اين‌بار سيل جمعيت قابل انكار نبود

گروه اجتماعي

به دنبال پايان مراسم وداع و تشييع رهبر شهيد در شهرهاي تهران و قم، مشهد خود را براي برگزاري مراسم تشييع و تدفين آماده مي‌كند. از روز شنبه، بزرگ‌ترين مراسم وداع و تشييع و سوگواري يك ملت در تاريخ ايران آغاز شد. روز جمعه مقامات بلندپايه كشورمان و همچنين مهمانان عاليرتبه از كشورهاي جهان به مصلاي تهران رفتند و با رهبر شهيد وداع كردند و روزهاي شنبه و يكشنبه هم به وداع مردمي و اقامه نماز بر پيكر رهبر شهيد اختصاص داشت و روز دوشنبه مراسم تشييع در پايتخت آغاز شد و پيش از غروب دوشنبه، خودروي مخصوص حامل رهبر شهيد به قم رسيد تا روز سه‌شنبه، در پايتخت مذهبي ايران هم نماز ميت بر پيكر ايشان اقامه شود. تصاوير و فيلم‌ها از حضور چند ميليوني مردم عزادار در اين مراسم، اين‌بار چنان چشم جهان را خيره كرد كه نه تنها رسانه‌هاي غربي، بلكه رسانه‌هاي معاند فارسي زبان خارج از كشور كه در مراسم مشابه، حضور مردم را به مونتاژ و فتوشاپ نسبت مي‌دادند، فقط در گزارش‌هاي منتشر شده از جمعيتي كه هر ساعت بر تعدادش اضافه مي‌شد اشاره داشتند. تصاويري كه از روز شنبه از صحن مصلاي تهران در روز مراسم وداع مردمي و اقامه نماز ميت با رهبر شهيد و همچنين، مراسم تشييع در فاصله ميدان امام حسين تا ميدان آزادي منتشر شد، صحت تمام اخبار چند ماه اخير رسانه‌هاي معاند فارسي‌زبان خارج از كشور را زير سوال برد و نشان داد كه همبستگي يك ملت بسيار قدرتمندتر از آن است كه با وعده‌هاي بي‌سرانجام و توخالي بيگانگان، ترك بردارد. 

ويژگي مهم اين مراسم كه از شامگاه جمعه و با اجراي محدوديت‌هاي ترافيكي در پايتخت و اطلاع‌رساني به شهروندان و زائران ساكن در تهران آغاز شد، هماهنگي گسترده دولت، دستگاه قضايي، نيروهاي نظامي و انتظامي و گروه‌هاي مختلف مردمي در خدمت‌رساني است. از هفته‌هاي قبل به دنبال تعيين روزهاي مراسم وداع و تشييع و تدفين، تمام دستگاه‌ها و نهادهاي دولتي و غير دولتي، يك برنامه‌ريزي گسترده براي ارايه خدمت داشتند. برپايي موكب‌ها، اختصاص فضاي اسكان براي زائران، ايجاد پاركينگ در خيابان‌ها و بزرگراه‌ها و آزادراه‌هاي پايتخت، قم و مشهد، آماده‌سازي امكانات رفاهي، تغذيه، آب آشاميدني، خدمات بهداشتي-درماني، مواردي بود كه طي روزهاي اخير و تا پيش از آغاز مراسم انجام و اطلاع‌رساني شد.  