به بهانه اعلام نامزدهاي توپ طلا
درگيري فوتبال با جوايز فردي
۲۵ سال از زماني كه مايكل اوون برنده توپ طلا شد ميگذرد و داستان انتخاب او به عنوان بهترين فوتباليست اروپا متعلق به دورهاي متفاوت است.
خبر صعود اين مهاجم جوان به جمع بازيكنان نخبه فوتبال، در سال ۲۰۰۱ و طي يك تماس تلفني، به شكلي آرام و بدون هياهو از سوي ژرار هوليه، سرمربي وقت او در ليورپول، به او داده شد. اما اوون كه در آن زمان تنها ۲۲ سال داشت، به ياد ميآورد كه اين خبر برايش اهميت چنداني نداشت. او در سال ۲۰۲۴ به اتلتيك گفت: «احساسي كه نسبت به خودم داشتم تغيير نكرد. مطمئنا از خوشحالي بالا و پايين نميپريدم.»
اوون همچنان آخرين انگليسياي است كه اين جايزه را به دست آورده؛ جايزهاي كه نخستينبار در سال ۱۹۵۶ به استنلي متيوز از بلكپول رسيد. با اين حال، ميتوان با اطمينان گفت كه نفر بعدي كه توپ طلا را بالاي سر ميبرد، لحظهاي كاملا متفاوت را تجربه خواهد كرد.
توپ طلا كه توسط مجله فرانس فوتبال برگزار ميشود، بهتدريج به معياري براي سنجش بزرگي و جايگاه بازيكنان تبديل شده است. اين جايزه فردي بالاتر از تمام جوايز ديگر قرار دارد و جايگاه بازيكنان را در تاريخ فوتبال تثبيت ميكند. اين جايزه براي دمبله اهميت داشت و حالا براي ميليونها نفر ديگر نيز اهميت پيدا كرده است.
شركت مديامتري كه آمار مخاطبان را در فرانسه اندازهگيري ميكند، اعلام كرد كه سال گذشته نزديك به ۲.۵ ميليون نفر مراسم اهداي توپ طلاي دمبله را به صورت زنده از شبكه اكيپ تماشا كردند و ميانگين مخاطبان مراسم نيز ۱.۶ ميليون نفر بود. همچنين پنج ميليون نفر ديگر در طول آن روز، محتواي مختلف مربوط به مراسم را در كانال يوتيوب اكيپ مشاهده كردند.
توپ طلا در همان مراسم براي سومين سال متوالي آيتانا بونماتي را نيز به عنوان بهترين بازيكن زن جهان معرفي كرد. نام اين جايزه در طول آن روز در تمام شبكههاي اجتماعي ترند شد و نخستين پستي كه پيروزي دمبله را در شبكه اجتماعي ايكس تأييد كرد، در نهايت به ۱۹ ميليون كاربر رسيد.اين آمارها نشان ميدهد كه مهمترين جايزه فردي فوتبال تا چه اندازه به يك پديده بزرگ تبديل شده است. در ورزشي كه هميشه يك ورزش تيمي خواهد بود، اكنون تمركز بر بازيكنان به شكل چشمگيري بيشتر از گذشته شده است.استيو مارتين، شريك موسس شركت MSQ Sport + Entertainment در اين باره گفت: «تمام فضاي حاكم بر توپ طلا تغيير كرده، چون فضاي صنعت ورزش و سرگرمي نيز به دليل نحوه بازاريابي ورزشكاران به صورت فردي تغيير كرده است.»
او ادامه داد: «آنها راهي پيدا كردهاند كه به عنوان يك ورزشكار يا بازيكن، برند شخصي و هواداران خودشان را بسازند، به جاي اينكه فقط به باشگاههايشان متكي باشند. آنها سرنوشت خودشان را كنترل ميكنند و خودشان را بازاريابي ميكنند. به همين دليل توپ طلا و ساير جوايز فردي بيش از هر زمان ديگري اهميت پيدا كردهاند. اكنون هواداراني داريم كه يك بازيكن خاص را دنبال ميكنند. براي مثال، ممكن است هوادار ليورپول باشيد، اما در عين حال كيليان امباپه يا جود بلينگام را نيز دوست داشته باشيد. به همين دليل اين موضوع از مرزهاي قبلي خود فراتر رفته است.»
