مرحله گروهي جام جهاني به‌طور رسمي به پايان رسيد؛ يك ماراتن نفسگير شامل ۷۲ بازي و ۲۱۵ گل در طول ۱۷ روز، ارقامي كه تمام تورنمنت‌هاي ديگر را در تاريخ ۹۶ ساله اين مسابقات تحت‌الشعاع قرار داده است.
ماجراي اين همه گل به خودي چيست؟
در اين مرحله گروهي روندِ بسيار مشهودي از اين نوع گل‌ها ديده شده است. در اين بازي‌ها ۱۲ گل به خودي به ثمر رسيد كه با بالاترين آمار تاريخ اين تورنمنت (۱۲ گل در سال ۲۰۱۸) برابري مي‌كند. حتي با در نظر گرفتن فرمت جديد و گسترش‌يافته ۴۸ تيمي، به نظر مي‌رسد نرخ گل به خودي در سال ۲۰۲۶ به اوج بي‌سابقه‌اي خواهد رسيد. ممكن است يك توضيح ساده‌تر و ابتدايي‌تر براي اين روند وجود داشته باشد. اين تورنمنت از نظر فوتبالي تا حد زيادي موفقيت‌آميز بوده است، اما شكاف كيفي ميان تيم‌ها گاهي كاملا به چشم مي‌آمد و اشتباهات فردي به وفور ديده مي‌شد. حركات خنده‌داري - چه دفاع‌هاي ناشيانه و چه دروازه‌باني‌هاي متزلزل - رخ داده است و وقتي اين موارد را با برخي از نخبه‌ترين استعدادهاي فوتبال جهان تركيب مي‌كنيد، اين دست اشتباهات به محصول جانبي بازي تبديل مي‌شوند.
تعويض‌ها تاثيرگذار بوده‌اند
بازيكنان تعويضي يكي ديگر از مضامين كليدي مرحله گروهي بودند، به‌طوري كه ۴۳ گل توسط بازيكناني كه از روي نيمكت آمدند به ثمر رسيد. براي درك بهتر اين موضوع، اين آمار از تعداد گل‌هاي تعويضي‌ها در كلِ هر تورنمنت ديگري از زمان معرفي تعويض در جام جهاني ۱۹۷۰، بيشتر است. موضوع فقط گلزني تعويضي‌ها نيست، بلكه ميزان تاثيرگذاري آنها بر وضعيت مسابقه است، يعني تغيير دادن جريان بازي از حالت باخت به مساوي يا از حالت مساوي به برد. با اين معيار، ۱۳ گل توسط بازيكنان تعويضي به ثمر رسيده كه مستقيما نتيجه بازي را به نفع تيم‌شان تغيير داده؛ يعني بيشتر از جام‌هاي جهاني ۲۰۲۲ (۱۱ گل) و ۲۰۱۸ (۷ گل) و نزديك به ركورد ۱۷ گل كه در نسخه ۲۰۱۴ ثبت شد. دنيز اونداو، سرشناس‌ترين بازيكني است كه بر يك مسابقه تاثير گذاشت؛ او در حالي كه آلمان ۱-۰ از ساحل عاج عقب بود به زمين فرستاده شد و دو گل ديرهنگام او سه امتياز بازي را تضمين كرد. اين اتفاق او را به يكي از تنها شش بازيكني تبديل مي‌كند كه از سال ۱۹۷۰ تاكنون، به عنوان يك بازيكن تعويضي، دو گلِ تغييردهنده سرنوشت بازي در يك جام جهاني به ثمر رسانده است.
روزگار جالب و متفاوت در مقابل دروازه‌ها
يك بررسي سرسري در رقابت كفش طلا نشان مي‌دهد كه ليونل مسي نام‌آشنا با ۶ گل در صدر جدول قرار دارد.
اين ليست خواندني و رضايت‌بخش است، چراكه تقريبا تمام بازيكنان ستاره تورنمنت در اين جشن گلزني سهيم شده‌اند؛ كيليان امباپه، وينيسيوس جونيور، ارلينگ هالند، هري كين و كريستيانو رونالدو همگي حداقل دو بار در سه بازي گروهي كشورشان گلزني كرده‌اند. دو گل مسي مقابل اتريش او را بالاتر از ميروسلاو كلوزه به عنوان بهترين گلزن تاريخ جام جهاني قرار داد، در حالي كه يك ضربه ايستگاهي مقابل اردن تعداد گل‌هاي او را به ۱۹ رساند؛ اما اين ركورد ممكن است قبل از پايان تورنمنت دوباره شكسته شود. امباپه با دو بار گلزني دوگانه (بريس) مقابل سنگال و عراق، مجموع گل‌هاي خود در جام جهاني را به ۱۶ رساند؛ يعني او تنها سه گل با ركوردي فاصله دارد كه مسي در طول پنج تورنمنت به آن رسيده، در حالي كه امباپه تنها در سومين دوره خود است. امباپه در ۲۷ سالگي زمان را براي دوره‌هاي آينده در دست دارد و به نظر مي‌رسد اين تنها مساله «زمان» است، نه «امكان» كه او به صدرنشين مطلق اين معيار تبديل شود. از گل‌هاي دروازه خالي (تپ-اين) و پنالتي‌ها گرفته تا شوت‌هاي سركش از راه دور، اين مرد فرانسوي از سال ۲۰۱۸ تاكنون همه اين كارها را در بزرگ‌ترين صحنه جهان انجام داده است.
