اسراييل در آستانه «پسانتانياهو»؟
با وجود اين، اختلاف ميان نتانياهو و رقباي او بيشتر بر سر شيوه اداره دولت است تا ماهيت پروژه صهيونيستي. تقريبا همه جريانهاي اصلي يهودي اسراييل بر چند اصل اتفاق نظر دارند: مخالفت با تشكيل دولت مستقل فلسطيني، حفظ برتري امنيتي اسراييل و مقابله با نفوذ منطقهاي ايران.
تفاوت اصلي در روشهاست. جريان راست مذهبي حاكم خواهان گسترش سريع شهركسازي، تقويت هويت ديني دولت، محدودسازي اختيارات دستگاه قضايي و حفظ معافيت نظامي حريديهاست. در مقابل، جريان امنيتي - نهادي معتقد است ادامه اين روند ميتواند انسجام داخلي اسراييل را تهديد كرده و روابط تلآويو با غرب، بهويژه امريكا، را وارد مرحلهاي پرهزينه كند.
در همين چارچوب، مساله خدمت سربازي حريديها به يكي از مهمترين خطوط شكاف در جامعه اسراييل تبديل شده است. براي بخش سكولار و طبقه متوسط، ادامه معافيت مذهبي در شرايط جنگ و بحران امنيتي به تدريج غيرقابل قبول شده است.
در موضوع فلسطين نيز تغيير بنياديني ديده نميشود. حتي احزاب ميانهرو اسراييل ديگر از روند صلح به معناي كلاسيك آن سخن نميگويند. مفهوم غالب، «مديريت منازعه» است نه حل آن. از اين رو، تغيير احتمالي دولت لزوما به معناي تغيير راهبرد اسراييل در قبال فلسطينيان نخواهد بود، بلكه بيشتر به تغيير در لحن، سرعت و نحوه مديريت بحران محدود ميشود.
يكي ديگر از محورهاي مهم انتخابات آينده، رابطه با ايالات متحده است. همه جريانهاي اسراييلي امريكا را شريك راهبردي اصلي ميدانند، اما درباره نحوه تعامل با واشنگتن اختلاف دارند. نتانياهو و متحدانش رويكردي تقابليتر در برابر فشارهاي امريكا، بهويژه در پرونده ايران و شهركسازي اتخاذ كردهاند؛ در حالي كه جريان امنيتي اسراييل بر ضرورت بازسازي هماهنگي با واشنگتن تاكيد ميكند. احزاب عربي نيز ممكن است بار ديگر نقش «تعيينكننده» پيدا كنند. با وجود آنكه اين احزاب احتمالا حدود ۱۰ كرسي كسب خواهند كرد، بخش بزرگي از جريانهاي صهيونيستي همچنان از اتكاي علني به حمايت عربي واهمه دارند؛ موضوعي كه بار ديگر محدوديت ساختاري مشاركت سياسي عربها در اسراييل را آشكار ميكند. در مجموع، اسراييل وارد مرحلهاي شده كه بحران آن صرفا به يك دولت يا يك رهبر محدود نيست. شكاف ميان اسراييل سكولار و مذهبي، اختلاف ميان نهاد امنيتي و جريان ايدئولوژيك و همچنين تنش ميان الزامات بينالمللي و پروژه راست افراطي، همگي نشان ميدهند كه انتخابات كنست بيستوششم بيش از آنكه رقابتي حزبي باشد، نشانه ورود اسراييل به مرحلهاي تازه از بحران هويت و الگوي حكمراني است. در چنين شرايطي، حتي اگر نتانياهو كنار برود، بعيد است جهتگيري كلي اسراييل تغيير اساسي كند. مساله اصلي ديگر اين نيست كه چه كسي پيروز ميشود، بلكه اين است كه اسراييل آينده با كدام نسخه از راست اداره خواهد شد: راست ايدئولوژيك و تهاجمي يا راست امنيتي و عملگرا.