«اعتماد» از معادله اصلي مذاكرات ايران و امريكا گزارش مي‌دهد
معماري تنگه هرمز
گروه سياسي| در روزي كه محمدباقر قاليباف، رييس تيم مذاكره‌كننده ايراني در نطق پيش از دستور مجلس، رفع محاصره، آزادي اموال بلوكه شده، رفع تحريم‌هاي نفتي و پايان تهديدهاي نظامي را پيش‌شرط بازگشايي تنگه هرمز اعلام كرد، منابع امريكايي از پيشرفت مذاكرات ايران و عمان درباره عبور كشتي‌ها در اين تنگه راهبردي خبر دادند. اظهاراتي كه برخي تحليلگران آن را به معناي پيشرفت در مذاكرات تلقي كرده و عنوان كردند وقتي امريكا از پيشرفت مذاكرات صحبت مي‌كند و قاليباف از ضرورت اجراي خواسته‌هاي ايران، يعني امريكا پذيرفته تا مطالبات ايران را پاسخ دهد. همزمان، پالس‌هاي دريافت شده از قطر، تركيه و امارات هم حاكي از پيشرفت در گفت‌وگوهاست. مقامات قطر و تركيه ديروز بر ضرورت ادامه گفت‌وگوها و دستيابي به توافقي توام با آتش‌بس تاكيد كردند؛ وضعيتي كه به تعبير برخي تحليلگران، منطقه را آرام‌آرام مهياي خروج از حالت «نه جنگ، نه صلح» كرده و تنگه هرمز را به محور اصلي فشار، چانه‌زني و ميانجيگري بدل مي‌كند.
توافق هرمز
ميتواند درِ مذاكرات ايران و امريكا را باز كند
در آن‌سوي ماجرا، وال‌استريت ژورنال با استناد به منابع امريكايي خبر داده است كه «مذاكرات عمان و ايران براي افزايش تردد كشتي‌ها در تنگه هرمز در حال پيشرفت است.» اين مقامات گفتهاند كه چنين مذاكراتي «ميتواند فشار بر بازار جهاني انرژي را كاهش دهد» زيرا هرگونه انسداد يا محدوديت جدي در تنگه هرمز، به سرعت در قيمت نفت، بيمه كشتيراني و زنجيره تامين انرژي اثر مي‌گذارد. در عين حال، اين گزارش به نگراني‌هايي در واشنگتن اشاره كرده است مبني بر اينكه توافق احتمالي ميان تهران و مسقط ميتواند «به تثبيت كنترل تهران بر تنگه هرمز» منجر شود. مقامات امريكايي به نقل از اين روزنامه گفتهاند كه دونالد ترامپ «ترجيح مي‌دهد توافقي حاصل شود كه تنگه هرمز را به‌طور كامل بازگشايي كند» اما اين خواست، با بسته شروطي كه قاليباف از آن سخن گفت، فاصله‌اي جدي دارد. در كنار عمان، قطر نيز كوشيده است نقش فعالي در مديريت بحران ايفا كند. ماجد الانصاري، سخنگوي وزارت خارجه قطر، در توضيح موضع دوحه گفته است: «ميانجيگران منتظرند عمان و ايران ابتدا به يك توافق دوجانبه درباره تنگه هرمز دست پيدا كنند و سپس به مذاكرات گسترده‌تر بازگردند.» او افزود: «در مذاكرات عمان و ايران هيچ تحول جديدي رخ نداده و منتظر دستيابي آنها به توافق هستيم. دستيابي به توافقي درباره تنگه هرمز ميتواند ازسرگيري مذاكرات ايران و امريكا را تا حد زيادي تسهيل كند.» به گفته اين مقام قطري، دوحه خواستار آن است كه «آتش‌بس و رفع محاصره تنگه هرمز به‌طور همزمان» محقق شود. وي تصريح كرد: «تلاش‌هاي ما در مرحله كنوني بر توقف تشديد تنش و بازگرداندن دوطرف بحران به ميز گفت‌وگو متمركز است. آنچه ما در قطر مي‌خواهيم، توافقي براي بازگشايي تنگه هرمز و برقراري آتش‌بس به‌طور همزمان است.» اين موضع‌گيري، عملا در امتداد تاكيد تهران بر پيوند ميان امنيت تنگه و پايان تهديدات نظامي است و نشان مي‌دهد بخش مهمي از محور ميانجيگري منطقه‌اي، در پي راه‌حلي است كه همزمان هم به كاهش فشار بر اقتصاد جهاني كمك كند و هم نگراني‌هاي امنيتي ايران را به رسميت بشناسد.
واشنگتن بين فشار و مذاكره
در سوي ديگر، دولت امريكا با دوگانه‌اي پيچيده روبه‌‌رو است. دونالد ترامپ در تازه‌‌ترين موضع‌گيري خود گفته است كه «امريكا به دنبال تمديد تفاهمنامه با ايران نيست»؛ تفاهمنامه‌اي كه مهلت معين‌شده در آن براي رسيدن به توافق بر سر مسائل هسته‌اي، «دوشنبه به پايان رسيد.» جرد كوشنر، مشاور و داماد ترامپ نيز توضيح داده است كه «ايراني‌ها به‌شكل بسيار جدي و قدرتمندي در حال تعامل هستند و اين مساله بسيار مثبت است، اما هنوز به مرحله‌اي نرسيده‌ايم كه به تفاهم برسيم.» وي افزود كه از نظر واشنگتن، اگر ايران «توانايي ساخت سلاح‌هاي هسته‌اي را كنار بگذارد» و توافق موردنظر امريكا را بپذيرد، «طبيعتا ترامپ آماده توافق است.» اما به ادعاي او، تاكنون ايران «هيچ نشانه‌اي از تمايل به انجام كاري كه از نظر ما منطقي باشد، نشان نداده است.» اين تصوير، به‌خوبي دوگانه «فشار حداكثري و مذاكره» را بازتاب مي‌دهد؛ دوگانه‌اي كه به گفته ولي نصر، مشاور سابق اوباما، ترامپ نه ميتواند به‌سادگي از آن خارج شود و نه قادر است آن را به يك درگيري كنترل‌شده تبديل كند. نصر گفته است: «ترامپ نه ميتواند از جنگ با ايران كنار بكشد، نه ميتواند آن را به يك درگيري كم‌دامنه تبديل كند، زيرا چنين كاري به سطحي از كنترل نياز دارد كه او دراختيار ندارد. جنگ فعلا در وضعيت تعليق و انتظار قرار گرفته؛ هر دوطرف منتظر زمان مناسب براي ضربه‌زدن هستند. تهران آماده است تا با تشديد درگيري، برنامه‌هاي ترامپ را مختل كند.»