«اعتماد» آخرين تحولات مرتبط با مذاكرات بر سر كاهش تنشها را بررسي ميكند
تفاهمنامه دوم با محوريت تنگه هرمز
گروه سياسي| مذاكرات تهران و مسقط در حالي به مرحله تعيينكننده رسيده كه توقف تهديدهاي واشنگتن، شرط اصلي ايران براي هرگونه توافق است. توافقي كه ميتواند نخستين گام براي كاهش تنشها و باز شدن مسير مذاكرات گستردهتر درباره پايان جنگ باشد. مذاكرات ميان ايران و عمان درباره وضعيت تردد در تنگه هرمز، به مهمترين محور رايزنيهاي جاري براي دستيابي به تفاهم ميان تهران و واشنگتن تبديل شده است. گزارشهاي منتشر شده از سوي رسانههاي منطقهاي و بينالمللي نشان ميدهد كه ميانجيها در حال آمادهسازي سندي جداگانه و محدود به موضوع تنگه هرمز هستند. سندي كه قرار است به عنوان پيوست تفاهمنامه نخست تدوين شود. بر اساس گزارش ريانووستي به نقل از يك منبع بلندپايه پاكستاني، عباس عراقچي، وزير خارجه ايران روز جمعه ۷ آگوست به پاكستان سفر خواهد كرد و قرار است با شهباز شريف، نخست وزير پاكستان، اسحاقدار، معاون نخست وزير و وزير امور خارجه و ژنرال عاصم منير، فرمانده ارتش اين كشور ديدار كند. اين سفر در صورت انجام ميتواند در چارچوب رايزنيهاي منطقهاي درباره وضعيت جنگ، امنيت تردد در آبراههاي منطقه و روند ميانجيگريها ارزيابي شود. پاكستان به دليل روابط نزديك با ايران و ارتباطات خود با كشورهاي عربي و غربي، ظرفيت آن را دارد كه در انتقال پيامها و كاهش سوءتفاهمها نقشآفريني كند. در همين حال، منابع ايراني تأكيد كردهاند كه دليل اصلي تأخير در دستيابي به توافق، مداخلات امريكا و تهديدهاي نظامي ترامپ است. پيام تهران روشن است: ايران زير سايه تهديد و فشار نظامي وارد هيچ توافق يا تفاهمي نخواهد شد. بر اساس اين روايت، هرگونه تفاهم درباره تنگه هرمز تنها زماني امكان تحقق دارد كه طرف امريكايي و حاميان منطقهاي آن، مطالبات و خطوط قرمز ايران را به رسميت بشناسند.
نقطه آغاز تفاهم بزرگتر
براي درك آنچه در فضاي مذاكرات براي كاهش تنشها ميگذرد بايد به ارزيابيهاي رسانهاي منطقهاي توجه كرد. شبكه الجزيره در گزارشي اعلام كرده كه دو مسير مذاكراتي درباره جنگ ميان ايران و امريكا در جريان است. مسير نخست كه از نگاه اين شبكه در شرايط كنوني مهمترين مسير به شمار ميرود، گفتوگوهاي ايران و عمان براي دستيابي به توافقي درباره تردد كشتيهاي تجاري از تنگه هرمز و درياي عمان است. بر اساس اين گزارش، در ميان مقامهاي دولت ترامپ انتظار زيادي وجود دارد كه توافق تهران و مسقط طي روزهاي آينده حاصل شود. با اين حال، زمان نهايي شدن توافق به دليل اختلافات موجود و تلاش طرفها براي تنظيم جزييات، به تعويق افتاده است. اهميت اين مسير تنها به بازگشت وضعيت عادي به يكي از مهمترين آبراههاي جهان محدود نميشود. تنگه هرمز در معادلات امنيتي، انرژي و اقتصاد جهاني جايگاهي تعيينكننده دارد و هرگونه تفاهم درباره آن ميتواند به عنوان نخستين گام براي ورود به مسائل بزرگتر، ازجمله كاهش تنش و پايان جنگ، مورد استفاده قرار بگيرد. الجزيره نيز با اشاره به همين موضوع گزارش داده كه اين تصور وجود دارد كه اگر مساله عبور و مرور در تنگه هرمز حل و فصل شود، زمينه براي پرداختن به موضوع بزرگتر، يعني پايان دادن به جنگ، فراهم خواهد شد. از اين منظر، مذاكرات عمان را نميتوان صرفا گفتوگويي فني درباره كشتيراني دانست. تنگه هرمز اكنون به محل تلاقي مطالبات امنيتي ايران، نگرانيهاي اقتصادي امريكا و متحدانش و نقشآفريني كشورهاي ميانجي تبديل شده است. هر توافقي در اين زمينه، ناگزير بايد مجموعهاي از ملاحظات سياسي و امنيتي را نيز در بر بگيرد.
