تهران، ركورد دار خسارت جنگ

گزارش شهرداري تهران از خسارت جنگ‌هاي 12 روزه و 40 روزه در مناطق غيرنظامي، نشان مي‌دهد كه پايتخت در هر نوبت، بيشترين اصابت‌ها و تخريب را در مقايسه با بقيه استان‌ها داشته است . نگاهي به گزارش رسمي از جنگ 8 ساله، جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه نشان مي‌دهد كه در هر سه نوبت، آتش جنگ، ابتدا در تهران شعله‌ور شده و سپس به ديگر شهرها كشيده است . در جنگ 8 ساله، بمباران فرودگاه مهرآباد،  اولين هدف جنگنده‌هاي عراقي در ظهر 31 شهريور 1359 بود كه اعلاني براي آغاز جنگ شمرده شد، جنگ 12 روزه هم با اصابت پهپاد به نقاطي در شمال، شمال شرق و مركز تهران در ساعت 3 و 15 دقيقه بامداد 23 خرداد 1404 آغاز شد و در جنگ 40روزه هم، صبح 9 اسفند 1404، محله پاستور در مركز تهران اولين نقطه‌اي بود كه هدف حمله هوايي قرار گرفت . مقايسه گزارش شهرداري تهران با خسارات جنگ 8 ساله ايران و عراق، نشان مي‌دهد كه در جنگ 40 روزه، ركورد جنگ‌زدگي در تهران شكسته شد .

شهرهاي درگير در جنگ و ركورد تهران

اسناد رسمي نشان مي‌دهد كه در جنگ 8 ساله، بيش از 60 شهر و روستاي كشور با موشك و بمب هدف حملات عراق قرار گرفتند . شهرهاي تبريز، اروميه، مهاباد، پيرانشهر، سردشت، سقز، بانه، مريوان، سنندج، دهلران، اشنويه، پاوه، سرپل ذهاب، كرمانشاه، همدان، اسلام‌آباد غرب، ايلام، خرم‌آباد، بروجرد، زنجان، اراك، كرج، انديمشك، دزفول، شوشتر، مسجدسليمان، سوسنگرد، اصفهان، قم، تهران، ورامين، اهواز، بهبهان، رامهرمز، ماهشهر، خرمشهر، بوشهر، شيراز، جزيره خارك و آبادان شهرهايي بودند كه آتش جنگ را به چشم ديدند . تا پيش از اسفند 1366، نوار مرزي جنوب و جنوب غرب و شمال غرب كشور هدف آتش توپخانه عراق بود ولي در آخرين ماه سال 1366 و تا ارديبهشت 1367 و تا پيش از اعلام آتش‌بس حمله به شهرها، 189 موشك به ايران شليك شد و در اين فاصله، پاي جنگ به تهران؛ شهري در فاصله 600 كيلومتري مرز ايران و عراق هم رسيد . 8 اسفند 1366 پالايشگاه تهران هدف حمله موشكي عراق قرار گرفت و تا ارديبهشت 1367 و به مدت 50 روز، مناطق 1، ۶، ۱۵، ۲۱، ۱۴، ۸ و ۹ پايتخت و محله‌هايي از جمله ميدان هفت‌تير، شهرك اكباتان، ميدان ونك، خيابان‌هاي شيخ هادي، گيشا، غفاري، تخت طاووس، سهروردي، سميه، سرباز، نازي آباد، فرمانيه، ميدان قزوين، چهارراه سيروس، 92 بار با 135 فروند موشك هدف قرار گرفت .  در جنگ 12 روزه، 27 استان كشور 359 بار هدف حملات هوايي امريكا و اسراييل بود كه در اين ميان، شهر تهران با 108 بار اصابت موشك و بمب و پهپاد، بيشترين خسارات و ويراني‌ها را داشت. در اين نوبت از جنگ، مناطق 1، 2، 3 و 4 پايتخت، بيشترين آسيب را در حملات هوايي امريكا و اسراييل داشتند و 8520 واحد مسكوني در شهر تهران آسيب ديد كه از اين تعداد 5300 واحد نيازمند تعميرات جزيي، 2500 واحد نيازمند تعميرات متوسط و 652 واحد نيازمند تخريب و بازسازي بودند و حدود 50 ساختمان نياز به نوسازي كامل داشتند .  در جنگ 40 روزه، 29 استان كشور هدف حملات بمب، پهپاد و موشك امريكا و اسراييل قرار گرفت كه طبق اعلام وزارت كشور، استان‌هاي تهران، اصفهان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، كرمانشاه و آذربايجان شرقي، بيش از ساير استان‌ها هدف حملات هوايي بودند و بيشترين خسارت‌ها را داشتند . رييس جمعيت هلال‌احمر اعلام كرد كه مجموع واحدهاي تجاري و مسكوني خسارت ديده در حملات هوايي جنگ 40 روزه، ۱۴۹ هزار و 528 واحد است كه از اين تعداد بيش از ۱۲۳ هزار واحد، مسكوني، ۲۴ هزار واحد، تجاري و ۳۵۰ واحد، مركز بهداشتي و درماني بوده است.  طبق گزارش شهرداري تهران، در جنگ 40 روزه بيش از 50 هزار واحد مسكوني در شهر تهران دچار خسارت جزيي تا صد درصدي شد كه حدود 40 هزار واحد در گروه تعميرات جزيي شامل شكستگي شيشه و پنجره و آسيب به ورودي واحد مسكوني، حدود 8900 واحد در گروه خسارت به اجزاي معماري و تخريب تيغه‌ها، آسيب به آشپزخانه، سرويس‌هاي بهداشتي، سقف كاذب يا ساير بخش‌هاي معماري با سازه سالم و 415 واحد نيازمند مقاوم‌سازي يا نوسازي بودند و بيش از 2000 واحد به‌طور كامل تخريب شدند و بايد از نو ساخته شوند .

