سقوط سفر

گروه اجتماعي

 گزارش‌هاي سازمان جهاني گردشگري UNWTO درباره وضعيت سفر در نيمه اول سال 2026 نشان مي‌دهد كه اوج‌گيري ناامني و درگيري‌ها در منطقه خاورميانه و به دنبال آغاز جنگ بين ايران، امريكا و اسراييل از 28 فوريه 2026 (9 اسفند 1404) بر آمار سفرهاي توريستي هم در اين منطقه استراتژيك و هم در ساير كشورهاي گردشگرپذير، تاثير نگران‌كننده‌اي گذاشته است.

آخرين گزارش سازمان جهاني گردشگري، هفته قبل و در آستانه روز جهاني گردشگري منتشر شد و اين‌نهاد وابسته به سازمان ملل، در اين گزارش از رشد « 0.4 درصدي » گردشگري جهاني در نيمه اول سال ميلادي جاري و در جهان متاثر از درگيري‌هاي منطقه خاورميانه خبر داد.

بر اساس اين گزارش، وضعيت گردشگري جهان در نيمه اول سال 2026 (ژانويه تا ژوئن 2026) با رشد 3 ميليون نفري نسبت به مدت مشابه سال 2025، رقمي معادل 690 ميليون نفر بوده و در سه ماهه اول سال 2026، حدود 2 درصد افزايش داشته، اما در سه‌ماهه دوم در مقايسه با مدت مشابه پارسال، يك‌درصد كاهش داشته كه چند عامل در اين كاهش تاثيرگذار است. گزارش سازمان جهاني گردشگري نشان مي‌دهد كه كاهش 3‌درصدي تعداد گردشگران در ماه ژوئن به دليل افزايش دماي هوا در برخي مقاصد گردشگري از جمله اروپاي غربي، كاهش 3درصدي تقاضاي سفر در ماه آوريل و كاهش 5درصدي گردشگران در جنوب شرق آسيا در ماه ژوئن به دليل افزايش هزينه‌هاي سفر ناشي از تغيير مسير هواپيماها و مختل شدن پروازها ناشي از درگيري‌ها در منطقه خاورميانه و در نهايت، كاهش 6درصدي تعداد گردشگر در ماه ژوئن در منطقه اقيانوسيه به دليل وقوع توفان گرمسيري «‌سينلاك » در نيمه اول و سه ماهه دوم 2026 بوده است.

در بخش ديگري از اين گزارش، شاخص جهاني گردشگري به تفكيك مناطق بررسي شده است. طبق اين گزارش، در نيمه اول سال ۲۰۲۶، آفريقا رشد 4درصدي، اروپا رشد 3‌درصدي و امريكا رشد 2درصدي گردشگران را ثبت كردند. تعداد گردشگران ورودي به آسيا و اقيانوسيه هم در نيمه اول 2026 حدود يك ‌درصد و به‌طور مشخص، شمال شرق آسيا رشد ۳ درصدي داشته، اما جنوب آسيا با كاهش 5درصدي و جنوب شرقي آسيا با كاهش يك درصدي گردشگر مواجه بوده است. بيشترين كاهش گردشگر ورودي در نيمه اول 2026، طبق گزارش سازمان جهاني گردشگري، مربوط به منطقه خاورميانه با افت ۲۲‌درصدي است كه اين كاهش چشمگير، ارتباط مستقيم با درگيري‌ها و ناامني منطقه خاورميانه به دنبال جنگ بين ايران و امريكا و اسراييل دارد و حتي پس از اعلام آتش‌بس هم وضعيت گردشگري در اين منطقه به وضع عادي برنگشت، اما حداقل از افت 22‌درصدي تا حدي كاسته شد. پيش‌بيني سازمان جهاني گردشگري در اين گزارش اين است كه مجموع تعداد گردشگران در سال ۲۰۲۶ بين ۱ تا ۲ درصد رشد كند.

اين گزارش، سومين گزارش سازمان جهاني گردشگري در نيمه اول سال 2026 و بعد از آغاز جنگ بين ايران و امريكا و اسراييل است.

