از غزني تا نجف

آيت‌الله محمد اسحاق فياض در روستاي صوبه ولسوالي جاغوري از توابع غزني به دنيا آمد. پدرش كشاورز بود و در پنج سالگي او را به مكتب قريه فرستاد. او علوم قرآني و معارف ديني را به همراه كتاب «جامع المقدمات» آنجا فرا گرفته و سپس به مدرسه شيخ قربان علي وحيدي در منطقه حوتقل جاغوري، جامع المقدمات و سيوطي را كه بيشتر به ادبيات عربي مي‌پردازند، خواند.
او پس از فوت مادرش به علت يك بيماري شديد در سال ۱۳۲۶، براي ادامه تحصيل به مشهد ايران سفر كرد و در مدرسه حاج حسن در بالا خيابان شهر مشهد مشغول به تحصيل شد. كتاب «الحاشيه علي تهذيب المنطق»، معروف به «حاشيه ملا عبدالله» در علم منطق و قسمتي از مطول «سعدالدين تفتازاني» از مهم‌ترين متون درسي در حوزه‌هاي علميه كه به تفصيل به علوم بلاغت (معاني، بيان و بديع) مي‌پردازد، نزد اديب نيشابوري خواند.
آيت‌الله فياض بعد از سال‌ها اقامت در مشهد عازم عراق شد. در نجف مدتي در مدرسه سليميه مشغول درس شد و كتاب‌هاي قوانين الاصول تصنيف ميرزاي قمي، حاشيه ملاعبدالله و قستي از كتاب «اللمعه الدمشقيه» (معروف به لمعه) نوشته شهيد اول (شيخ شمس‌الدين محمد بن مكي عاملي) را نزد آيت‌الله ميرزا كاظم تبريزي، آيت‌الله شيخ اسدالله مدني و آيت‌الله شيخ علي فلسفي آموخت و كتاب مطول را نزد آيت‌الله مدرس افغاني فرا گرفت.
فياض پس از اتمام سطح عالي حوزه، در آغاز ۲۰ سالگي به جلسات درس خارج اصول و فقه شماري از علما و استادان برجسته حوزه علميه نجف رفت. در پايان اين درس‌ها شاگرد آيت‌الله العظمي سيد ابوالقاسم خويي شد و مدت پانزده سال در محضر او بود.
درس‌هاي خارج اصول و فقه به عالي‌ترين سطح تحصيلات در حوزه‌هاي علميه شيعه گفته مي‌شود كه هدف اصلي اين دوره، رسيدن به اجتهاد (توانايي استنباط احكام شرعي) است. او در اين سال‌ها درس‌هاي اصول و فقه آيت‌الله خويي را در دو حلقه به نام «محاضرات في اصول الفقه» نوشت كه يكي از كتاب‌هاي مهم در حوزه علميه است.
آيت‌الله فياض سپس در جمع شوراي استفتاء براي پاسخ به سوالات شرعي مردم در دفتر آيت‌الله خويي مصروف شد. سرانجام در سال ۱۳۵۷ خودش تدريس دروس خارج فقه و اصول را در مدرسه كوچك يزدي آغاز كرد و در مدرسه دارالعلم و مسجد هندي ادامه داد.
پس از درگذشت آيت‌الله العظمي خويي، او در نجف ماندگار شد و آثار متعددي در موضوعات فقه، اصول فقه، بانكداري اسلامي، حضور زنان در عرصه‌هاي مختلف اجتماعي و سياسي، حقوق مالكيت فكري، مسائل طبي و غيره نوشت. آثار عمده او عبارتند از: محاضرات در اصول فقه، ده جلد، الاراضي، النظره الخاطفه في الاجتهاد، حاشيه بر عروه الوثقي، ده جلد، احكام البنوك، منهاج الصالحين، سه جلد، مناسك حج، المباحث الاصوليه، چهارده جلد، توضيح المسائل، المختصر في احكام العبادات.