تهران، ركورد خسارت جنگ را رد كرد

روز سه‌شنبه، نشستي با عنوان «روايت‌هاي ناتمام شهر» از سوي دانشكده شهرسازي دانشگاه تهران برگزار شد كه ورود به اين نشست براي عموم آزاد بود.حسين نوحي، كارشناس رسمي دادگستري و رييس صدور مجوز پروانه شهرداري منطقه 5 تهران، در اين نشست گزارشي با عنوان « املاك آسيب ديده در جنگ رمضان »داشت و با استناد به گزارش آماري معاونت شهر سازي و  معماري شهرداري تهران، ميزان خسارات به مناطق مسكوني در حملات هوايي جنگ 40 روزه  را  اعلام كرد . نوحي در صحبت‌هاي خود اشاره كرد كه شهر تهران در اين نوبت از جنگ، 650 بار مورد اصابت قرار گرفته در حالي كه بعضي نقاط پايتخت، بيش از 5 بار هدف حملات موشكي و بمب و پهپاد بوده و منطقه 4 تهران، بيشترين دفعات اصابت را داشته به گونه‌اي كه تعداد اصابت‌ها در منطقه 4 حتي از حملات مجموع استان‌هاي كشور در اين نوبت از جنگ هم بيشتر بوده است .

اين كارشناس رسمي دادگستري، ضمن اشاره به برآورد 280 ميليارد دلاري خسارت جنگ 40 روزه براي كشور، با اين يادآوري كه اين عدد بايد جدا از هزينه خسارت رواني و حتي هزينه بازگشت صنايع و كارگاه‌ها و كارخانه‌ها به مدار فعاليت در نظر گرفته شود، بر ضرورت ساخت و ايجاد پناهگاه در تمام بلندمرتبه‌سازي‌ها تاكيد كرد و گفت كه شهرداري تهران، اين الزام را در پروانه‌هاي جديد ساخت و ساز قرار داده، چون جنگ نشان داد كه دولت و مسوولان شهري، تا چه حد براي اسكان و تامين ذخاير آب و انرژي در بحران‌هايي مثل زلزله، با مشكل مواجه خواهند شد .

