مسوولیت حقوقی دولتها در پایگاههای نظامی - (2)
دولتي كه اجازه استقرار نيروهاي نظامي خارجي را ميدهد، بايد اطمينان حاصل كند كه قلمرو آن به نحوي مورد استفاده قرار نميگيرد كه امنيت و حقوق دولتهاي ديگر را نقض كند. اين به معناي پذيرش مسووليت خودكار براي همه اقدامات دولت خارجي نيست؛ بلكه به معناي آن است كه دولت ميزبان نميتواند در برابر استفاده زيانبار از قلمرو خود كاملا بيتفاوت باشد. در اين زمينه، اصل حسن نيت نيز اهميت ويژهاي دارد. اجراي توافقهاي دفاعي بايد به گونهاي باشد كه هدف و روح قواعد بنيادين حقوق بينالملل، از جمله منع توسل به زور و احترام به حقوق ساير دولتها، بياثر نشود.
نتيجهگيري؛ امنيت بدون مسووليت پايدار نخواهد بود- پايگاههاي نظامي خارجي، يكي از پيچيدهترين پديدههاي حقوق بينالملل معاصر هستند؛ زيرا در نقطه تلاقي ميان نياز دولتها به امنيت، حق حاكميت سرزميني و مسووليت بينالمللي قرار گرفتهاند. در مورد پايگاههاي نظامي امريكا در منطقه خليج فارس، مساله اصلي صرفا وجود اين پايگاهها يا توافقهاي دفاعي ميان امريكا و كشورهاي ميزبان نيست. پرسش بنيادين آن است كه اگر اين پايگاهها در يك عمليات نظامي عليه دولت ثالث مورد استفاده قرار گيرند، آثار حقوقي چنين وضعيتي چيست.ايران، همانند هر دولت ديگري، از حق ذاتي دفاع مشروع در برابر حمله مسلحانه برخوردار است و هيچ توافق امنيتي ميان ساير دولتها نميتواند اين حق را از ميان ببرد. اگر يك پايگاه نظامي خارجي در انجام حمله عليه ايران نقشي مستقيم ايفا كند، بررسي وضعيت حقوقي آن پايگاه و حدود واكنش دفاعي ايران بايد در چارچوب قواعد حقوق بينالملل، از جمله ضرورت و تناسب، انجام شود. در مقابل، دولتهاي ميزبان نيز نميتوانند صرفا با استناد به قراردادهاي دفاعي، خود را از هرگونه مسووليت مبرا بدانند. اصل حسن همجواري، حسن نيت و تعهد جلوگيري از استفاده زيانبار از قلمرو دولتها، ايجاب ميكند كه هيچ سرزميني به ابزاري براي نقض حقوق و امنيت دولتهاي ديگر تبديل نشود. در نهايت، چالش اصلي حقوق بينالملل در عصر جديد اين است كه چگونه ميان حق دولتها براي تأمين امنيت خود و ضرورت جلوگيري از تبديل قلمرو يك كشور به سكوي تهديد عليه كشور ديگر تعادل برقرار كند. پاسخ اين چالش، نه در نفي همكاريهاي دفاعي دولتها، بلكه در پذيرش يك اصل اساسي است: امنيت بدون مسووليت پايدار نخواهد بود و حاكميت بدون رعايت تعهدات بينالمللي معناي كامل خود را از دست ميدهد.