«اعتماد» آخرين تحولات خليجفارس را بررسي كرد
شطرنج هرمز
تنگه هرمز كه در هفتههاي گذشته به مهمترين اهرم فشار و چانهزني در جنگ ايران و امريكا بدل شده بود، اكنون واشنگتن را بار ديگر در برابر مفاد تفاهم ژوئن قرار داده است؛ تفاهمي كه قرار بود راهي براي كاهش درگيري، رفع تدريجي فشارهاي اقتصادي و آغاز گفتوگوهاي گستردهتر باز كند، اما با نقض تعهدات و تشديد اقدامات نظامي امريكا عملا متوقف شد. نيويوركتايمز در تحليلي نوشت كه خواستههاي تازه تهران براي بازگشايي آبراه، به شكلي برجسته بازگشت به همان چارچوب پيشين است و در همين راستا تهران ميكوشد پيش از دست كشيدن از اهرم هرمز، اجراي تعهدات توسط امريكا را تضمين كند. اين درحالي است كه عباس عراقچي، وزير خارجه ايران، روز يكشنبه اعلام كرد گفتوگوهاي تهران و مسقط درباره تنظيم مسيرهاي تازه كشتيراني در مرحله نهايي قرار دارد و كارشناسان دو كشور روي نقشهها كار ميكنند. او در عين حال تصريح كرد: توافق با عمان براي تعريف مسيرهاي دريايي، به معناي بازگشايي خودكار تنگه هرمز نيست و اين موضوع به تحقق شرايطي وابسته است كه از راه ميانجيها به امريكا منتقل شده است. عراقچي همچنين تاكيد كرد: تا زماني كه امريكا نقض تفاهم ژوئن را جبران نكند، مذاكرهاي ميان ايران و امريكا در جريان نخواهد بود و فقط تبادل پيام از طريق ميانجيها ادامه دارد. شروط اعلام شده ازسوي شوراي عالي امنيت ملي ايران نيز همين فاصله ميان «تفاهم فني» و «گشايش سياسي» را برجسته كرد؛ پايان محاصره دريايي بنادر ايران، رفع تحريمها، آزادسازي داراييهاي مسدود شده، جبران خسارتهاي جنگ، پايان تهديدهاي نظامي و توقف اقدامات عليه ايران و همپيمانان منطقهاي. به گفته شماري از تحليلگران، تهران با پيوند دادن هرمز به اين مجموعه مطالبات، ميكوشد مانع از آن شود كه امريكا فقط از بازگشايي مسير انرژي بهرهبرداري كرده و تعهدات گستردهتر درباره رفع فشارهاي اقتصادي و امنيتي را به آينده موكول سازد. در مقابل، گزارشهاي سيانان و والاستريتژورنال نشان داد واشنگتن خواهان ترتيبي است كه عبور كشتيهاي تجاري را بدون مانع، مجوز يا هزينه تضمين شده و رفع محاصره بنادر ايران را به بازگشايي كامل تنگه پيوند زند. به ادعاي اين رسانهها اختلاف بر سر نحوه مديريت مسيرها، هزينه خدمات و وضعيت عبور شناورهاي نظامي، روند دستيابي به توافق را دشوارتر كرده تا جايي كه برخي ناظران بر اين باورند اين اختلافها تنها حقوقي يا فني نيست، بلكه به مسائلي بنياديتر مربوط ميشود؛ پذيرش حقوق و ملاحظات امنيتي ايران به عنوان كشور ساحلي، در برابر تلاش امريكا براي بازگرداندن سازوكار پيش از جنگ بدون پذيرش نقش رسمي تهران در مديريت آبراه. در تازهترين تحول، دونالد ترامپ در گفتوگو با اكسيوس مدعي شد امريكا بهجاي دستور حمله نظامي جديد، فعلا فشار اقتصادي بر ايران را افزايش ميدهد و تماسها را «محدود» خواهد كرد. او با تكرار ادعاهايي درباره وضعيت اقتصادي ايران و آثار محاصره دريايي، ادعا كرد: واشنگتن با احتياط پيش ميرود و وضعيت را به «بازي شطرنج» تشبيه كرد؛ موضعي كه برخلاف تهديدهاي پيشين درباره حمله گسترده، از تمركز تازه امريكا بر فشار اقتصادي حكايت دارد. به باور برخي صاحبنظران، اين تغيير لحن نشان ميدهد هرمز همچنان توانسته هزينههاي ادامه جنگ را براي واشنگتن و بازار انرژي بالا نگه دارد و گزينه ديپلماسي را، هر چند شكننده و مبهم، از دستور كار خارج نكند. آسوشيتدپرس نيز پيشتر گزارش داده بود توافق احتمالي ايران و عمان ميتواند زمينه عبور كنترلشده كشتيها را فراهم كند، اما اجراي پايدار آن به رفع محاصره بنادر ايران و تصميم نهايي در تهران وابسته است؛ بنابراين، توافق بر سر مسيرها را بايد آغاز يك آزمون سياسي دانست، نه پايان بحران.