گزارش شهرداري تهران چه مي‌گويد؟

در گزارش معاونت شهر سازي و معماري  شهرداري تهران، دفعات اصابت بمب، موشك و پهپاد به مناطق 22 گانه پايتخت در فاصله 9 اسفند 1404 تا بامداد 19 فروردين 1405، تفكيك شده و همچنين مشخص است كه در هر منطقه، چه تعداد واحد مسكوني، خسارت جزيي، نيمه جزيي، شديد يا خيلي شديد دارند. طبق اين گزارش، منطقه 4 با 90 بار اصابت، منطقه 21 با 62 بار اصابت، منطقه يك با 57 بار اصابت و منطقه 22 با 55 بار اصابت، بيشترين خسارت و منطقه 17 با 3 بار اصابت، كمترين خسارت را از حملات هوايي امريكا و اسراييل داشتند .

٭   منطقه يك - 57 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه يك شامل محلات ازگل - اقدسيه - الهيه - امامزاده قاسم - اوين - باغ فردوس - تجريش - جماران - چيذر - دارآباد - دربند - دركه - دزاشيب - جوزستان - زعفرانيه - سوهانك - شهرك نفت - شهرك محلاتي - فرمانيه - فرشته - قيطريه - كاشانك - كامرانيه - محموديه - نياوران - ولنجك)

٭   منطقه دو - 30 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه دو شامل محلات برق آلستوم - تهران ويلا - ستارخان  -  سعادت‌آباد - شهرك غرب - شهرك مخابرات - شهرآرا - صادقيه - طرشت - فرحزاد - گيشا - همايون شهر - مرزداران)

٭   منطقه 3 - 22 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 3 شامل محلات اختياريه - پاسداران - دروس - دولت - ديباجي - جردن - وليعصر - سيدخندان - ظفر - قلهك - ميرداماد - ونك)

٭   منطقه 4 - 90 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 4 شامل محلات بلوار پروين - تهرانپارس - حكيميه - سراج - شمس‌آباد - مجيديه  -  شميران‌نو - علم و صنعت - فرجام - قنات كوثر - لويزان - شيان - مهران - نارمك - هروي - هنگام)

٭   منطقه 5 - 27 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 5 شامل محلات آيت‌الله كاشاني  -  اشرفي‌اصفهاني - باغ فيض - بلوار فردوس - پونك  -  جنت‌آباد - حصارك - سازمان برنامه - شاهين - شهران - شهرزيبا - شهرك آپادانا - شهرك اكباتان - شهرك انديشه - شهرك پرواز - شهرك كوهسار - شهرك نفت - شهرك والفجر - كنكوي - ارمكوي - بيمه)

٭   منطقه 6 - 14 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 6 شامل محلات آرژانتين - ساعي - اميرآباد - ايرانشهر  -  بهجت‌آباد - پارك لاله - جنت - رفتگر - جمالزاده - دانشگاه تهران - شريعتي - شيراز  -  عباس‌آباد - فاطمي  -  قائم‌مقام - سنايي - قزل قلعه - كشاورز غربي - كريمخان - گاندي - ميدان جهاد - ميدان وليعصر - نصرتي - يوسف‌آباد)

٭   منطقه 7 - 15 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 7 شامل محلات اجاره‌دار - ارامنه - امجديه - خاقاني - باغ صبا، سهروردي - بهار - حشمتيه - خواجه نصير - حقوقي - دبستان، مجيديه - سبلان - عباس‌آباد، انديشه - قصر - كاج - كريمخان - مطهري‌نامجو - نظام‌آباد - نيلوفر، شهيد قندي - هفت‌تير)

٭   منطقه 8 - 13 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 8 شامل محلات تسليحات - تهرانپارس - دردشت - زركش - فدك - كرمان - لشكر - مجيديه جنوبي - مدائن - نارمك - وحيديه - هفت‌حوض)

٭   منطقه 9 - 33 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 9 شامل محلات استاد معين - امامزاده عبدالله - دكتر هوشيار - سرآسياب، مهرآباد - شمشيري - شهيد دستغيب - فتح - صنعتي - فرودگاه مهرآباد جنوبي)