وفور اشتباهات
جام جهاني مي‌تواند صحنه‌اي ترسناك باشد و اگرچه مي‌تواند نام‌هاي كمتر شناخته شده را به كانون توجهات پرتاب كند، اما فشاري را هم به همراه دارد كه بسياري از بازيكنان هرگز نظير آن را در زندگي خود تجربه نكرده‌اند.
اشتباهات و قضاوت‌هاي نادرست بخشي از اين اتمسفر هستند، اما افزايش چشمگيري در اشتباهاتي رخ داده كه مستقيما منجر به موقعيت شوت براي حريف شده است. در طول ۷۲ بازي مرحله گروهي، ۱۵۷ اشتباه منجر به شوت رخ داد؛ يعني بيشتر از مجموع دو دوره قبلي. همان‌طور كه در نمودار زير مي‌بينيم، اين آمار نشان‌دهنده يك جهش بزرگ است، به‌طوري كه نرخ بيش از دو اشتباه در هر بازي، تقريبا چهار برابر بيشتر از جام جهاني قطر است. همه چيز تنها ۹ دقيقه پس از بازي افتتاحيه تورنمنت شروع شد؛ جايي كه سپهلو سيتوله از آفريقاي جنوبي در لبه محوطه جريمه خودي توپ را لو داد و به جوليان كوئينونس اجازه داد تا براي مكزيك گلزني كند. از آن زمان به بعد، الياس صخيري از تونس و دو تن از سه دروازه‌بان عراق اشتباهات پرهزينه‌اي مرتكب شدند كه منجر به گل شد. بخشي از دليل اين امر ممكن است در افزايش تعداد تيم‌هاي جام جهاني نهفته باشد. در اين تورنمنت ۳۰ بازي برگزار شد كه در آنها حداقل ۳۰ رتبه در رنكينگ فيفا بين دو تيم فاصله وجود داشت، در حالي كه در سال ۲۰۲۲ اين آمار تنها ۱۲ بازي بود. تيم‌هاي ضعيف‌تر عموما تلاش كرده‌اند تا بازي را به صورت سيستماتيك و از عقب زمين با مالكيت توپ آغاز كنند، اما هرگونه كاهش تمركز به شدت توسط مهاجماني كه سخت پرس مي‌كنند و سريع ضدحمله مي‌زنند، مجازات شده است. اين موضوع با آمار همخواني دارد؛ در ميان تيم‌هايي كه بيشترين اشتباهات منجر به گل را داشته‌اند، تونس (۶)، هاييتي (۳) و عراق (۳) همگي با برخي خطرناك‌ترين مهاجمان جهان در فضاهاي انتقالي روبه‌رو شده‌اند؛ مهاجماني چون ويكتور گيوكرش، هالند و امباپه كه همگي از اين حواس‌پرتي‌هاي تيم‌هاي مقابل سود برده‌اند. شايد اين ارقام سرسام‌آور با شروع مرحله حذفي كاهش يابد، اما هيچ كس در برابر فشار جام جهاني مصون نيست.
