«اعتماد» گزارش داد
ماموريت ژنرال
نوشين محجوب| فيلد مارشال عاصم منير، فرمانده ارتش پاكستان روز دوشنبه وارد تهران شد تا در ادامه نقش ميانجيگرانه اسلامآباد، با مقامهاي ايراني درباره صلح و امنيت منطقه گفتوگو كند. وزارت امور خارجه ايران پيشتر سفر ژنرال پاكستاني را تاييد كرد و رويترز به نقل از منابع پاكستاني گزارش داد كه تحولات جنگ، تهديدهاي حاصل از تحريمهاي امريكا و امكان احياي تفاهم اسلامآباد در دستور رايزنيها قرار دارد. اين سفر پس از دو تماس تلفني عراقچي و منير طي روزهاي اخير انجام شد و در شرايطي اهميت يافت كه عمان، مصر و پاكستان همزمان براي كاستن از تنش و بازگرداندن ديپلماسي فعال شدهاند.
كارزار چند لايه واشنگتن
اهميت سفر فرمانده ارتش پاكستان از آنجا دوچندان شد كه واشنگتن مدعي شد همزمان جزييات دور تازه تحريمها عليه ايران را اعلام كند. اسكات بسنت، وزير خزانهداري امريكا، اين كارزار را با تعبير «Economic D-Day» توصيف كرد و مدعي شد دولت ترامپ در پي استفاده از همه ظرفيتهاي قانوني و مالي براي فشار بر شبكههاي تجاري و مالي مرتبط با ايران است. او هشدار داد: رابطه باقيمانده با تهران ميتواند كشورهاي ثالث و نهادهاي اقتصادي را با پيامدهاي حاصل از تحريمها روبهرو كند. اين مواضع درحالي مطرح شد كه جزييات اجرايي، دامنه كشورها و شركتهاي هدف و نحوه اعمال محدوديتها تا پيش از نشست خبري وزارت خزانهداري به طور كامل روشن نشد.
روايت تهران از شكست واشنگتن
همزمان عباس عراقچي، وزير امور خارجه كشورمان تهديد حاصل از تحريمهاي تازه را نشانه استيصال واشنگتن خواند و تاكيد كرد كه فشارهاي نظامي، محاصره و طرحهاي اقتصادي پيشين نتوانستهاند ايران را از مواضع خود عقب برانند. او در ادامه خواستار رويكردي مبتني بر احترام، عدالت و عزت شد. همزمان اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت خارجه ايران نيز در نشست خبري خود ضمن آنكه ادعاي باز بودن تنگه هرمز را جنگ رواني و رسانهاي خواند با اشاره به چرايي سفر عاصم منير به ايران، اين سفر را در راستاي تلاشهاي اسلامآباد براي كاهش تنشها قلمداد كرد و همزمان گفت كه سفر روز سهشنبه البوسعدي، وزير خارجه عمان و همزمانياش با حضور عاصم منير هيچ ارتباطي با يكديگر ندارد. بقايي همچنين پايان جنگ را منوط به تحقق خواستههاي ايران كرد و توقف تجاوز. كاظم غريبآبادي، معاون وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي ايران نيز در واكنش به اظهارات وزير خزانهداري امريكا عليه ايران در شبكه ايكس نوشت: آقاي بسنت! حساب روايتتان جور درنميآيد؛ ميگوييد توان نظامي ايران «برچيده»، صددرصد كارخانههاي نظامي «نابود» و برنامه هستهاي «دفن» شده، اما براي همين ايران، «بزرگترين تهاجم مالي تاريخ» و بسيج «تمام نهادها و اختيارات» امريكا لازم شده! اين پيروزي است يا اعتراف به شكست امريكا؟! به باور برخي ناظران، همزماني تلاش براي تقويت تابآوري داخلي با فعال نگهداشتن كانالهاي ميانجيگرانه، ازجمله اسلامآباد، بيانگر آن است كه تهران فشار خارجي و گفتوگو را دو مسير جدا از هم تلقي نميكند. موضع محسن رضايي، دبير شوراي عالي امنيت ملي نيز در اين چارچوب قابل ارزيابي است. دبير شوراي عالي امنيت ملي گفت: ايران ابتدا با دولتهاي منطقه گفتوگو ميكند و آنها را به فاصلهگرفتن از كارزار اقتصادي امريكا فراميخواند، اما مشاركت يا حمايت از اين فشارها عليه مردم ايران را اقدامي جنگي تلقي خواهد كرد. رضايي همچنين هشدار داد: اگر جنگ اقتصادي ادامه يابد، صادرات نفت از هرمز و ديگر مسيرهاي خليجفارس با مخاطره روبهرو خواهد شد. برخي صاحبنظران معتقدند اين موضع، تلاشي براي يادآوري هزينههاي منطقهاي فشار ثانويه امريكا، بهويژه براي بازيگران وابسته به صادرات انرژي، است.
آيا رويارويي وارد مرحلهاي تازه ميشود؟
هرمز در همين ميان به صحنه تلاقي روايتهاي متضاد و ترتيبات ميداني تبديل شده است. سنتكام مدعي است تا ۲۳ آگوست، ۷۰ كشتي تجاري را در چارچوب عمليات دريايي خود وادار به تغيير مسير كرده، سه شناور را از كار انداخته و دو كشتي را بازرسي كرده است. مايك جانسون، رييس مجلس نمايندگان امريكا نيز از ورود احتمالي جنگ به «مرحله جديد» و ضرورت كمك متحدان واشنگتن سخن گفت. در مقابل، رضايي اعلام كرد ايران و عمان درباره مسير مياني براي عبور كشتيها به توافق رسيدهاند، اما اجراي اين توافق منوط شده به تعهدات توسط امريكا. اين موضوع ميتواند در سفر سهشنبه بدر البوسعيدي، وزير خارجه عمان، به تهران نيز پيگيري شود.
آزمون شركاي ايران
همزمان گزارشهاي رسانهاي درباره مسيرهاي جايگزين انرژي نيز افزايش يافت. فرانسه و عربستان از بررسي توسعه بنادر عماني، خطوط لوله و پيوندهاي ريلي سخن گفتند و برخي صادركنندگان منطقه مسيرهاي ديگري را آزمودند. با اين حال، گروهي از كارشناسان معتقدند چنين طرحهايي در كوتاهمدت صرفا بخشي از اختلال صادرات را جبران ميكنند و نقش هرمز را به طور كامل جايگزين نخواهند كرد. در اين وضعيت، چين، روسيه، عراق و ديگر شركاي اقتصادي ايران با آزمون فشارهاي ثانويه مواجه شدند. پكن پيشتر با تحريمهاي يكجانبه مخالفت كرده و بر راهحل سياسي تاكيد داشت؛ عراق نيز با دريافت مجوز عبور شماري از نفتكشهاي خود از هرمز، اهميت پيوندهاي اقتصادي و همسايگي را نشان داد. به گفته شماري از تحليلگران، نتيجه رايزنيهاي تهران با اسلامآباد و مسقط و نحوه اجراي تحريمهاي امريكا، تعيين خواهد كرد كه مسير بازگشت به تفاهم و كاهش تنش تقويت ميشود يا رقابت اقتصادي و دريايي وارد مرحله پرهزينهتري خواهد شد.