٭   منطقه 10 - 5 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه شامل محلات بريانك  -  سليماني‌تيموري - شبيري جي، هفت چنار - سلسبيل جنوبي - كارون جنوبي - هاشمي - زنجان جنوبي - سلسبيل شمالي - كارون شمالي، -آذربايجان - آزادي - امام خميني - جيحون  -  حسام‌الدين - خوش - دامپزشكي - رودكي - سينا - قصرالدشت - مالك اشتر - نواب - كارون - كميل)

٭   منطقه 11 - 27 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 11 شامل محلات شيخ هادي - انقلاب - اميريه (فرهنگ) - فروزش - قلمستان - منيريه - حشمت‌الدوله - جمالزاده - اسكندري - دخانيات - مخصوص - جمهوري - حر - انبار نفت - آگاهي  -  راه‌آهن - عباسي - هلال‌احمر - ابوسعيد - اسكندري جنوبي - پاستور  -  حسن‌آباد - گمرك - وحدت اسلامي - وليعصر - كارگر جنوبي - كاشان)

٭  منطقه 12 - 14 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 12 شامل محلات بهارستان - فردوسي - امامزاده يحيي - پامنار - بازار - سنگلج - تختي - هرندي - آبشار - قيام - كوثر - ايران - دروازه شميران - امين حضور - پانزده خرداد - پيچ شميران - خراسان - ري - سعدي  -  لاله‌زارنو - مولوي - ميدان قيام)

٭   منطقه 13 - 46 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 13 شامل محلات صفا - شهيد اسدي - زاهد گيلاني - اشراقي - دهقان - نيروي هوايي - پيروزي - حافظيه - امامت - شورا - آشتياني - زينبيه - سرخه حصار -تهران نو - دماوند - نيرو هوايي)

٭   منطقه 14 - 31 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 14 شامل محلات شكوفه - چهارصد دستگاه - جابري - دژكام - شاهين - ميناي شمالي - نيكنام - آهنگران - بروجردي - صد دستگاه - فرزانه - سرآسيب دولاب - شيوا  -  نبي‌اكرم (ص) - شهرابي (قيام) - شكيب - پرستار - سيزده آبان - ابوذر - تاكسيراني - ميناي جنوبي - دولاب - خاوران - آهنگ شرقي - آهنگ - قصر فيروزه - اتوبان محلاتي - افراسيابي شمالي - اندرزگو - پاسدارگمنام - شهيد محلاتي - فلاح - نبرد - هفده شهريور)

٭   منطقه 15 - 31 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 15 شامل محلات مظاهري - مينابي - بيسيم - شوش - طيب - مطهري - ابوذر  -  هاشم‌آباد - اتابك - شهيد بروجردي - كيانشهر شمالي - كيانشهر جنوبي - رضويه - مشيريه - افسريه شمالي - افسريه جنوبي - مسعوديه - والفجر - قيامدشت - خاورشهر - آهنگ - اتوبان بعثت - افسريه - خاوران - مشيريه)

٭   منطقه 16 - 6 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 16 شامل محلات جواديه  -  نازي‌آباد - خزانه - شهرك بعثت -  علي‌آباد شمالي -  ياخچي‌آباد - چهارصد دستگاه - تختي  -  علي‌آباد جنوبي - باغ آذري  -  راه‌آهن - رجايي  -  هلال‌احمر - ياخچي‌آباد)

٭   منطقه 17 - 3 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 17 شامل محلات ابوذر غربي - آذري - امامزاده حسن - يافت‌آباد - جليلي - زهتابي - زمزم - سجاد - گلچين - وصفنارد - ابوذر شرقي - باغ خزانه - بلورسازي - مقدم - ابوذر - امامزاده حسن - قزوين - قلعه مرغي - ميدان بهاران)

