«اعتماد» گزارش داد
بازگشت تنش به خليجفارس
حملات تازه امريكا به مناطق جنوبي و جنوبشرقي ايران، ازجمله هدف قرار گرفتن يك منزل مسكوني در كوهستك سيريك همزمان با برگزاري مراسم عروسي، دور تازهاي از تنش را در امتداد مرزهاي جنوبي كشورمان رقم زد. براساس اعلام مقامهاي محلي و هلالاحمر، در اين حمله دستكم چهار نفر، ازجمله يك كودك شهيد و ۶۸ نفر مجروح شدند؛ اين درحالي است كه آمارها از احتمال افزايش شمار قربانيان حكايت دارند. همزمان اسماعيل بقايي، سخنگوي وزارت امور خارجه، اين حمله را بخشي از زنجيره تجاوزها به ميناب، لامرد، قشم و نقاط ديگر دانست و بر پاسخ قاطع جمهوري اسلامي ايران تاكيد كرد. همزمان طاهر اندرابي، سخنگوي وزارت خارجه پاكستان تاكيد كرد كه كشورش درگير روند گفتوگو ميان ايران و امريكا است. او گفت: «ما از تشديد تنشها ميان ايران و امريكا نگران هستيم، اين وضعيت نامطلوب است و ما همچنان درگير روند گفتوگو هستيم.» وزارت خارجه قطر نيز بر ضرورت توقف فوري و كامل تمامي عمليات نظامي و حملاتي كه امنيت و ثبات منطقه را تهديد ميكنند، تاكيد كرد و خواستار بازگشت جدي به مسير گفتوگو و مذاكره و پايبندي به توافقاتي شد كه از طريق تلاشهاي ديپلماتيك به دست آمده است.
تداوم حملات متجاوزانه امريكا به جنوب ايران
موج تهاجمات امريكا در شرايطي انجام شد كه سنتكام مدعي است اهدافش شامل مواضع پدافند هوايي، سامانههاي راداري، داراييهاي دريايي، زيرساختهاي ارتباطي و توانمنديهاي مرتبط با مينگذاري بوده. گزارشهاي داخلي نيز از شنيده شدن صداي انفجار در سيريك، بندرعباس، قشم، كنارك، چابهار، جاسك، عسلويه، اهواز و محدوده بيروني فرودگاه جيرفت خبر دادند. معاون استاندار كرمان اعلام كرد حمله به محدوده اطراف فرودگاه جيرفت، به باند و ساختمانهاي فرودگاه آسيب نزد و تلفات جاني نيز نداشت. اين حملات، ادامه تجاوز روزهاي اخير امريكا به جزيره لارك بود؛ جزيرهاي در دهانه تنگه هرمز و در نزديكي بندرعباس كه جايگاه آن در معادلات امنيت دريايي منطقه اهميت ويژه دارد. واشنگتن مدعي است حمله به لارك با هدف مقابله با تهديد عليه كشتيراني انجام شد، اما تهران اين روايت را قاطعانه رد كرد و تجاوز به خاك ايران را نقض حاكميت و تماميت ارضي كشورمان دانست. به گفته برخي ناظران، قرار گرفتن لارك و سپس مناطق ساحلي هرمزگان در كانون تجاوزات، نشان داد تنگه هرمز بار ديگر به يكي از محورهاي مستقيم تقابل و اعمال فشار امريكا تبديل شده است.
پاسخ قاطعانه ايران
همزمان با موج تهاجمات، سپاه پاسداران و ارتش جمهوري اسلامي ايران در اطلاعيههايي جداگانه از حمله به مواضع و امكانات نظامي امريكا در اردن، بحرين، عراق، كويت و امارات خبر دادند. سپاه اعلام كرد كه مراكز و آشيانههاي پهپادي مرتبط با عمليات امريكا در اردن را هدف قرار داده و ارتش نيز از حملات پهپادي به تاسيسات راداري و محل استقرار نيروهاي امريكا در پايگاههاي شيخ عيسي بحرين، الظفره و المنهاد امارات خبر داد. درباره ميزان خسارت و تلفات اين عملياتها، روايتهاي طرفهاي درگير متفاوت بود و تاييد مستقل و نهايي منتشر نشد. الجزيره نيز حملات شب گذشته را شديدترين تبادل آتش ميان ايران و امريكا در بيش از يك ماه توصيف كرد.