نامتقارن‌ترين خط حمله متعلق به كدام تيم است؟
تيم‌ها به‌طور فزاينده‌اي به جناحين چشم دوخته‌اند تا توپ را به جلو حركت دهند. در تورنمنت ۲۰۲۲، ركورد بي‌سابقه و پاييني ثبت شد كه در آن تنها ۱۶ درصد از تمام ورودها به يك‌سوم دفاعي حريف از طريق كانال مركزي زمين انجام شد؛ رقمي كه اكنون نيز به ندرت تغيير كرده است. اين روند در حالي رخ مي‌دهد كه تيم‌هاي ملي بيشتري به دنبال مالكيت توپ و تسلط بر زمين در نزديكي محوطه جريمه حريف هستند. عكس‌العمل دفاعي طبيعي حريفان نيز اين بوده است كه فضاي بين خط هافبك و دفاع را فشرده كنند و مركز زمين - يعني ارزشمندترين مسير براي رسيدن به گل - را ببندند و به اين ترتيب به تيم مقابل در كناره‌هاي زمين فضا بدهند. پرتغال يكي از آن تيم‌هاي نخبه‌اي است كه بارها به جاي عمق، به سمت جناحين هدايت شده است. آنها از طريق مدافع چپ رونده خود، نونو مندز، يك خروجي هجومي با سرعت ويران‌كننده دارند كه استارت‌هاي خود را به خوبي تركيب مي‌كند، در حالي كه ژوائو كانسلو نيز از توانايي فني لازم براي پيدا كردن بازيكنان نفوذكننده با ارسال سانتر به داخل محوطه برخوردار است. اين تنها تيم‌هاي مالك توپ و مسلط نيستند كه به‌طور فزاينده‌اي حملات خود را به سمت كناره‌ها سوق مي‌دهند. چندين تيم با سه مدافع مياني بازي را مي‌سازند و مدافعان كناري (وينگ‌بك‌ها) را بالا و عريض مي‌فرستند تا پاس‌هاي قطري و تعويض منطقه‌هاي بازي را دريافت كنند. در طول ديدار نزديك و محتاطانه استراليا با پاراگوئه كه بدون گل پايان يافت، تيم توني پاپوويك به شدت به يك سمت متمايل بود، چراكه آنها تلاش مي‌كردند جوردن باس، وينگ‌بك ماجراجوي خود را با حمايت كريستين وولپاتو (شماره ۱۰ شناور تيم) راه بيندازند. ساكروس‌ها (استراليا) تيمي هستند كه بالاترين نسبت ورود به يك‌سوم دفاعي حريف را از طريق يك كانال واحد ثبت كرده‌اند، به‌طوري كه حدود ۵۰ درصد از حركت‌هاي هجومي آنها در جناح راست شكل گرفته است.
شجاع‌ترين مهاجم كيست؟
بياييد اين دفترچه داده‌ها را با نگاهي به برخي آمارهاي صدرنشينان مرحله گروهي به پايان برسانيم. با استفاده از پلتفرم داده فيفا، مي‌توانيم فراتر از آمارهاي ساده را ببينيم و بررسي كنيم كه كدام بازيكن بيشترين استارت‌هاي سريع (اسپرينت) را در سه بازي اول ثبت كرده است، براي كساني كه كنجكاوند: اسماعيل صيباري از مراكش با ۲۲۰ استارت. با توجه به شرايط اقليمي و آب‌وهوايي دشوار در برخي شهرها، يك معيار ارزشمند اين است كه ببينيم كدام بازيكنان به شكلي هوشمندانه خود را براي دريافت پاس در خطرناك‌ترين مناطق زمين مستقر مي‌كنند. در تورنمنتي كه بلاك‌هاي دفاعي متوسط و رو به عقب (Mid and Low blocks) در آن زياد است، پاس‌هاي راحت همان پاس‌هاي عرضي هستند، يعني تلاش براي دور زدن ساختار دفاعي حريف به جاي نفوذ به درون آن. بنابراين، نگاهي به بازيكناني كه مكررا به دنبال دريافت توپ در فضاي بين خط هافبك و خط دفاعي حريف هستند، معيار خوبي براي سنجش نيت مالكيت توپ و شجاعت هجومي آنهاست. براي كساني كه يادگيري بصري را ترجيح مي‌دهند، اين همان نوع پاسي است كه به آن اشاره مي‌كنيم. مردي كه بيشترين دريافت توپ را در بين خطوط (بين خط هافبك و دفاع حريف) داشته، گيوكرش از سوئد است. مهاجم آرسنال كه معمولا به عنوان يك مهاجم هدفِ فيزيكي شناخته مي‌شود كه به پشت دفاع مي‌زند تا فضاي بازي را باز كند، به نظر مي‌رسد نقش پيونددهنده‌تري را براي كشورش ايفا مي‌كند؛ نقشي كه با ديگر مهاجم تيم، الكساندر ايساك، هماهنگي بيشتري دارد، چراكه گراهام پاتر، سرمربي تيم، به دنبال يافتن بهترين تركيب در خط حمله است. اكنون كه فوتبالِ بيشتري نسبت به هر زمان ديگري در مرحله گروهي جام جهاني گنجانده شده است، اين يك فرصت براي تامل و قدرداني از سرگرمي‌هاي بي‌وقفه‌اي است كه در اين ۱۷ روز ابتدايي شاهدش بوده‌ايم.با ورود به مرحله حذفي، روندهاي اين تورنمنت باز هم بيشتر و واضح‌تر متبلور خواهند شد.