دمبله در نهايت با چيزي كه از آن به عنوان «حمايتي قاطع و overwhelming» ياد شده، برنده شد. در اين فرآيند، يك خبرنگار از هر يك از ۱۰۰ كشور برتر ردهبندي فيفا، ۱۰ بازيكن برتر فصل گذشته را به ترتيب انتخاب ميكند.
جزييات كامل رأيگيري چند هفته بعد از سوي برگزاركنندگان منتشر ميشود، اما در نهايت تصميمها هم بر اساس عملكرد فردي بازيكنان و هم عملكرد تيمي آنها شكل ميگيرد. وينسنت گارسيا، سردبير فرانس فوتبال، پس از مراسم به شبكه تلويزيوني اكيپ گفت: «اگر بخواهم تصويري از آن به شما بدهم، واقعا رقابت نزديكي نبود.»
دمبله سال گذشته در فهرست ۱۰ بازيكن برتر تمام رأيدهندگان قرار داشت و ۷۳ بار از مجموع ۱۰۰ رأي در جايگاه نخست قرار گرفت. سيستم امتيازدهي رأيها باعث شد همين ۷۳ رأي اول، برتري قابل توجهي براي او ايجاد كند؛ رأي اول ۱۵ امتياز دارد، رأي دوم ۱۲ امتياز، رأي سوم ۱۰ امتياز و به همين ترتيب تا رتبه دهم كه يك امتياز دارد.
ذهني و سليقهاي بودن اين فرآيند و همچنين محرمانه بودن نحوه انتخاب برنده، هيجان و تعليق بيشتري ايجاد ميكند؛ بهويژه در سالهايي كه دوران سلطه ليونل مسي و كريستيانو رونالدو به پايان رسيده و اكنون تعداد بيشتري از بازيكنان براي كسب اين جايزه شانس دارند.
ليونل مسي و كريستيانو رونالدو بين سالهاي ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۳، در مجموع ۱۳ توپ طلا را به دست آوردند.
دن حداد، مدير استراتژي تجاري شركت اكتگون، يك آژانس فعال در حوزه ورزش، موسيقي و سرگرمي، گفت: «توپ طلا يكي از آن لحظاتي است كه باعث ميشود توليدكنندگان محتوا، پلتفرمهاي شبكههاي اجتماعي و رسانهها در تمام بازارهاي بزرگ اروپا روي يك موضوع واحد تمركز كنند. معمولا هر بازار اروپايي روي ليگ داخلي خودش تمركز دارد و گفتوگوي جهاني نيز بيشتر حول بازيهاي خاص در ليگهاي بزرگ شكل ميگيرد، نه يك لحظه مشخص.»
او افزود: «به نظر ميرسد مردم عاشق اين گفتوگوي بسيار سليقهاي درباره جايگاه و رتبهبندي بازيكنان هستند. يكي از نكات كليدي درباره توپ طلا، روش انتخاب و رأيگيري آن است كه باعث شكلگيري گمانهزنيهاي عجيب و گسترده ميشود. اين ذهنيت سليقهاي و همچنين قطبيشدن هواداران بر اساس رقابتهاي باشگاهي، در اين زمينه بسيار پررنگ است.»
اين تعصب هواداري كه بيش از هر جاي ديگري در شبكههاي اجتماعي ديده ميشود، لايه ديگري از جذابيت را به جوايز فردي اضافه ميكند.
كمتر كسي بود كه با انتخاب محمد صلاح به عنوان بهترين بازيكن فصل ۲۵-۲۰۲۴ از سوي اتحاديه فوتباليستهاي حرفهاي انگليس، به خاطر عملكردش در ليورپول مخالفت داشته باشد؛ اما افتخارات فردي هميشه بازتابي از موفقيت باشگاه و هواداران آن نيز هستند. همين موضوع درباره تيم منتخب هر ليگ نيز صدق ميكند؛ تيمهايي كه توسط خود بازيكنان انتخاب ميشوند. حذف يك بازيكن و قرار گرفتن بازيكني ديگر در اين فهرست ميتواند باعث نارضايتي شود.
فيفا كه بهخوبي از مسير حركت اين بازار آگاه است، تلاش كرده جايگاه خود را در اين بازار جهاني ايجاد كند. جوايز «بهترينهاي فيفا» در سال ۲۰۱۷ راهاندازي شد و اكنون هر سال در ماه دسامبر مراسمي برگزار ميشود كه به عنوان جايگزيني براي توپ طلا مطرح است.