سيگنال دوگانه كاخ سفيد
واكنشها در امريكا به اين تحولات، نشانههايي از ناهمخواني در پيامهاي واشنگتن دارد. اسكات بسنت، وزير خزانهداري ايالاتمتحده، پيشتر هدف تحريمهاي تازه را فراهم كردن شرايط براي بازگشت ايران به ميز مذاكره عنوان كرد؛ اما دونالد ترامپ در اظهاراتي جداگانه مدعي شد كه به دنبال كشاندن ايران به ميز مذاكرات نيست و از وضعيت موجود رضايت دارد. برخي صاحبنظران اين دوگانگي را نشانه ابهام در هدف نهايي تركيب فشارهاي نظامي، محاصره اقتصادي و تحريمهاي ثانويه امريكا ارزيابي كردند. اين درحالي است كه به گفته منابع آگاه بعد از استعفاي دن دري اسكول، وزير ارتش امريكا كه در ادامه سلسله كنارهگيريهاي چهرههاي نزديك به جي دي ونس انجام شده، نشان از خيز شاهينها براي به انحصار درآوردن كاخ سفيد است. در همين راستا ريسپانسيبل استيت كرفت به نقل از منابعي مدعي شد كه بعد از تولسي گبرد مدير اطلاعات ملي، اندي بيكر معاون مشاور امنيت ملي، جيمز بريد مدير امور قانونگذاري كاخ سفيد و جو كنت مدير مركز ملي مبارزه با تروريسم، خروج فرمانده ارتش به عنوان چهرهاي نزديك به ونس نشان از رويارويي واقع گرايان و جنگطلبان دارد. از منظر اين وبگاه شواهد نشان ميدهد فعلا چهرههايي چون مارك روبيو توانستهاند محافظهكاراني چون ونس و حاميانش را به حاشيه رانده و صداي خود را رساتر كنند.
چشمانداز مبهم جنگي كه هفت ماهه شد
سرمقاله واشنگتنپست نيز با اشاره به مخالفتهاي ثبتشده شماري از فرماندهان ارشد امريكا با تداوم استقرار گسترده نيروها در منطقه، مدعي شد كه ادامه عمليات عليه ايران ميتواند بر آمادگي نظامي امريكا در ديگر حوزهها اثر بگذارد. والتر راسل ميد نيز در والاستريتژورنال نوشت، جنگي كه دولت ترامپ در ابتدا كوتاهمدت تصور ميكرد، وارد ماه هفتم شده و چشمانداز خروج از آن همچنان مبهم است. اين ارزيابيها، به گفته برخي ناظران، از محدوديتهاي راهبرد مبتني بر فشار نظامي و اقتصادي فاقد مسير روشن ديپلماتيك حكايت دارد.
فرصتسازي از نشست شانگهاي
در همين فضا، مسعود پزشكيان، رييسجمهور كشورمان در حاشيه نشست سازمان همكاري شانگهاي در بيشكك با شي جينپينگ، رييسجمهور چين ديدار و گفتوگو داشت. پيشتر نيز رييسجمهور كشورمان در ديدار با نخستوزير هند تاكيد كرد كه اگر امريكا به تعهدات خود در يادداشت تفاهم اسلامآباد بازگردد، ايران نيز بيدرنگ به متن توافق بازخواهدگشت. با اين حال شواهد نشان ميدهد ديپلماسي در بنبست است.
از همين رو برخي ناظران ميگويند بيانيه بيشكك كه سران سازمان همكاري شانگهاي آن را امضا كردند و در جريانش حملات امريكا و اسراييل به خاك ايران و تحريمهاي يكجانبه عليه اعضاي اين سازمان را محكوم كردند، ميتواند در عرصه ديپلماسي براي تهران دستاوردي جدي باشد و نشان دهد كه فارغ از تلاشهاي واشنگتن ايران منزوي نشده و متحدان خود را دارد. از منظري ديگر و به باور گروهي ديگر از تحليلگران، حضور فعال ايران در شانگهاي و گفتوگو با رهبران بازيگراني چون چين، روسيه، هند و ديگر كشورهاي منطقهاي، در كنار تاكيد بر حق دفاع مشروع، تلاشي براي جلوگيري از تثبيت روايت يكجانبه واشنگتن و گسترش ظرفيتهاي سياسي و اقتصادي در برابر تحريمها بود. مخالفت چين با درج بند موردنظر امريكا درباره تنگه هرمز در بيانيه گروه ۲۰ و موضع پكن در مخالفت با تحريمهاي يكجانبه نيز نشان داد شكل دادن به اجماع موردنظر واشنگتن عليه ايران با موانع جدي روبهرو است.