پيام تهران: توافق زير سايه تهديد ممكن نيست
همزمان با انتشار گزارشها درباره نزديك بودن توافق، سپاه نيوز به نقل از يك مقام آگاه اعلام كرده كه «دليل اصلي تأخير در توافق با عمان در رابطه با تنگه هرمز، دخالتهاي امريكا و تهديدات ترامپ است.» اين مقام آگاه تأكيد كرده تا زماني كه دخالتهاي امريكا و تهديد به حمله نظامي عليه ايران ادامه داشته باشد، روند دستيابي به توافق به تأخير خواهد افتاد. او همچنين گفته ايران زير سايه تهديد، هيچ توافقي را نخواهد پذيرفت. اين موضع، چارچوب اصلي نگاه ايران به مذاكرات جاري را نشان ميدهد. از نگاه تهران، بازگشايي يا تسهيل تردد در تنگه هرمز نميتواند اقدامي يكطرفه باشد و در مقابل تهديدهاي نظامي واشنگتن انجام شود. هرگونه ترتيبات جديد درباره اين آبراه بايد در فضايي متكي بر احترام متقابل، تضمينهاي عملي و توقف اقدامات تهديدآميز شكل بگيرد. بر همين اساس، پيام ايران به طرف امريكايي و حاميان منطقهاي آن، صرفا مخالفت با فشار و تهديد نيست، بلكه تأكيد بر اين واقعيت است كه ترتيبات امنيتي تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش و مطالبات ايران قابل طراحي نيست. تنگه هرمز در مجاورت سواحل ايران قرار دارد و هرگونه ساز و كار مربوط به آن بايد با مشاركت، رضايت و از طريق تهران همراه باشد.
تنگه هرمز؛ مهمترين معادله تفاهم
خبرنگار الميادين در اسلامآباد به نقل از منابع خود گزارش داده كه ميانجيهاي پاكستاني و قطري در حال كار روي تهيه سندي جديد هستند كه صرفا به موضوع تنگه هرمز اختصاص خواهد داشت. اين سند قرار است به عنوان پيوست تفاهمنامه نخست تنظيم شود. تدوين چنين سندي را ميتوان نشانهاي از حساسيت و پيچيدگي موضوع دانست. تفكيك پرونده تنگه هرمز از ساير موضوعات، اين امكان را فراهم ميكند كه طرفها بدون ورود فوري به همه اختلافات، بر يك موضوع مشخص و فوري تمركز كنند. در عين حال، همين تفكيك نشان ميدهد كه تنگه هرمز به عنوان يك مساله مستقل، وزن و اهميت ويژهاي در مذاكرات پيدا كرده است. در اين روند، عمان همچنان نقش اصلي را در انتقال پيامها و نزديك كردن ديدگاهها برعهده دارد، اما گزارشهاي منتشر شده از نقش خاص پاكستان و قطر نيز حكايت ميكند. اين كشورها ميتوانند در تسهيل ارتباطات و آمادهسازي اسناد نقش داشته باشند؛ با اين حال، توافق نهايي به اراده و تصميم تهران و طرفهاي اصلي مذاكره وابسته است.