٭   منطقه 18 - 19 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 18 شامل محلات فردوس - توليدارو - بهداشت - وليعصر شمالي - رجايي - وليعصر جنوبي - صادقيه - صاحب‌الزمان - يافت‌آباد جنوبي - يافت‌آباد شمالي - شادآباد - هفده شهريور - امام خميني - شمس‌آباد - خليج‌فارس شمالي -خليج‌فارس جنوبي - اتوبان آزادگان  -  خليج‌فارس - سعيدآباد - شهرك صاحب‌الزمان - شهرك وليعصر)

٭   منطقه 19 - 14 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 19 شامل محلات خاني‌آبادنو شمالي - اسفندياري و بستان - بهمنيار - خاني‌آبادنو جنوبي - شريعتي جنوبي - شريعتي شمالي - شكوفه جنوبي - شكوفه شمالي - نعمت‌آباد - دولت‌خواه - اسماعيل‌آباد - شهيد كاظمي - رسالت  -  خاني‌آبادنو - عبدل‌آباد)

٭   منطقه 20 - 36 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 20 شامل محلات اقدسيه - صفاييه - ظهيرآباد - غيوري - جوانمرد - حمزه‌آباد - ديلمان - فيروزآبادي - منصوريه - ۱۳آبان - دولت‌آباد - شهادت - استخر - بهشتي - سرتخت - علايين - نفرآباد - ولي‌آباد - امين‌آباد - تقي‌آباد - نظامي -عباس‌آباد - كهريزك)

٭   منطقه 21 - 62 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 21 شامل محلات شهرك دريا - تهرانسر غربي - تهرانسر شرقي - باشگاه نفت - تهرانسر مركزي - شهرك پاسداران - تهرانسر شمالي - شهرك آزادي - شهرك فرهنگيان - شهرك استقلال - شهرك دانشگاه - چيتگر شمالي - چيتگر جنوبي (شهرك ۲۲ بهمن) - ويلاشهر - وردآورد - شهرك غزالي - شهرك شهرداري - اتوبان تهران كرج - بزرگراه فتح - تهرانسر - شهرك ۲۲بهمن - شهرك دانشگاه شريف)

٭   منطقه 22 - 55 بار مورد اصابت قرار گرفت (منطقه 22 شامل محلات دهكده المپيك - زيبادشت بالا - گلستان شرقي - زيبادشت پايين - شريف - گلستان غربي - اميد  -  دژبان - شهيد باقري - آزادشهر - پيكان شهر - درياچه چيتگر - شهرك راه‌آهن - شهرك گلستان)

تعداد واحدهاي نيازمند بازسازي

يا نوسازي به دليل شدت بالاي تخريب

طبق گزارش شهرداري تهران، به دنبال حملات هوايي به تهران در فاصله صبح 9 اسفند 1404 تا بامداد 19 فروردين 1405 و در جنگ 40 روزه، 50 هزار و 849 واحد مسكوني در 22 منطقه تهران دچار خسارات جزيي (شكستن شيشه‌ها و پنجره‌ها و ورودي خانه‌ها) تا بسيار شديد و تخريب شده‌اند كه صرف‌نظر از شدت آسيب، بيشترين تعداد واحدهاي مسكوني خسارت ديده، در منطقه 4 (7948 واحد)، منطقه 2 (4037 واحد)، منطقه 15 (3490 واحد)، منطقه 11 (3432 واحد)، منطقه 21 (3205 واحد) و منطقه 7 (3196 واحد) بوده كه حالا بيش از 48 هزار واحد، با تعميرات جزيي يا كمي بيشتر در حد تعويض قاب پنجره يا مرمت ترك‌خوردگي ديوارها، قابل سكونت است . اعداد اين گزارش نشان مي‌دهد كه از مجموع 8920 واحد مسكوني نيازمند تعميرات معماري و سازه‌اي داخل بنا هم، بيشترين تعداد در مناطق 21 (1054 واحد)، منطقه 7 (1053 واحد) و منطقه 4 (1001 واحد) است . اين گزارش همچنين نشان مي‌دهد كه 415 واحد مسكوني در مناطق 3، 4، 5، 6، 9، 11، 13، 15، 18، 20، 21 و 22 تهران به دليل شدت تخريب فضاي داخلي واحد مسكوني، قابل سكونت نيست و بايد مقاوم‌سازي شود . همچنين 2042 واحد مسكوني در 21 منطقه تهران (غير از منطقه 19) در جوار هدف حملات هوايي بوده و با شدت انفجار، به‌طور كامل تخريب شده و حالا بايد از نو ساخته شود . اعداد اين گزارش نشان مي‌دهد كه بيشترين تعداد واحدهاي مسكوني تخريب شده، در منطقه 7 (429 واحد)، منطقه 4 (325 واحد)، منطقه 11 (248 واحد)، منطقه 8 (172 واحد)، منطقه 9 (146 واحد) و منطقه 3 (134 واحد) بوده و در بقيه مناطق، تعداد واحدهاي مسكوني كه به دليل شدت انفجار به‌طور كامل تخريب شده، كمتر از 100 واحد است .

