رو بود كه در بهترين سن فوتبالي خود قرار داشتند. ميانگين سني تيم در آن دوره نشان از تيمي مي‌داد كه با انرژي بالا و بدون ترس از بزرگان جهان در زمين مي‌دويدند. ستاره‌هايي نظير سردار آزمون (۲۴ ساله)، مهدي طارمي (۲۶ ساله)، سعيد عزت‌اللهي (۲۲ ساله) و سامان قدوس (۲۵ ساله)، نمونه‌هاي بارز اين نسلِ پرانرژي بودند. حتي در پست دروازه عليرضا بيرانوند در اوج توان جسمي (۲۴ ساله) قرار داشت. آن تيم، تيمي بود كه از نظر بيولوژيك در آماده‌‌ترين حالت براي فشار مسابقات جهاني قرار داشت. در آخرين بازي ايران در دور گروهي جام جهاني 2018 در كنار نفرات ذكر شده در بالا اين نفرات هم كه احتمالا در تركيب ثابت تيم ملي در جام جهاني پيش رو بازي كنند به ميدان رفتند: رامين رضاييان، احسان حاج‌صفي و عليرضا جهانبخش. 

۲۰۲۲ بلوغ و تكيه بر مهره‌هاي كليدي
در قطر معادله كمي تغيير كرد. اگرچه هنوز ردپاي آن نسل جوان ديده مي‌شد، اما بازيكنان اصلي به مرحله‌اي از بلوغ رسيده بودند كه تجربه جايگزينِ صرف انرژي شده بود. در سال ۲۰۲۲ بيرانوند ۲۸ ساله شده بود و مهدي طارمي و رامين رضاييان و چند بازيكن ديگر نيز وارد دهه سوم زندگي خود شده بودند. در اين دوره ايران تيمي پخته‌‌تر بود؛ تيمي كه مي‌دانست چگونه با مديريت زمان و تجربه در برابر حريفان مقاومت كند، اما در برخي لحظات آن فوران جواني دوران روسيه را كم داشت. نكته اينكه در آن مسابقات تغيير لحظه آخري سرمربي تيم ملي از دراگان اسكوچيچ، كسي كه ايران را به جام جهاني برده بود، به كي‌روش كه دوباره رفقا را دور هم جمع كرد، باعث شد تغيير چنداني در تركيب تيم ملي به وجود نيايد.  در بازي آخر ايران در جام جهاني قطر مقابل امريكا اين نفرات به ميدان رفتند: عليرضا بيرانوند، احسان حاج‌صفي، ميلاد محمدي، مرتضي پورعلي‌گنجي، مهدي طارمي، علي قلي‌زاده، مجيد حسيني، سردار آزمون، احمد نوراللهي، رامين رضاييان و سعيد عزت‌اللهي. از آن تركيب 6 نفر در تركيب فعلي هستند. تازه اگر قلي‌زاده رباط نمي‌داد و آزمون دچار مشكل نمي‌شد و نوراللهي مورد غضب قلعه‌نويي قرار نمي‌گرفت، 9 نفر از 11 نفر بازي آخر چهار سال پيش در تيم جديد حضور مي‌داشتند!

۲۰۲۶ چالش ميان پيرمردها و جوانان
اما ليست ۲۶ مسافر ايران براي جام جهاني ۲۰۲۶ تصوير متفاوتي را ترسيم مي‌كند. ما با تركيبي روبه‌رو هستيم كه به ‌شدت به سمت بالاي ۳۰ سال متمايل شده است. ستون‌‌هاي اصلي تيم اكنون در دوران ميانسالي قرار دارند! احسان حاج‌صفي (۳۷ ساله)، رامين رضاييان (۳۶ ساله)، شجاع خليل‌زاده (۳7 ساله) و عليرضا جهانبخش (۳۳ ساله) بازيكناني هستند كه اگرچه تجربه بسيار بالايي دارند، اما بحث استقامت بدني در فشارهاي سنگين جهاني مي‌تواند چالش‌‌برانگيز باشد. در اين ميان، كادر فني تلاش كرده تا با استفاده از مهره‌هايي نظير اميرمحمد رزاق‌نيا (۲۰ ساله)، آريا يوسفي (۲۳ ساله) و صالح حرداني (۲۶ ساله) ميانگين سني تيم ملي را كم كند. اما پرسش اصلي اينجاست كه آيا به اين ستاره‌هاي جوان اصلا بازي مي‌رسد؟ برخي معتقدند همان‌طور كه تركيب 26 نفره نهايي تيم ملي تقريبا مشخص بوده، تركيب 11 نفره تيم ملي دست‌كم در اولين بازي ايران هم مشخص است. 

مانع يا موتور محرك؟
تغيير تركيب از ۲۰۱۸ به ۲۰۲۶ نشان‌دهنده يك واقعيت تلخ است؛ فوتبال ايران از دوران جوانان پرشور عبور كرده و اكنون در دوران بازيكنان مسن ايستاده است. اين در حالي است كه اغلب تيم‌هاي دنيا نسبت به تركيب چهار سال پيش خود بسيار تغيير كرده‌اند چه برسد به جام جهاني 2018! واضح است كه در جام جهاني ۲۰۲۶ ايران ديگر با تكيه بر صرفِ انرژي نمي‌تواند پيروز شود، بلكه بايد ياد بگيرد چگونه صرفا بازي را كنترل كند. موفقيت در ۲۰۲۶ در گروی اين است كه آيا تجربه اين بازيكنان مسن تبديل به مانع حركت تيم مي‌شود يا موتور محرك؟