اولين گزارش، 15 آوريل 2026 منتشر شد. سازمان جهاني گردشگري در اين گزارش با نگاهي به تاثير درگيري‌هاي خاورميانه بر گردشگري بين‌المللي در منطقه، اين اشاره را داشت كه با آغاز جنگ ايران و امريكا و اسراييل و بسته شدن تنگه هرمز از مارس 2026 كه ناامني گردشگري در خاورميانه و تغيير مسير يا انسداد موقت حريم هوايي و لغو پروازها و همچنين، ناامني حمل و نقل دريايي را به دنبال داشته، تعداد سفرها به منطقه با اختلاف قابل توجه نسبت به سال قبل از آن، كاهش يافته در حالي كه اين منطقه به عنوان يك كريدور محوري بين آسيا، آفريقا و اروپا، نقش مهمي در اتصال هوايي جهاني ايفا مي‌كند ولي اختلال شديد در ترافيك هوايي اين محور، نه تنها بر وضعيت سفرهاي هوايي درمنطقه خاورميانه، بلكه بر الگوهاي سفر به ساير نقاط هم تاثيرگذار است.  در اين گزارش اشاره شده بود كه ناامني منطقه با وجود اعلام آتش‌بس در 7 آوريل 2026، همچنان پابرجا بوده و همين ناامني باعث شده كه تعداد زيادي از مسافراني كه براي سفر به كشورهاي مقصد، بايد از منطقه خاورميانه عبور مي‌كردند، با بي‌اعتمادي نسبت به پايداري امنيت در اين منطقه استراتژيك يا با پذيرش هزينه گران‌تر و زمان سفر طولاني‌تر، مسير سفر خود را تغيير دهند يا از سفر منصرف شوند.

نكته ديگر در اين گزارش، تاثير افزايش قيمت نفت و نوسانات در بازارهاي مالي جهان بر قيمت بليت هواپيما و هزينه‌هاي حمل و نقل و در نهايت، لغو سفرهاي توريستي به دليل نگراني از ثبات اقتصادي آينده بود.

اين گزارش، با سه پيش‌فرض درباره تاثير تداوم ناامني خاورميانه بر وضعيت گردشگري، پيش‌بيني مي‌كرد كه در صورت اختلال يك‌ماهه در ترافيك هوايي و محدوديت‌هاي موقت حريم هوايي در منطقه خاورميانه، كاهش ۱۲ تا ۱۳ درصدي ورودي و لغو سفر 12 تا 13 ميليون گردشگر و زيان 18 تا 20 ميليارد دلاري در درآمد گردشگري منطقه ايجاد خواهد شد. در پيش فرض دوم، تخمين زده مي‌شد كه اگر ناامني و اختلال در ترافيك هوايي منطقه به دو ماه برسد، خاورميانه با كاهش 20 تا 23 درصدي ورودي به دنبال لغو سفر 20 تا 23 ميليون گردشگر و زيان 35 ميليارد دلاري براي درآمد گردشگري منطقه مواجه خواهد شد.

پيش فرض سوم هم تداوم ناامني تا سه ماه و تخمين كاهش 24 تا 28 درصدي ورودي به دنبال لغو سفر 24 تا 28 ميليون گردشگر و زيان 40 ميليارد دلاري براي اقتصادي گردشگري منطقه خاورميانه بود.