وزن آوار جنگ

تخريب ساختمان‌ها و واحدهاي اداري، تجاري، صنعتي، مسكوني و همچنين، ضايعات مهمات و تسليحات مورد استفاده در جنگ‌هاي 12 روزه و40 روزه و حملات هوايي خرداد و تير امسال ،  آوار سنگيني به جا گذاشت. مهدي زارع، استاد زمين‌شناسي و استاد پژوهشگاه بين‌المللي زلزله در تخمين حجم اين آوار و تاثير آلايندگي حملات هوايي براي هوا، آب و خاك مناطقي كه هدف حملات هوايي بوده‌اند، به «اعتماد» مي‌گويد: «طبق گزارش‌هاي رسمي، تا 1۰ مرداد ۱۴۰۵ حدود 10 ميليون تن آوار و نخاله ساختماني در مناطق شهري آسيب‌ديده در جنگ ايجاد شده است. اين آوار ناشي از آسيب جزيي يا شديد به ده‌ها هزار واحد مسكوني، تاسيسات صنعتي، انبارهاي انرژي و زيرساخت‌هاي شهري است. بزرگ‌ترين بخش حجمي آوار - حدود ۱۰ ميليون تن - شامل زباله‌هاي ساختماني توليد شده در مراكز شهري آسيب‌ديده و اماكن نظامي است. بتن، مصالح بنايي و آجر، بتن شكسته، عناصر سازه‌اي مسلح، ملات و آجرهاي رسي ناشي از تخريب هزاران واحد مسكوني و تاسيسات عمومي آسيب‌ديده در حملات هوايي، ذرات سيليس و گرد و غبار خطرناك موجود در هوا، بتن پودر شده ريز و گرد و غبار شيشه‌هاي خرد شده، همگي بخشي از همين پسماند جنگي است كه علاوه بر حجم وزني، خطرات تنفسي حاد و به خصوص، خطر سيليكوزيس ايجاد مي‌كند و به ‌شدت در آلودگي هوا در حين تخريب و پاكسازي نقش دارد. علاوه بر اين، با تخريب ده‌ها هزار واحد مسكوني و تجاري و نظامي در حملات هوايي، آزبست و مصالح ساختماني و عايق‌هاي فيبري و محصولات ورق سيماني و آزبست قديمي هم در خاك و جريان‌هاي هواي محلي پراكنده شده كه بايد به فهرست پسماند جنگ اضافه شود . نفت، هيدروكربن‌ها و آلاينده‌هاي صنعتي ناشي از آتش‌سوزي‌ها و شكاف‌هاي ساختاري در تاسيسات سوخت فسيلي - از جمله حملات هوايي اسفند ماه به مخازن ذخيره نفت شهران، شهرري و اقدسيه در شهر تهران، مقادير زيادي مواد شيميايي در محيط‌هاي شهري و طبيعي آزاد كرد كه اين آلاينده‌ها را نمي‌توان از فهرست پسماند جنگ جدا كرد، چون هيدروكربن‌هاي آروماتيك چند حلقه‌اي كه در واقع، همان تركيبات آلي سمي آزاد شده بر اثر احتراق ناقص فرآورده‌هاي نفتي خام و تصفيه شده است، باعث آلودگي مداوم و سرطان زايي خاك و آب خواهد شد . همچنين، مواد شيميايي و شوينده‌هاي زيرساخت آب بر اثر آسيب به تاسيسات تصفيه آب شهري و كارخانه‌هاي نمك‌زدايي ساحلي (مانند تاسيسات جزيره قشم) چرخه‌هاي تصفيه را مختل كرد و باعث انتشار فله‌اي عوامل فرآوري صنعتي شد . مطالعات ارزيابي اثرهاي محيط زيستي نشان مي‌دهد كه تخريب و بازسازي اين آوار، تنها در هفته‌هاي اوليه جنگ موجب انتشار بيش از 2.4 ميليون تن دي‌اكسيد كربن و گازهاي گلخانه‌اي ديگر شده است. برآورد مي‌شود تا 10 مرداد امسال، ميزان آزاد‌سازي گازهاي گلخانه‌اي در كشور به حدود ۱۱ ميليون تن رسيده باشد كه با استفاده از استانداردهاي معيار اقليمي، اين حجم گاز گلخانه‌اي وارد شده به فضاي ايران، معادل رانندگي حدود ۲.۴ ميليون خودروي سواري بنزيني در طول يك‌سال كامل يا مصرف انرژي حدود ۱.۵ ميليون خانه مسكوني با مساحت متوسط در يك‌سال است.»