با توجه به اينكه تهران به عنوان پايتخت سياسي ايران، اولين شهر برگزاري مراسم وداع و تشييع رهبر شهيد بود، مسوولان از پيش‌بيني حضور تا 20 ميليون نفر جمعيت در اين مراسم خبر مي‌دادند و خدمت‌رساني به چنين جمعيتي كه از سراسر كشور خود را به تهران مي‌رساندند، نگراني‌هاي احتمالي بابت بي‌نظمي‌هاي خاص چنين مراسمي را پررنگ مي‌كرد. اسكان و تردد و انتقال زائران از چهار گوشه پايتخت به مصلاي تهران كه محل برگزاري مراسم وداع بود و همچنين، پياده‌روي در مسير 20 كيلومتري ميدان امام حسين تا ميدان آزادي كه براي مراسم تشييع تعيين شده بود هم، ابهاماتي در خصوص حفظ نظم و امنيت مراسم را دامن مي‌زد. با اين حال، در شامگاه روز دوشنبه و بعد از پايان مراسم تشييع رهبر شهيد در تهران، ارايه‌دهندگان خدمات شهري، انتظامي و درماني پايتخت اعلام كردند كه مراسم، بدون كمترين اختلال و بي‌نظمي به پايان رسيده است. از روز چهارشنبه و سه روز پيش از آغاز مراسم وداع در تهران، اعلام شد كه 78 زائرشهر با ظرفيت اسكان اضطراري ۲ ميليون نفر در فضاهايي همچون فرهنگسراها، مدارس، مساجد و ساير اماكن عمومي، فضاي اسكان در 1700 مسجد شهر تهران، فضاي اسكان در بيش از 700 پارك در شهر تهران، اسكان در منازل شخصي بيش از 5 هزار خانواده تهراني داوطلب خدمت‌رساني به زائران، امكان اسكان در بيش از هزار مدرسه در استان تهران و همچنين ايجاد فضاي اسكان توسط نهادهاي دولتي از جمله سازمان بهزيستي كشور، وزارت اقتصاد و دارايي، وزارت ورزش و جوانان، وزارت تعاون و بانك‌هاي پايتخت، يك اقدام هماهنگ بين مردم و دولت براي برگزاري هر چه بهتر بزرگ‌ترين اجتماع مردمي ايران بود. علاوه بر اين، وزارت علوم و وزارت بهداشت هم پا به پاي مردم در زمينه ايجاد فضاي اسكان و ارايه خدمات رفاهي و بهداشت و درمان فعال بودند چنانكه تعدادي از دانشگاه‌هاي شهر تهران و كرج از جمله دانشگاه صنتي اميركبير، دانشگاه علامه، دانشگاه خوارزمي در دو پرديس تهران و كرج، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، دانشگاه صنعتي شريف، دانشگاه پيام نور، دانشگاه تربيت مدرس، دانشگاه تهران، دانشگاه امام صادق، دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسي از دانشگاه‌هايي بودند كه اعلام كردند علاوه بر خدماتي همچون اطلاع‌رساني و راه‌اندازي موكب‌هاي خدماتي، فضاي اسكان براي دانشگاهيان، دانشجويان، زائران ايجاد خواهند كرد. 
با توجه به محدوديت‌هاي ترافيكي در شعاع 1.5 كيلومتري مصلاي تهران و همچنين خيابان‌هاي منتهي به مسير تشييع، مقرر بود كه تردد زائران صرفا توسط مترو و اتوبوس انجام شود. اگرچه صبح روز دوشنبه و در آغاز مراسم تشييع، متروي تهران اعلام كرد كه 5 الي 7 ايستگاه مترو در مسير تشييع به دليل ازدحام شديد جمعيت در ايستگاه‌هاي فردوسي، تاتر شهر، امام حسين، توحيد و انقلاب توقف نخواهد داشت اما بيش از 23 ميليون سفر با وسايل حمل و نقل عمومي (مترو، تاكسي و اتوبوس) در روزهاي شنبه، يكشنبه و دوشنبه و همچنين جابه‌جايي بيش از 5 ميليون زائر با اتوبوس‌هاي شركت واحد و بيش از 14 ميليون سفر با متروي تهران، يك ركوردشكني براي شبكه حمل و نقل عمومي تهران محسوب مي‌شد.  