سازمان جهاني گردشگري در بخش ديگري از اين گزارش، با نگاهي به تاثير افزايش قيمت نفت بر سفر به منطقه خاورميانه اين تاكيد را داشت كه « قيمت نفت خام از زمان آغاز درگيري‌ها به دليل نگراني‌ها پيرامون توليد و توزيع نفت به ويژه از طريق تنگه هرمز كه 20 درصد از نفت جهان را عبور مي‌دهد، به‌شدت افزايش يافته به گونه‌اي كه ميانگين ماهانه قيمت‌هاي نقدي نفت خام بين ماه‌هاي فوريه و مارس 2026 تا 57 درصد رشد داشته. بسته شدن تنگه هرمز بر تامين سوخت هواپيماها تاثير گذاشته و باعث افزايش قيمت‌ سوخت، طولاني‌تر شدن زمان پرواز، افزايش توقف‌ها براي سوخت‌گيري، تغيير مسير و تعليق مسيرهاي منتخب، محدوديت در تعداد صندلي‌ها و در نهايت، افزايش قيمت بليت هواپيما شده كه اين تغييرات، عاملي براي كاهش تقاضا و لغو سفرها و حتي تغيير مقاصد گردشگري است. »

سازمان جهاني گردشگري در اين گزارش نگاهي هم به وضعيت گردشگري منطقه خاورميانه در سال 2025 داشت و اعلام مي‌كرد كه در اين سال، 100 ميليون گردشگر به اين منطقه استراتژيك وارد شدند كه اين عدد با رشد 3 درصدي نسبت به سال 2024، معادل 7‌درصد از جمعيت 1.5 ميليارد نفري گردشگران جهاني بود و درآمد حاصل از ورود اين گردشگران، سهم 5‌درصدي از توليد ناخالص ملي كل منطقه خاورميانه را به خود اختصاص داده بود.  در اين گزارش همچنين اشاره شده بود كه تا سال 2025 كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس حدود ۷۰‌درصد از جمعيت 71 ميليون نفري گردشگران اين منطقه را پذيرا بوده‌اند در حالي كه شمار گردشگران ورودي به عربستان سعودي و امارات متحده عربي، معادل حدود ۶۰‌درصد از گردشگران ورودي به منطقه خاورميانه بوده است.

دومين گزارش سازمان جهاني گردشگري، دوم ژوئن 2026 و حدود يك‌ماه بعد از آتش‌بس بين ايران و امريكا و اسراييل منتشر شد. سازمان جهاني گردشگري در اين گزارش با نگاهي به شمار گردشگران ورودي به خاورميانه در سه ماهه اول سال 2026، از رشد 2‌درصدي گردشگران در سطح جهان خبر داد و اعلام كرد كه در ماه‌هاي ژانويه، فوريه و مارس 2026 حدود 307 ميليون گردشگر، سفرهاي بين‌المللي داشتند كه اين تعداد، حدود 6 ميليون نفر بيشتر از مدت مشابه سال 2025 بود.

اين نهاد وابسته به سازمان ملل در اين گزارش تاكيد داشت كه ناامني و درگيري خاورميانه، پيش‌بيني سازمان ملل براي رشد 3 تا 4 درصدي گردشگري در سال 2026 را با ترديد مواجه كرده و مدت زمان و دامنه درگيري‌ها در اين منطقه استراتژيك، با توجه به تاثيرگذاري بر مختل شدن پروازها به مقاصد گردشگري، كاهش اعتماد مسافران، افزايش قيمت نفت، كمبود سوخت هواپيماها، افزايش نرخ بليت هواپيما و گران‌تر شدن هزينه سفر، مي‌تواند هم بر تقاضاي كلي سفر و هم بر تغيير مقاصد گردشگري تاثير بگذارد و توريست‌ها را به انتخاب مقاصدي نزديك‌تر و ارزان‌تر هدايت كند.