البته اين جايزه حتي با وجود اينكه در برخي بخشها امكان رأي دادن هواداران نيز وجود دارد، از نظر اهميت قابل مقايسه با توپ طلا نيست. با اين حال، فوتبال تا حدي از الگوي امريكا پيروي كرده است؛ جايي كه جوايز فردي از مدتها قبل جايگاه ويژهاي داشتهاند. جايزه ارزشمندترين بازيكن سال NBA يا همان MVP، عملا هر سال يك ستاره بزرگ بسكتبال را به عنوان بهترين بازيكن معرفي ميكند و فهرست ۱۰۰ بازيكن برتر NFL نيز آنقدر مورد توجه است كه هر فصل خارج از مسابقات، يك مجموعه تلويزيوني براي آن ساخته ميشود.
وفاداري هواداران معمولا باعث ميشود آنها بخواهند بازيكن محبوبشان بزرگترين جوايز را به دست آورد؛ اما همين موضوع به نوبه خود توضيح ميدهد كه چرا افتخارات فردي اكنون براي بازيكنان و باشگاهها تا اين اندازه اهميت دارند.
توپ طلا نوعي تأييد و اعتبار است؛ ميانبري كه به جهان ميگويد چه كسي بايد به عنوان بهترين بازيكن شناخته شود. شايد به همين دليل بود كه وينيسيوس جونيور و رئال مادريد در سال ۲۰۲۴ واكنش بسيار تندي به انتخاب رودري، هافبك وقت منچسترسيتي، نشان دادند. شايد همچنين به همين دليل بود كه پدر لامين يامال نيز پس از موفقيت بزرگ دمبله در سال گذشته، واكنش تندي نشان داد.
برنده شدن توپ طلا از نظر تجاري نيز اهميت بسيار زيادي دارد. براي مثال، دمبله در ۴۸ ساعت پس از شب بزرگ خود در پاريس، نزديك به يك ميليون دنبالكننده جديد در اينستاگرام جذب كرد و آديداس، اسپانسر كفش او، يكي از نخستين برندهايي بود كه اين موفقيت را جشن گرفت و با انتشار پستهاي هماهنگ در شبكههاي اجتماعي، از اين لحظه استفاده كرد.
پاريسنژرمن نيز بهخوبي از ارزش اين موفقيت آگاه است. ناصر الخليفي، رييس باشگاه، سال گذشته در مراسم حضور داشت و در كنار دمبله عكس گرفت؛ بازيكني كه در فصل ۲۵ - ۲۰۲۴ نقش بزرگي در پايان دادن به انــتظار طولاني پاريسنژرمن براي قهرماني در ليــگ قهرمانان اروپا داشت.
داشتن يك برنده توپ طلا در تركيب، آن هم نخستين نفر پس از جدايي مسي و انتقالش به اينتر ميامي، به باشگاه فرانسوي اعتبار بيشتري بخشيد؛ آن هم در سالي كه همهچيز در پاركدوپرنس تغيير كرد.
پس از اينكه پاريسنژرمن در ماه مه نيز از عنوان قهرماني خود در ليگ قهرمانان اروپا دفاع كرد، بازيكنان زيادي از اين تيم در فهرست نامزدهاي توپ طلاي ۲۰۲۶ حضور خواهند داشت.
مارتين، كارشناس حوزه تجاري، گفت: «در ورزش هميشه به ستارههاي فردي نياز داريد. موضوع فقط تيمها نيست. اگر ستارههاي فردي وجود نداشته باشند، ديگر چيزي وجود ندارد كه مردم بتوانند به آن آرزو كنند يا از آن الگوبرداري كنند.»
او ادامه داد: «ما شيفته بازيكنان و ستارههاي بزرگ هستيم و اين موضوع بازده تجاري بسيار زيادي به همراه دارد. كسي كه در اين زمينه نقش بسيار مهمي داشت، كريستيانو رونالدو بود. او كسي است كه كل اين بازي را تغيير داد و در نتيجه، بازيكنان بيشتر و بيشتر تلاش كردند تيمي را پيرامون خود شكل دهند تا تصوير و برند شخصيشان را تقويت كنند. »