شهر قم هم كه دومين مقصد مراسم تشييع رهبر شهيد بود، شرايط مشابه داشت اگرچه كه پيش‌بيني مي‌شد تعداد زائران در اين شهر مذهبي، بسيار كمتر از پايتخت باشد چرا كه زمان برگزاري مراسم، كمتر از 12 ساعت و تا اذان ظهر سه‌شنبه بود. با وجود كوتاهي زمان برگزاري مراسم تشييع در شهر قم هم البته خدمات مشابه براي زائران حاضر در پايتخت مذهبي ايران در نظر گرفته شده بود و 4 مركز اسكان و همچنين مدارس، مساجد، حسينيه‌ها، سالن‌هاي ورزشي و ساير مراكز عمومي قم هم آماده ارايه خدمات رفاهي و اسكان زائران بودند. با توجه به اينكه قرار بود نماز ميت در صحن مسجد جمكران اقامه شود، اعلام شده بود كه تا زمان تكميل ظرفيت در مسجد، مراسم آغاز نخواهد شد اما تصاوير ثبت شده توسط خبرگزاري‌ها از بامداد سه‌شنبه نشان مي‌داد كه سيل جمعيت سوگوار پيش از سپيده صبح در صحن مسجد جمكران حاضر و در انتظار آغاز مراسم بودند و مسوولان انتظامي هم اعلام كردند كه از شامگاه دوشنبه، در تمام ورودي‌هاي شهر قم، ترافيك سنگين بوده است.  خبرنگاران خبرگزاري‌ها هم كه در محوطه مسجد جمكران حضور داشتند نوشتند كه از اولين ساعات بامداد سه‌شنبه، جمعيت عزادار، فاصله بين مسجد جمكران تا بلوار پيامبر اعظم و از حرم مطهر حضرت معصومه(س) تا خيابان‌هاي منتهي به مسيرهاي اصلي را به تدريج پر كردند و در انتظار آغاز مراسم بودند. در حالي كه از غروب دوشنبه، بار ترافيكي و تعداد جمعيت در خيابان‌هاي اطراف مسجد جمكران، رو به افزايش بود و همزمان، عوامل خدمات شهري براي آخرين بار پيش از آغاز مراسم تشييع رهبر شهيد، خيابان‌ها و محوطه اطراف را مي‌شستند و عده‌اي ديگر مشغول جانمايي سازه‌ها و گروهي سرگرم نصب آخرين پارچه‌هاي سياه‌پوش بودند و در حرم مطهر حضرت معصومه هم، موكب‌هاي پذيرايي، چاي و شربت، آب يا غذاي گرم بين زائران توزيع مي‌كردند. 

مشهد هم آماده است 
طبق اعلام مسوولان استان خراسان رضوي، مشهد هم از هفته‌هاي قبل خود را براي برگزاري مراسم تشييع و تدفين رهبر شهيد آماده كرد. نكته مهم اين است كه هر سه شهر تهران، قم و مشهد، سابقه مركزيت در برپايي مراسم آييني، مذهبي، ملي و اجتماعات مردمي داشته‌اند، اما به هر حال اين‌بار، بار سنگين اين مراسم بر دوش تهران بود كه پايتخت سياسي كشور است و پيام سياسي اين مراسم هم از تهران به جهان مخابره خواهد شد.  شرايط ويژه شهر مشهد سبب شده كه مسوولان استان خراسان رضوي براي برگزاري مراسم تشييع و تدفين رهبر شهيد، درصدد ايجاد شرايطي مشابه تهران براي زائران ورودي باشند. از هفته قبل اعلام شد كه به دليل ممكن نبودن محدود كردن مراسم تشييع به يك خيابان مشهد، تمام شهر از ساعات آغازين روز پنجشنبه مسير تشييع رهبر شهيد خواهد بود ولي فاصله طولاني مشهد نسبت به بسياري شهرهاي كشور باعث شده كه مسوولان استان خراسان رضوي براي زائران ورودي به اين شهر هم درصدد ايجاد فضاي اسكان باشند. طبق اعلام مسوولان شهري مشهد، ۵۷ مجموعه ورزشي متعلق به شهرداري مشهد با ظرفيت اسكان چادري و كف‌خواب براي ۲۵ هزار نفر شامل سالن‌هاي ورزشي سرپوشيده و پايگاه‌هاي مديريت بحران، امكانات زيرساختي نظير سرويس‌هاي بهداشتي، حمام، ايستگاه‌هاي توزيع چاي گرم و فضاي اختصاصي براي پخت‌وپز غذا از غروب روز دوشنبه، ۱۵ تيرماه، تا پايان روز جمعه، ۱۹ تيرماه، به‌صورت شبانه‌روزي براي اسكان زائراني كه براي مراسم تشييع رهبر شهيد به مشهد سفر مي‌كنند، آماده‌سازي شده است.