 اين گزارش، نگاهي به جغرافياي گردشگري در سه‌ماهه اول سال 2026 داشت و اعلام مي‌كرد كه اروپا به عنوان بزرگ‌ترين مقصد سفر در جهان، در اين بازه زماني بيش از 130 ميليون گردشگر (4 درصد افزايش نسبت به سال 2025) داشته و افزايش 4 درصدي گردشگران ورودي به آفريقا و افزايش 3درصدي ورودي به آسيا و اقيانوسيه، افزايش 2‌درصدي ورودي به قاره امريكا و كاهش 14‌درصدي ورودي به خاورميانه از ديگر يافته‌هاي اين گزارش بود. در بخش ديگري از اين گزارش ضمن اشاره به كاهش 16‌درصدي ترافيك هوايي در منطقه خاورميانه و نرخ 48‌درصدي اشغال واحدهاي اقامتي در خاورميانه كه پايين‌ترين سطح اشغال نسبت به اروپا، امريكا، آسيا، اقيانوسيه و آفريقا محسوب مي‌شد، در تفكيك مقاصد گردشگري اعلام شده بود كه پاكستان با رشد 60 درصدي، پاراگوئه با رشد 46درصدي، كالدونياي جديد (در جنوب غربي اقيانوس آرام و در فاصله 1500 كيلومتري شرق استراليا) با رشد 45‌درصدي، السالوادور با رشد 43درصدي، مغولستان با رشد 39 درصدي، كره جنوبي با رشد 38 درصدي، پالائو (هم مرز با اندونزي و فيليپين) با رشد 37درصدي، ازبكستان با رشد 37 درصدي، مراكش با رشد 24 درصدي، برونئي با رشد 22‌درصدي و برزيل با رشد 12‌درصدي ورود گردشگر در اين بازه سه ماهه روبه‌رو بوده‌اند.  بخش ديگري از اين گزارش، به انتشار نتايج نظرسنجي از 300 كارشناس بين‌المللي در حوزه گردشگري درباره عوامل تاثيرگذار بر گردشگري جهاني در سال 2026 اختصاص داشت.

نتايج اين نظر‌سنجي نشان مي‌داد كه 64 درصد پاسخگويان، با نگاهي به آمارهاي 4‌ماهه ابتداي سال 2026، درگيري‌هاي خاورميانه را بر تقاضاي سفر به مقاصد گردشگري موثر دانسته‌اند، حدود ۶۱‌درصد، گفتند كه درگيري خاورميانه موجب كاهش گردشگري ورودي به مقاصد اين منطقه شده، حدود 31‌‌درصد، پيش‌بيني كردند كه وضعيت گردشگري نسبت به سال 2025، بدتر يا بسيار بدتر خواهد شد و حدود ۱۴‌درصد هم گفتند كه درگيري‌ها در اين منطقه، باعث افزايش گردشگري داخلي به عنوان جايگزين بخشي از سفرهاي خارجي شده است.

نقشه 2026 يونسكو از ميراث جهاني ثبت شده در 173 كشور جهان نشان مي‌دهد كه 5 كشور ايتاليا (62 اثر)، چين (61 اثر)، فرانسه (56 اثر)، آلمان (55 اثر) و اسپانيا (50 اثر) بيش از 50 اثر ثبت شده در ميراث جهاني دارند كه ايتاليا با 62 اثر تاريخي ثبت شده در ميراث جهاني يونسكو در صدر اين فهرست است. 10 كشور جهان، بيش از 30 اثر ثبت شده در ميراث جهاني دارند كه ايران با 30 اثر، رديف دهم اين فهرست است و روسيه (33 اثر)، انگليس (35 اثر)، مكزيك (36 اثر)و هند (45 اثر) در رديف‌هاي بالاتر از ايران هستند. 26 كشور با 10 الي 27 اثر ثبت شده در فهرست ميراث جهاني و 137 كشور با كمتر از 10 اثر ثبت شده در فهرست ميراث جهاني هستند. اين نقشه نشان مي‌دهد كه قاره‌هاي اروپا و آسيا در مجموع، بيش از 70 درصد از سايت‌هاي جهاني ثبت شده در فهرست يونسكو را دارند و همچنين حدود 80 درصد از آثار ثبت شده در فهرست ميراث جهاني يونسكو، آثار تاريخي است. يونسكو در سال 2025 با انتشار يك نقشه از ميراث جهاني ثبت‌‌شده اعلام كرد كه از سال 1978، بيش از 1220 اثر به ثبت جهاني رسيده كه بيش از 950 اثر، ميراث تاريخي، بيش از 230 اثر، ميراث طبيعي و بيش از 40 اثر ميراث تاريخي - طبيعي هستند.