زارع ارديبهشت امسال، در گفت‌وگو با خبرگزاري ركنا، با استناد به داده‌هاي موجود درباره ميزان نخاله جنگي و آوار جنگ 40 روزه، معتقد بود كه در مهندسي تخريب، «نخاله» شامل مصالح ساختماني و فضولات و «پسماند» شامل ضايعات آلوده و شهري است كه هر كدام فرآيند جابه‌جايي متفاوتي دارند و اشاره داشت كه بيشترين سهم در آوار جنگي سنگين، مربوط به آوار ساختماني و صنعتي به دليل وزن زياد اين نوع آوار است .

 زارع در برآورد اوليه، حجم نخاله جنگي در فاصله 9 اسفند 1404 تا 19 فروردين 1405را حدود ۲.۴ تا ۳.۳ ميليون تن شامل تخريب تاسيسات نظامي، واحدهاي مسكوني و زيرساخت‌هاي شهري تخمين مي‌زد و مي‌گفت كه با احتساب تخريب ده‌ها هزار ساختمان، اين حجم مي‌تواند به ۴ تا ۶ ميليون تن آوار در سراسر كشور برسد.

اين استاد زمين‌شناسي، در تشريح وضعيت تخليه آوار جنگي گفته بود: «نخاله‌هاي جنگي برخلاف آوارهاي ساختماني معمولي، ويژگي‌هاي خطرناكي دارند. هر مترمكعب آوار ساختماني (تركيبي از بتن، آجر، فولاد و خاك) وزني بين ۱.۵ تا ۲ تن دارد. با توجه به نوع سازه‌هاي آسيب‌ديده در ايران، شامل آوار ناشي از تخريب مراكز صنعتي و نظامي و با توجه به آسيب ۸۰ درصدي به برخي تاسيسات كليدي و ابعاد سوله‌ها، حجمي بالغ بر 400 هزار تن تا 600 هزار تن آوار بتني سنگين ايجاد شده است.در آوار مناطق مسكوني و خدمات عمومي و مركز آموزشي و درماني، هر واحد مسكوني معمولي (حدود ۱۰۰ مترمربع) بسته به نوع اسكلت، بين ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن آوار توليد مي‌كند و در مناطق شهري و روستايي درگير، وزني در حدود ۱.۲ ميليون تن تا ۲ ميليون تن آوار ساختماني ايجاد شده است. حجم بالاي قطعات موشك و بقاياي موشك‌هاي رهگير هم، هزاران تن ضايعات فلزي و زباله‌هاي ساختماني، به ويژه در مناطق پرتراكم مانند دشت‌هاي تهران و منطقه البرز، توليد كرده است. در مراكز شهري هدف قرار گرفته مانند تهران و كرج، آوار عمدتا به صورت تركيبي از زباله‌هاي ساختماني و مواد خطرناك صنعتي باقي مانده است. بتن مسلح و ميلگرد، بيشترين حجم زباله ناشي از تخريب سازه‌هاي صنعتي و نظامي سنگين را تشكيل مي‌دهد. خرده‌هاي فولاد هم بر اثر تخريب آشيانه‌ها و زيرساخت‌هاي انرژي توليد شده است . همچنين، آجر و گچ از خسارات ثانويه مسكوني و تجاري در مناطق با تراكم بالاست . بنابراين، آوار تاسيسات