علاوه بر برنامه‌ريزي براي امكان اسكان در دو مركز زيرمجموعه دانشگاه ملي مهارت در شهر مشهد از طريق ثبت‌نام كارواني، آستان قدس رضوي هم در اطلاعيه شماره ۳ خود، از ظرفيت ۱۰ها هزار نفر-شب اسكان در مواكب و مجموعه‌هاي وابسته به اين آستان همچون زائرسرا و زائرشهر رضوي، موسسه تربيت‌بدني، موسسه جوانان، مدارس و دانشگاه امام رضا(ع) و... خبر داده و تاكنون ظرفيت اسكان بيش از ۲ ميليون نفر شب در هتل‌ها، هتل‌آپارتمان‌ها، مهمانسراها و ساير مراكز اقامتي فراهم شده كه اين ظرفيت افزايش خواهد يافت. آماده‌سازي مدارس، دانشگاه‌ها، سالن‌هاي ورزشي، سوله‌هاي مديريت بحران، اماكن متعلق به دستگاه‌هاي اجرايي و بوستان‌هاي شهري از ديگر اقدامات مسوولان استان خراسان رضوي براي اسكان زائران است و شبكه مردمي مشهد هم براي اسكان زائران برنامه‌ريزي كرده و 12 منطقه شهر براي اسكان استاني زائران تقسيم‌بندي شده است. طبق اين برنامه‌ريزي، استان‌هاي فارس و اصفهان در منطقه يك، استان‌هاي قم، تهران و خراسان شمالي در منطقه 2، استان‌هاي لرستان، كردستان و چهار محال و بختياري در منطقه 3، استان‌هاي كرمان و يزد در منطقه 4، استان‌هاي هرمزگان و بوشهر در منطقه 5، استان‌هاي خراسان جنوبي و سيستان و بلوچستان در منطقه 6، استان‌هاي كرمانشاه، ايلام و خوزستان در منطقه 7، استان‌هاي زنجان و همدان در منطقه 8، استان‌هاي آذربايجان شرقي و آذربايجان غربي در منطقه 9، استان‌هاي اردبيل و قزوين در منطقه 10، استان‌هاي سمنان و گلستان در منطقه 11 و استان‌هاي گيلان و مازندران در منطقه 12 مستقر خواهند شد. سامانه تلفني 0515151 هم به صورت شبانه‌روزي براي پاسخگويي و راهنمايي زائران در نظر گرفته شده است. استقرار 250 تانكر آب ثابت و سيار در شهر مشهد و برنامه‌ريزي براي تأمين آب در بازه‌اي حدود يك هفته پس از مراسم از ديگر اقدامات مسوولان استان خراسان رضوي است.  در حالي كه از عصر دوشنبه، تعداد زيادي از زائران به سمت مشهد حركت كرده‌اند و ترافيك مسيرهاي ورودي به مشهد از شامگاه دوشنبه، سنگين شده، فعلا محدوديت ترافيكي در شهر مشهد در حال اجرا نيست اما طبق اعلام رييس پليس راهور استان خراسان رضوي، تردد وسايل نقليه از شامگاه سه‌شنبه در 5 مسير شامل خيابان امام رضا از پايانه مسافربري امام رضا تا حرم مطهر، بلوار قرني و خيابان شهيد رييسي از ميدان فردوسي تا حرم مطهر، بلوار طبرسي جنوبي از تقاطع فجر تا حرم مطهر، بلوار مصلي و خيابان نواب صفوي از تقاطع غير هم سطح مصلي تا حرم مطهر، بلوار جمهوري اسلامي از ميدان پرواز تا ميدان 15 خرداد، ممنوع است و زائران بايد از وسايل حمل و نقل عمومي يا مسيرهاي جايگزين استفاده كنند. 

جاماندگان مراسم تشييع  در ساير استان‌ها چه كردند 
اخباري كه طي روزهاي اخير از استان‌هاي مختلف مخابره شد حاكي از آن بود كه در بسياري شهرهاي كشور، مردمي كه موفق نشده‌اند خود را به تهران يا قم برسانند، در شهر محل سكونتشان به مراسم سوگواري براي رهبر شهيد پرداخته‌اند. شهرهاي چابهار، خرم‌آباد، اروميه، ساري، شهركرد، بابل، رشت، همدان، خرمشهر، لالي، يزد، بوشهر، تبريز، خوي، ياسوج، اراك، رامهرمز، آستانه‌اشرفيه، آستارا، كيش، قشم، ايلام، كرمانشاه، اردبيل، شيراز، بهشهر، مياندورود، كوهدشت، اصفهان و كرمان از جمله شهرهايي بودند كه همزمان با برگزاري مراسم وداع و تشييع رهبر شهيد در شهرهاي تهران و قم، مراسم سوگواري برگزار كردند.