سلام- دیوارهای شهر مال کیست؟

یکی از موضوعات مهم شهری، تعریف حدود و ثغور آزادی عمل مردم در شکل‌دهی شهر است. ساده‌ترین مثال، خانه و نمای بیرونی آن است. امروز، در میان جوامع پیشرفته، وفاق عمومی بر این است که مالک خانه فقط در محدوده داخل خانه است که فعال مایشاء و کاملا مختار است، آن‌هم با پذیرفتن تمام اصول و مقررات حاکم بر شهر. اما نما و حجم بیرونی ساختمان مال شهر است و فرد نمی‌تواند هر کاری را که دلش خواست با چشم و ذهن مردم انجام دهد.  کمی فراتر، دیوارهای شهر متعلق به تمام شهر و شهروندان است، فارغ از اینکه دیوار خانه شما باشد یا دیگری. شما حق ندارید این دیوار را به میل خودتان رنگ بزنید یا شکل دهید. ولی آیا چنین است؟ آیا دیوارهای شهر ما مصون از عمل غیر موجه مردم است؟ اصولا کی و کدام دستگاه ملی یا شهری حق دارد دیوارها را به تصرف خود درآورد؟ در غیاب سازمان و نهاد متولی و پاسخگو، وظیفه تک‌تک اهالی شهر چیست؟ اینجا است که چهره شهرمان تحت تاثیر عمل و تفکر افراد یا سازمان‌ها شکل می‌گیرند بی‌آنکه کسی دغدغه رضایت مردم را داشته ‌باشد. اگر کمی ریزتر به موضوع نگاه کنیم، عمق قضیه کمی بهتر درک می‌شود. دسته اول دخالت و تصرف دیوارهای شهر حاصل خواست و عمل حاکمیت است. برحسب نوع نگاه و البته اقتضائات سیاسی و ایدئولوژیک حاکم بر جامعه، دیوارها نقاشی و شعارنویسی می‌شوند، به خصوص در جوامعی ملتهب و در حال گذار‌ که این نوع تصرف دیوار رایج‌تر و گسترده‌تر است. ظاهرا هم کسی نمی‌تواند معترض باشد چون خواست و اراده حاکمیت را دارد. درست در نقطه مقابل این نظم، تصرف دیوار توسط جوانان یا دیگر گروه‌های سنی و فکری جامعه است که علاقه‌مندند دیوار را به تابلوی اعتراضات خود تبدیل کنند. هرچند اعتراض مدنی یا اجتماعی بسیار نرم و ساده گرافیتی حاصل چنین عملی است. در برخی نقاط شهر این گرافیتی‌ها تبدیل به نمایشگاه گسترده نقاشی دیواری تقریبا آنارشیستی شده‌اند، مثل دیوارهای شهرک اکباتان. اینها قصه و داستان خود را دارند که قابل بحث و مطالعه است. اما دسته سومی هم هست که بسیار احساسی و شاید هم گذرا است. شعارنویسی بر دیوار با الهام از شرایط گذرای روز. اینها معمولا با افشانه و بدون توجه به هیچ اصول زیبایی‌شناسی و احترام به منظر شهری انجام می‌شوند. صرف‌نظر از محتوای شعار، به دلیل کاملا فردی و احساسی بودن، هیچ فضیلت فرهنگی و هنری به شهر نمی‌بخشد. طرفه آنکه هیچ‌کس و هیچ نهادی هم امکان هدایت و مدیریت آن را ندارد. این افراد حتی فراتر از آموزه‌ها و برنامه‌های جریان‌هایی که خود را منبعث از آنها می‌دانند، این نقش و کلام را بر دیوار می‌زنند و هر چه التهاب در جامعه بیشتر باشد کنترل این تصرف سخت‌تر می‌شود. باز این پرسش مطرح می‌شود که دیوارهای شهر مال کیست؟معمار و مدرس دانشگاه