راهبردي و نظامي حدود 600 هزار تن تا 800 هزار تن، آوار بخش مسكوني و خدمات عمومي حدود يك ميليون و 500 هزار تن تا دو ميليون و 200 هزار تن (شامل آوار حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار واحد آسيب‌ديده و مراكز دولتي) آوار زيرساخت‌هاي مواصلاتي (پل‌ها و جاده‌ها و آوار بتني و آسفالت ناشي از هدف قرار گرفتن تقاطع‌هاي غير همسطح) حدود 300 هزار تن برآورد مي‌شود. با چنين تخميني، جمع كل نخاله‌هاي جنگ 40 روزه حدود ۲.۴ ميليون تن تا ۳.۳ ميليون تن است علاوه بر آنكه با استفاده از معيارهاي مهندسي استاندارد براي بتن مسلح و مصالح بنايي - كه طبق اين معيارها، يك ساختمان شهري چند طبقه معمولي، تقريبا ۵۰۰ تن تا ۱۰۰۰ تن آوار توليد مي‌كند- تخمين زده مي‌شود كه زباله‌هاي ساختماني از اين هزاران محل تخريب شده يا دچار آسيب‌هاي سطحي تا بسيار شديد، بيش از ۴ تا ۶ ميليون تن آوار در سراسر كشور باشد.»  زارع همچنين در توضيح وضعيت پسماند جنگي گفته بود: «پسماندهاي آلوده به مواد شيميايي، سوخت‌هاي راكتي و مشتقات صنعتي در سايت‌هاي هدف‌ قرار گرفته، حدود 50 هزار تن تا 80 هزار تن تخمين زده مي‌شود كه جابه‌جايي آنها پروتكل‌هاي امنيتي خاصي مي‌طلبد. همچنين، به دليل تخريب بخشي از شبكه‌هاي جمع‌آوري فاضلاب شهري در مناطق مسكوني، بيش از 100 هزار تن لجن و رسوبات آلوده براي بازگشايي شريان‌هاي شهري جابه‌جا شده است . حملات به انبار نفت در استان تهران و مخازن سوخت در البرز، آوارهاي اطراف را با لجن سمي آلوده كرده كه نياز به دفع تخصصي دارد. هزاران تن از موشك‌هاي تقويت‌ شده مصرف‌ شده، قطعات رهگير و مهمات منفجر نشده (UXO) به ويژه در مناطق برخورد باز و نزديك تاسيسات استراتژيك، با آوار مخلوط شده‌اند.برخلاف زلزله كه گاه بيش از ۱۰۰ ميليون تن زباله در يك منطقه وسيع توليد مي‌كند، حملات نظامي هدفمند، آوارهاي با تناژ بالا تا حد صدها هزار تن، در محل‌هاي خاصي از زيرساخت‌هاي حياتي ايجاد مي‌كند علاوه بر اينكه حمله به يك تاسيسات صنعتي بزرگ يا يك سايت زيرساخت‌هاي حياتي مانند سد يا نيروگاه، به دليل تراكم مواد تخصصي شيميايي، فلزات سنگين و سپرهاي تقويت ‌شده، زباله‌هاي خطرناك متمركزتري نسبت به يك محله مسكوني توليد خواهد كرد و لازم است كه بخش قابل توجهي از آوار صنعتي، توسط گروه‌هاي پردازش مواد خطرناك (HAZMAT) پاكسازي شود.»