لايه زيرينِ مدنيت ايراني!
بهروز مرباغي
در روزهاي سخت و زشت جنگ، هر كدام به نحوي روز و روزگار را ميگذرانديم. گاه به بطالت و گاه به دلهره. نهادهاي حكومتي هم به نوبه خود ميكوشيدند باري از دوش مردم بردارند تا شدت و وسعت تخريب جنگ مردم را از زندگي سير نكند. از يكسو وعده افزايش غيرقابل پيشبيني پايه حقوق را ميدادند، ازسوي ديگر «نگران نباشيد خانههايتان را از نو ميسازيم»! اينكه اين وعدهها چگونه محقق خواهد شد، موضوع حرف ما نيست. اينها در حوزه وظايف و كار «از ما بهتران» است. اما، در لايه زيرين جامعه، به نقل از راويان شكرشكن شيرينگفتار، مردم، به روش خود، كوشيدند بار جنگ را براي بخشهايي از مردم سبك كنند. جالب است كه تعدادي از اهالي شهر در محله يا در منطقه خود، بدون سازماندهي خاص، به سراغ خانوادههاي تكنفره، به ويژه سالمندان ميرفتند و كارهاي روزانه آنها را انجام ميدادند. مثلا خريد نان و بيرون بردن آشغال و غيره. گاه «اين اهالي» حسب تصادف يا كنجكاوي با ديگراني مثل خود در محله و منطقهاي ديگر آشنا ميشدند و بياختيار يار و همكار هم در دو محله مختلف ميشدند. يكي از اين افراد در گزارشي گفته پس از آتشبس هم چند سالمند زنگ ميزنند و كمك ميخواهند. اينبار مثلا «آيا ميشود كمك كني برويم پارك محله كمي راه بروم؟» ممكن است برخيها اين نوع كارها را نوعي پوپوليسم بدانند، ولي چنين نيست. اينان سر و صدايي ندارند. در هيچ تريبون و رسانهاي هم حضور ندارند. همهاش به خاطر رضاي جان و روح خود اين كارها را ميكنند. در همين روزها، تعدادي پزشك به دوست و آشنا سپرده بودند هر كه نياز پزشكي دارد و امكان مراجعه به بيمارستان و مطب پزشك برايش نيست، خبر كنند پزشك برود منزلش و مشكل پزشكي او را حل كند. شنيدهايم چند نفر از معماران در محافل و مجامع اعلام آمادگي كردهاند حاضرند براي آناني كه خانهشان تخريب شده، رايگان خانه طراحي كنند. در همين روزها، در چند كانون محلهاي، مثل «خانه قصه» مربياني مهربان پذيراي كودكاني هستند كه با تعطيلي مدارس در خانهها مانده و خسته شدهاند. اين كودكان ميآيند در اين خانهها با همسن و سالهاي خود بازي ميكنند، نقاشي ميكشند، قصه ميخوانند. به همين سادگي. اينها نمونههايي از خروارها هستند. مردم ايران، اهل مدارا و مهر هستند. در بزنگاهها ذات شكوهمند خود را نشان ميدهند. اگر تاريخ گذشته نزديكمان را بخوانيم متوجه ميشويم همين حلقههاي نامريي مدني بودند كه تشكلهاي آتي اجتماعي را در قالب انجمنها و نهادهايي تحت عنوان فتوت، اخوت و اتحاد تشكيل دادند. جنبش مشروطيت حاصل رشد و شكوفايي اين حلقه نامريي زيرين بود. دنيا را چه ديديد، شايد همين ريزحلقههاي ياريگر دوران جنگ هم آينده مدني ايران را شكل دهند. به نظر ناممكن نميآيد.
معمار و مدرس دانشگاه